Người ta làm nông
Giải Vô địch thế giới về... nhặt rác
Giữa vô vàn cuộc thi tốn kém và ồn ào, Nhật Bản... có lối đi riêng. Họ biến việc nhặt rác thành một môn “thể thao”, và nâng lên tầm... World Cup. Từ thói quen giữ gìn vệ sinh đã ăn sâu vào đời sống, người Nhật không chỉ làm sạch không gian công cộng, mà còn biến ý thức ấy thành một chuẩn mực có thể thi đấu, lan tỏa ra toàn cầu.
Du khách đến Nhật ai cũng ấn tượng về nhà vệ sinh. Hiệp Hội các Nhà Vệ sinh Nhật Bản có nhiều cuộc thi về nhà vệ sinh. Đó là chốn riêng tư nhất, thể hiện tính cách cá nhân, hơn cả phòng ăn, phòng ngủ nên được chăm chút đến từng chi tiết nhỏ.
Thùng rác công cộng không nhiều nên người Nhật thường mang theo túi ni lông đựng rác. Nhặt rác, phân loại rác, bỏ đúng nơi qui định, từ rất lâu đã trở thành đặc sản văn hóa của người Nhật. Hình ảnh các cổ động viên người Nhật ở lại dọn rác sau các trận đấu, các sự kiện lớn; làm tan chảy hàng triệu trái tim bạn bè quốc tế.
Tục ngữ người Nhật có câu “Tatsu tori ato wo nigosazu” (Con chim cất cánh không làm bẩn đường bay). Nghĩa là khi rời khỏi đâu, đừng để nơi đó lộn xộn, hãy giữ nó sạch đẹp như tình trạng ban đầu. Người Nhật đi đến đâu, họ muốn chỗ đó phải sạch đẹp hơn như một cách PR phẩm chất Nhật Bản.
Giải Vô địch thế giới về nhặt rác
Nhật Bản đã nâng tầm việc thu dọn rác thành bộ môn thể thao công ích, có tính thi đua khi tổ chức giải “Vô địch Thế giới về Nhặt rác” (Spogomi World Cup) tại thủ đô Tokyo. SpoGomi được ghép từ “Sport” và “Gomi” (nghĩa là rác theo tiếng Nhật), ra đời vào năm 2008 tại Nhật Bản với mục đích khuyến khích người dân dọn rác nơi công cộng và chỉ mang quy mô trong nước.
Luật chơi đơn giản. Mỗi đội tham dự có 3 người, không phân biệt tuổi tác, trình độ, giới tính, quốc tịch... Chỉ cần biết nhặt rác. Cuộc thi diễn tra hai buổi trong ngày, mỗi buổi có 45 phút nhặt và 20 phút phân loại rác tại một địa điểm chỉ định.
Thi nhặt rác - dễ mà khó
Cuộc thi tưởng dễ mà khó. Người chơi vừa nhặt, vừa phải phân loại rác vào đúng túi đựng như chất thải tiêu hủy, nhựa tái chế, lon nhôm hay những loại rác khác nhau theo quy định của Ban Tổ chức. Cuộc thi được giám sát nghiêm nhặt bởi các trọng tài và camera hỗ trợ. Thể lệ cuộc thi cấm người chơi chạy ra ngoài địa điểm chỉ định để lấy thêm rác.
Khi hết thời gian, Ban Giám khảo sẽ kiểm tra tình hình phân loại, cân nặng tổng trọng lượng Điểm số được tính theo loại rác. Trong đó, tàn thuốc lá được nhiều điểm số nhất. Đội giành chiến thắng nhận cúp lẫn huy chương. Nếu số điểm cân bằng, tổ trọng tài sẽ chấm thêm điểm về các thông số phụ như khả năng phân loại rác, độ tuổi bình quân của nhóm, thái độ lao động, không vi phạm nội qui của từng nhóm để cho thêm điểm cộng.
Đưa cuộc thi vào trường học
Theo ông Takayasu Udagawa, đại diện ban tổ chức The Nippon Foundation, nơi khai sinh cuộc thi SpoGomi, sự kiện này thường được tổ chức tại bãi biển, dọc bờ sông, ở công viên hoặc trung tâm Tokyo... Mỗi năm có địa điểm riêng và ngày càng được nhiều nơi hưởng ứng, nhân rộng. Ông nhận định “Việc thu dọn rác trong thành phố là vô cùng quan trọng vì lượng rác thải dưới nước (biển, sông, hồ) đang ngày một tăng. Người dân nên thu dọn rác khi chúng chưa được vứt xuống nước. Bởi lúc đó thì việc thu dọn sẽ trở nên khó khăn hơn”.
Tờ SCMP (Hoa Nam Buổi Sáng – South China Morning Post) đánh giá cuộc thi này đang ngày càng trở nên phổ biến ở Nhật Bản, nhất là tại các trường học. Thậm chí chúng trở thành một phần thiết yếu trong chương trình học của trẻ em Nhật Bản. Các em được tiếp cận và giới thiệu về chương trình phát triển bền vững, bảo vệ môi trường của Liên Hiệp Quốc.
Người Nhật Bản vốn nổi tiếng với văn hóa sạch sẽ và ý thức được hình thành từ khi còn nhỏ. Những đứa trẻ ở Nhật Bản phải trực tiếp tham gia giữ gìn vệ sinh, lau dọn trường học, tự phục vụ bữa ăn... Sức hút từ hình ảnh người dân Nhật Bản dọn rác sau mỗi trận đấu thể thao hay qua các lễ hội quốc tế đã khiến ngày càng nhiều người thích thú với cuộc thi này, dẫn đến việc mở rộng SpoGomi ra thế giới.
Người sáng lập Spogomi là Kenichi Mamitsuka. Kenichi cho biết, anh bắt đầu nhặt rác trong các buổi chạy bộ buổi sáng và nhận ra rằng, có thể biến việc nhặt rác thành hoạt động thú vị. Việc tổ chức giải vô địch thế giới đầu tiên của sự kiện này “giống như một giấc mơ”. Nhưng anh lạc quan tin rằng nó sẽ phát triển ở quy mô ngày càng lớn hơn nữa.
Kenichi mơ ước “Hiệp Hội Spogomi của từng quốc gia, tại sao không? Khi ấy, sẽ có nhiều hoạt đông thi đấu, giao lưu và có thể trở thành sự kiện trình diễn Olympic”. Một sáng kiến hữu ích, rất cần được ủng hộ. Ngày 22/11/2023, giải “Vô địch Thế giới Nhặt Rác” đầu tiên đã diễn ra tại Tokyo (Nhật Bản) với sự tham dự của 21 đội đến từ 21 quốc gia trên thế giới. Mục tiêu đến năm 2030 của Spogomi World Cup là có trên 50 quốc gia tham dự.
Được trang bị găng tay, kẹp kim loại và các túi đựng rác bằng nhựa. Mỗi đội 3 người chạy trong khu vực rộng khoảng 5 km2 ở quận Shibuya nhộn nhịp của Tokyo để nhặt rác. Việc chạy, lục soát các thùng rác hay theo dõi các đội khác đều vi phạm nội qui, bị trừ điểm, thậm chí bị loại. Mỗi đội có một trọng tài giám sát, nhắc nhở. Kết quả, đội Anh giành chiến thắng chung cuộc sau khi nhặt được 83/550kg rác.
Sự ra đời của giải Vô địch Thế giới Nhặt Rác được xem là giải pháp thiết thực, khuyến khích mọi người gìn giữ không gian công cộng sạch sẽ. The Nippon Foundation còn sản xuất bộ phim hoạt hình “SpoGomi: World Cup Exhibition Match Arc” để quảng bá sự kiện này trong ngành giáo dục.
Sự kiện cũng thu hút nhiều nhãn hàng tham gia tài trợ. Hãng Fast Retailling, doanh nghiệp vận hành thương hiệu Uniqlo đóng góp 2 triệu USD cho cuộc thi. Theo ước tính của The Nippon Foundation, Nhật Bản mỗi năm tổ chức khoảng 100 giải SpoGomi nội địa khắp đất nước.
Khách nước ngoài khi tới Nhật thường không nhìn thấy thùng rác trên đường phố. Người Nhật quen với việc mang rác theo bên người để bỏ vào thùng rác tại nhà hoặc ở cửa hàng tiện lợi gần nhất. Tại các lễ hội âm nhạc ở Nhật, rất nhiều người xếp hàng dài, không phải để mua bia rượu hay hàng hóa, mà để bỏ rác vào đúng nơi quy định. Hành vi tuyệt vời nay, chỉ có ở Nhật Bản?
Tất nhiên không phải ai ở Nhật cũng tuân thủ điều này, nhưng suy nghĩ đó đã ăn sâu vào tiềm thức và thói quen của người Nhật, thể hiện sự tôn trọng và trân trọng những gì họ đã sử dụng.
Việt Nam có thể vận dụng sáng tạo và hiệu quả từ cách làm thiết thực này. Cần tổ chức thí điểm, rồi nhận rộng mô hình kiểu “Chơi mà học”, rất bổ ích.
(*) Chủ tịch Lửa Việt Tours
