Góc nhìn
Thời tiết cực đoan, chẳng còn 'mùa nào việc nấy'
Trận mưa đá khổng lồ tại Phú Thọ hay cú sét đánh bay 7 tỷ đồng tại Nghệ An vừa qua không chỉ là thiên tai, đó là những nhát đập trực diện vào sinh kế và sự ổn định của làng quê. Những kinh nghiệm truyền đời chờ mùa để canh tác, "đọc" nắng - mưa, đã và đang phải bỏ vào ngăn kéo.
Chỉ mấy ngày đầu tháng năm, từ bắc vào nam đã hiện ra một bức tranh thiệt hại toàn diện do thời tiết gây ra, cho thấy thiên tai không còn né bất cứ công trình kiên cố nào.
Tại Phú Thọ, mưa đá có kích thước bằng trái bóng tennis có 376 ngôi nhà bị hư hại (riêng xã Yên Sơn là 356 nhà). Hạ tầng công cộng tê liệt, từ 150m2 mái nhà văn hóa tại Hải Lựu bị tốc, đến 80m tường rào chùa Thiên Hương sụp đổ, và 50m bờ kè giao thông tại Yên Lãng bị sạt lở. Ngay cả những chiếc ô tô, tài sản lớn của người dân, cũng bị đập nát dưới mưa đá tại Hiền Quan.
.png)
Tại Nghệ An, sét đánh trúng bể chứa nhà máy đường Lam Sơn đặt tại cã Nhân Hòa, làm tràn 2.000 tấn mật mía (thiệt hại hơn 7 tỷ đồng.
Tại Thái Nguyên, hàng chục ngôi nhà bị tốc mái hoàn toàn, tập trung tại các huyện miền núi và vùng ven. Các diện tích chè (đặc sản của tỉnh) và cây ăn quả bị dập nát do mưa đá, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu nhập chính của người dân trong giai đoạn chuẩn bị thu hoạch. Chưa hết, gió lốc cũng làm hãy đổ cột điện nhiều nơi ở Phú Thọ và Thái Nguyên, hàng nghìn hộ dân rơi vào tình trạng mất điện ngay trong đêm xảy ra thiên tai, gây khó khăn cho công tác cứu hộ và khắc phục hậu quả ban đầu. Hàng trăm héc-ta lúa và hoa màu tại Phù Ninh, Dân Chủ, Hoàng An... bị đổ rạp ngay trước thềm vụ gặt.
Người ta hay nói: Trời làm mà, biết đâu mà lường! Câu này tuyệt đối đúng với hiện trạng thời tiết mấy ngày qua. Việc không khí lạnh khuếch tán đột ngột tràn xuống giữa tháng 5 (gây mưa to >50mm từ Nghệ An đến Huế) va chạm với nền nhiệt nắng nóng gay gắt trước đó đã tạo ra… bom lốc sét. Nông dân không thể dùng kinh nghiệm để đoán định khi trời đang nắng cháy bỗng chốc trút xuống mưa đá... tennis.
Trong khi đó, trạng thái bất ổn định toàn diện cũng phủ sóng khu vực Nam Bộ và Tây Nguyên, chuyển từ nắng nóng 35°C sang mưa dông lốc mạnh chỉ trong vài giờ chiều tối. Sự thay đổi trạng thái quá nhanh này khiến khái niệm "tiết khí" (mùa nào việc nấy) trở nên vô nghĩa.
“Trận đồ” thời tiết trên, là cú chém thẳng làm đứt gãy kinh nghiệm ở nông thôn. Trước đây, nông dân nhìn mây, nhìn kiến để "đo" trời. Nay, thời tiết cực đoan đập thẳng vào sản xuất mà không có tín hiệu báo trước đủ dài. Trạng thái mùa nào việc nấy đã bị thay thế bởi trạng thái thấy đâu chống đó.
Khi phải sống trong tình thế luôn sẵn sàng ứng phó (mang chăn che ô tô, huy động "4 tại chỗ" dọn nhà cửa đổ nát), người nông dân rơi vào tình trạng kiệt quệ về cả nguồn lực tài chính lẫn tâm lý. Họ không thể lập kế hoạch sản xuất dài hạn khi một cơn dông chiều có thể xóa sạch thành quả của cả một năm.
Thiên tai hiện nay không chỉ làm hỏng lúa mà đang nhắm vào hạ tầng từ cột điện đổ, nhà xưởng tốc mái đến bờ kè sạt lở. Điều này cho thấy hạ tầng nông thôn hiện nay chưa được thiết kế để chịu đựng những cú va đập siêu quy luật như mưa đá cỡ lớn hay sét đánh cường độ cao.
Chúng ta đang thấy một nông thôn phải gồng mình trong trạng thái báo động đỏ thường trực. Khi thiên tai không chỉ nhắm vào cây lúa mà đánh sập cả nhà xưởng, hạ tầng giao thông, thì đó là lời cảnh báo về sự lỗi thời của hệ thống hạ tầng hiện hữu.
Sản xuất nông nghiệp hiện đại không chỉ cần năng suất, mà cần năng lực chống chịu. Từ hạ tầng nhà xưởng đến mái nhà của người dân, tất cả cần được tái thiết lập theo kịch bản biến đổi khí hậu khắc nghiệt nhất. Nếu không, sự giàu có của nông thôn sẽ luôn nằm trong thế ngàn cân treo sợi tóc. Đã đến lúc chúng ta cần một chiến lược bảo vệ thực chất hơn là những bản tin chia buồn sau mỗi trận dông.
