Người quê tôi

Chỉ có "hỉ, nộ, ái, ố"

So với những người đồng nghiệp trong ngành, có lẽ đội ngũ cán bộ y tế trong lĩnh vực tâm thần phải gánh thêm nhiều áp lực mà mỗi khi nhắc tới, lắm người...lè lưỡi, tránh xa. Rủi ro, hiểm nguy, dở khóc dở cười suốt ngày rình rập. Thậm chí, việc bị tấn công, đánh đấm, phóng uế vào người là... bình thường. Bởi, "thủ phạm" chính là người bệnh họ đang tận tâm chăm lo, điều trị hàng ngày.

Hơn 30 năm gắn bó với những phận đời bất hạnh, bác sĩ Trần Hậu Anh trải qua không biết bao nhiêu hỷ, nộ, ái, ố của nghề. Dù tuổi đã cao, nhưng đều đặn mỗi ngày, bác sĩ Trần Hậu Anh vẫn cần mẫn trên chiếc xe máy cũ kĩ chạy xe từ nhà đến Bệnh viện Sức khoẻ Tâm thần Hà Tĩnh để chuẩn bị bước vào một ngày làm việc. Mọi thứ lặp đi lặp lại không khác gì ba mươi, bốn mươi năm về trước. Và người ta đã mặc định, sự xuất hiện của ông như là lẽ đương nhiên, là một phần quen thuộc của nhịp sống nơi đây. Ở bệnh viện, lứa nhân viên trẻ vẫn gọi ông là “Bác Anh già”, một cách gọi vừa gần gũi vừa kính trọng với người bác sĩ lớn tuổi nhất bệnh viện, nhưng chưa bao giờ “già” trong cách làm nghề.

Sinh ra trong gia đình có truyền thống nghề y, cha ông từng là thầy thuốc Đông y, cả đời tận tuỵ chữa bệnh cho người dân lam lũ. Những buổi theo cha bốc thuốc, xem mạch, lắng nghe từng lời than thở của người bệnh đã gieo trong ông hạt mầm của lòng nhân ái và sự nhẫn nại.

“Cha tôi thường nói, chữa bệnh không chỉ bằng thuốc mà còn bằng tấm lòng. Nếu mình không đủ kiên nhẫn lắng nghe, thì đơn thuốc tốt mấy cũng khó trọn vẹn” – bác sĩ Trần Hậu Anh nhớ lại.

Chính những lần theo cha đi bắt mạch, trị bệnh cho người dân đã gieo trong hạt giống của lòng nhân ái và sự nhẫn nại. Năm 1979 ông đỗ vào Học viện Quân y với chuyên ngành y học hàng không vũ trụ. 7 năm rèn luyện trong môi trường quân đội đã hun đúc cho bác sĩ Trần Hậu Anh – nguyên trưởng khoa Cấp tính nữ, Bệnh viện Sức khoẻ Tâm Thần Hà Tĩnh một tác phong kỷ luật, bản lĩnh vững vàng và sự điềm tĩnh của người lính. Nhưng nếu chỉ có kỷ luật và chuyên môn, có lẽ ông đã không gắn bó với chuyên ngành tâm thần, một lĩnh vực nhiều áp lực, ít hàng quang và tiềm ẩn không ít rủi ro.

Sau khi tốt nghiệp, ông về công tác tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh với vai trò bác sĩ chuyên điều trị các vấn đề sức khoẻ tâm thần. Ông nhớ lại, thời điểm ông về công tác tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh thì chỉ có 2 bác sĩ gồm ông và bác sĩ Thọ nên công việc rất vất vả.

“Khoa Tâm thần của bệnh viện Đa khoa tỉnh lúc bấy giờ chỉ có 2 bác sĩ nên chúng tôi cứ thay nhau trực, áp lực công việc nhiều mà không có bác sĩ. Nhiều thời điểm tôi kiệt sức, nhưng nghĩ đến bệnh nhân cần mình nên dù có mệt cũng phải cố đi làm”.

Năm 2014 khi Bệnh viện sức khoẻ Tâm thần được Hà Tĩnh được thành lập, ông là một trong những người đầu tiên về công tác.

Bao lần suýt chết

Những ngày thành lập bệnh viện là quãng thời gian đầy thử thách. Cơ sở vật chất thiếu thốn, nhân lực mỏng, trong đó số lượng bệnh nhân ngày càng tăng, phần lớn ở thể nặng. Nhiều ca nhập viện trong tình trạng kích động, hoang tưởng, thậm chí có nguy cơ gây nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh.

Nguy hiểm của nghề tâm thần không đến từ dao kéo hay tai nạn hữu hình, mà từ những cơn kích động bất ngờ, không báo trước. Hơn 10 năm gắn bó với Khoa Cấp tính nữ, bác sĩ Trần Hậu Anh không ít lần đối mặt với hiểm nguy, đó là những lần ông bị đánh vô cớ bởi sự kích động của bệnh nhân, đó là những lần bị bệnh nhân xe áo… Tất cả những kí ức ấy luôn theo ông suốt những năm tháng hành nghề.

Trước khi theo chân y, bác sĩ đến thăm bệnh cho bệnh nhân, chúng tôi đã đã được bác sĩ Anh đề cập trước sự hung hãn, kích động có thể xuất hiện ở một số bệnh nhân tại đây. Nhưng thú thật, chúng tôi không giấu được cảm giác lo lắng, nhất là khi nhìn vóc dáng thấp, gầy của bác sĩ Anh lọt thỏm trong vòng vây những bệnh nhân có phần điên dại.

Gắn với “người điên” hơn chục năm nay, số lần bác sĩ Anh bị bệnh nhân tấn công không thể đếm xuể, nhẹ thì bị xé quần áo, nặng thì bị bệnh nhân tấn công đến chảy máu.

Nhớ lại những lần “thoát chết trong gang tấc”, bác sĩ Anh kể: “Trong một lần đi khám cho bệnh nhân, khi vừa mở cửa bước vào, chưa kịp hỏi tên, tuổi thì bất ngờ bị một bệnh nhân quê ở Thạch Quý lao tới đấm túi bụi. Một lần khác, khi vừa mở cổng để vào khu điều trị thì bị một bệnh nhân (bệnh nhân mắc tâm thần phân liệt) bất ngờ lao tới dùng thanh sắt đánh liên tục vào người, phải nhờ đến sự hỗ trợ của đồng nghiệp tôi mới thoát khỏi bệnh nhân để đi băng bó vết thương”.

Ở lại vì không thể... đi

Gắn bó với “người điên” hơn 30 năm, bác sĩ Trần Hậu Anh tích luỹ cho mình một vốn kinh nghiệm quý giá. Ông hiểu rằng điều trị cho bệnh nhân tâm thần không chỉ dựa vào phát đồ hay thuốc men, mà còn cần sự thấu cảm và niềm tin. Có những cơn kích động chỉ cần một giọng nói quen, một ánh mắt đủ tin cậy là có thể dịu lại.Vì thế, dù công việc bận rộn, ông luôn chú ý đến từng biểu hiện nhỏ của bệnh nhân như: một cái cau mày bất thường, một ánh nhìn lạc hướng, một sự im lặng kéo dài hơn thường lệ…

Bà L.T. H, người nhà bệnh nhân T.T.T (xã Trường Lưu) từng điều trị lâu dài ngày tại Khoa Cấp tính nữ chia sẻ: “Không may mắn như những người khác, con gái tôi bị bệnh tâm thần phân liệt. Những tháng ngày rong ruổi theo con từ đợt điều trị này đến đợt điều trị khác, nhiều lúc gia đình tôi tưởng như tuyệt vọng. Nhưng chính được sự động viên, điều trị tận tình của bác sĩ Anh mà gia đình tôi đã vơi đi phần nào”.

Cuối năm 2023, bác sĩ Trần Hậu Anh nghỉ hưu theo chế độ. Lẽ thường, nhiều người mong được sum vầy bên con cháu sau khi nghỉ hưu thì ông lại chọn ở lại bên những mảnh đời bất hạnh.

“Khi biết tin tôi nghỉ hưu, nhiều bệnh viên, phòng khám trong tỉnh đã gọi điện đặt vấn đề mời tôi đến làm việc với mức thu nhập cao hơn, điều kiện tốt hơn nhưng tôi đã từ chối. Vì tôi nghĩ mình uống nước phải nhớ nguồn. Bệnh viện Sức khoẻ Tâm thần là nơi tôi làm việc suốt 12, là một trong những bác sĩ đầu tiên về công tác tại đây khi bệnh viện được thành lập. Tôi không thể bỏ đi trong khi lượng bệnh nhân đến với bệnh viện ngày càng đông mà lực lượng y, bác sĩ thì mỏng. Trước những khó khăn của bệnh viện, tôi đã quyết định ở lại sau khi nhận được lời đề nghị từ ban giám đốc bệnh viện”, bác sĩ Anh nói.

Thạc sĩ, bác Nguyễn Hồng Phúc – Giám đốc Bệnh viện Sức khoẻ Tâm thần Hà Tĩnh cho biết: “Hiện tại Bệnh viện Sức khoẻ Tâm Thần đang điều trị cho hơn 100 bệnh nhân, so với cơ cấu tổ chức thì hiện bệnh viện đang thiếu khoảng 10 người, trong đó thiếu 6 bác sĩ. Trước tình hình khó khăn của bệnh viện, bác sĩ Trần Hậu Anh quyết định ở lại cống hiến cho bệnh viện sau khi nghỉ hưu không chỉ giúp cho bệnh viện giảm bớt khó khăn về nhân lực, mà còn là chỗ dựa tinh thần cho đội ngũ y bác sĩ trẻ”.

Có lẽ trong các loại bệnh được con người biết tới tên thế giới này, tâm thần nằm trong nhóm bệnh rất đặc biệt. Sự đặc biệt xuất hiện từ những hoàn cảnh “không giống ai” của người bệnh, từ những hiểu lầm lệch lạc của cộng đồng về căn bệnh không lây nhiễm này. Giữa những hành lang trầm lắng của bệnh viện chuyên khoa sức khỏe tâm thần, nơi niềm vui đến chậm và nỗi buồn thường kéo dài, câu chuyện về những người như bác sĩ Trần Hậu Anh đã đi qua tuổi nghỉ hưu nhưng, nhưng ngày ngày vẫn tận tuỵ với nghề, gợi lên bao xao xuyến. Không ồn ào. Không phô trương, chỉ lặng lẽ ở lại với những ca bệnh nặng, những ca trực đêm căng thẳng, những ánh mắt hoang mang cần một điểm tựa, nó không chỉ là lát cắt riêng của một con người, mà còn gợi nhắc về rất nhiều thầy thuốc đang ngày ngày âm thầm cống hiến.

Quỳnh Nga