Kinh tế xanh
TP.HCM: Kiến tạo nông nghiệp Xanh trong 'thành phố nén'
Trí tuệ nhân tạo, khí canh và các hệ thống tuần hoàn khép kín đang được kỳ vọng giải quyết bài toán lương thực tại chỗ cho TP.HCM, đồng thời hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không.
Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, khoảng 55% dân số thế giới đang sinh sống tại khu vực đô thị và dự kiến tăng lên 68% vào năm 2050. Tại Việt Nam, tỷ lệ đô thị hóa vượt 40%.
Riêng TP.HCM có quy mô dân số ước tính hơn 13 triệu người, chiếm 13,4% dân số cả nước, trong khi diện tích tự nhiên chỉ chiếm 2,04%. Nghịch lý giữa gia tăng dân số và thu hẹp không gian đặt ra áp lực lớn về quản lý và đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ.
Vấn đề này được các chuyên gia, nhà quản lý phân tích chuyên sâu tại Hội thảo "Nông nghiệp đô thị - Tương lai nông nghiệp trong lòng Thành phố", diễn ra ngày 15/4/2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC).
Sự kiện do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp cùng Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao (AHTP), Trường Đại học Công nghiệp và Hợp tác xã Tam Nông Việt Nam tổ chức.
Để giải quyết bài toán quỹ đất, định hướng của TP.HCM không tập trung mở rộng diện tích đất nông nghiệp mà đẩy mạnh ứng dụng khoa học.
Ông Phạm Cao Khải - Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo thuộc AHTP, cho biết nông nghiệp đô thị hiện được định vị là "cơ sở hạ tầng sinh thái thiết yếu", đóng vai trò nòng cốt xây dựng đô thị tuần hoàn.
"Thành phố đang tận dụng hiệu quả các khu vực có diện tích hạn chế như mái nhà, sân thượng hay bãi đỗ xe để canh tác. Điển hình là mô hình Nông trại Container di động vận hành độc lập bằng năng lượng mặt trời, tích hợp tưới nhỏ giọt tự động. Trong lĩnh vực thủy sản, hệ thống nuôi trồng tuần hoàn khép kín (RAS) sử dụng màng lọc sinh học và camera AI giúp kiểm soát dịch bệnh, không xả thải ra môi trường", ông Khải chia sẻ.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng quang phổ LED và công nghệ khí canh giúp cây trồng quang hợp mà không phụ thuộc ánh sáng mặt trời, giảm 90% lượng nước tiêu thụ. Các giải pháp này đã mang lại số liệu thực tế khả quan.
Theo đại diện AHTP, trong hơn 550 đề tài nghiên cứu đã triển khai, tỷ lệ ứng dụng thực tế đạt 70%. Đơn vị hoàn thiện hơn 160 quy trình kỹ thuật, trình diễn 580 mô hình công nghệ cao, giúp thu nhập của nông dân và hợp tác xã tăng từ 1,5 đến 3 lần.
Khu Công nghệ cao cũng ươm tạo 48 doanh nghiệp, tư vấn cho hơn 2.000 cá nhân và chuyển giao 66 quy trình cốt lõi đến các địa phương.
Đặc biệt, trong bối cảnh ngành nông nghiệp chiếm khoảng 30,8% tổng lượng phát thải quốc gia, chuyển đổi xanh là bắt buộc. Việc ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen CRISPR-Cas9 hay phụ gia tảo biển để ức chế khí Methane trong chăn nuôi đang giúp nông nghiệp đô thị trở thành "bể chứa Carbon".
Nhờ đó, thành phố có cơ sở tiếp cận các nguồn tài chính xanh với quy mô quỹ tín dụng đạt 680.000 tỷ đồng, hướng tới cam kết Net Zero vào năm 2050.
Từ nhu cầu tự túc đến hệ sinh thái bền vững
Đóng góp thêm góc nhìn, TS Võ Đình Long - Giảng viên Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, dẫn chứng thành công từ các quốc gia trong khu vực.
Theo ông Long, tại Singapore, quốc gia chỉ dành 1% diện tích cho nông nghiệp, việc ứng dụng trang trại thẳng đứng công nghệ cao đã giúp họ tự đáp ứng 14% nhu cầu rau ăn lá và 26% nhu cầu trứng. Trong khi đó, Malaysia đặt mục tiêu phát triển 20.000 cộng đồng nông dân đô thị vào năm 2030…
Chia sẻ tại hội thảo, TS Võ Đình Long cũng đề xuất 7 mô hình trọng tâm có thể áp dụng tại TP.HCM. Nổi bật là hệ thống thủy canh và khí canh cho phép canh tác trên diện tích từ 3 m2, kiểm soát tốt môi trường và không dùng nhiều hóa chất.
Mô hình Aquaponics (thủy ngư canh) tích hợp nuôi cá và trồng rau tạo chu trình tuần hoàn dinh dưỡng. Ngoài ra, việc phát triển vườn tường thẳng đứng, trồng rau hữu cơ khay tầng và mô hình du lịch canh nông xanh giúp nông dân chủ động kiểm soát chất lượng và định giá sản phẩm.
"TP.HCM có lợi thế lớn về nhu cầu thực phẩm sạch, nhưng việc triển khai rộng rãi gặp thách thức về chi phí đầu tư ban đầu, thiếu thông tin chính thống và rào cản từ vấn nạn thực phẩm bẩn, quảng cáo phân bón hóa học tràn lan", ông Long nhận định, đồng thời nhấn mạnh cần sự đầu tư bài bản và hỗ trợ mạnh mẽ về chính sách.
Ở quy mô dân cư, bà Nguyễn Thị Vân Anh - Giám đốc HTX Tam Nông Việt Nam, cho rằng việc ứng dụng không gian nông nghiệp nhỏ tại hộ gia đình mang lại lợi ích kép: tiết kiệm chi phí sinh hoạt, tăng mảng xanh, giáo dục trẻ em và cải thiện chất lượng không khí.
Bà Vân Anh hướng dẫn ba mô hình thực tiễn phù hợp với đô thị. Thứ nhất là mô hình nông nghiệp truyền thống, tận dụng chậu nhựa, thùng xốp, chi phí thấp. Thứ hai là mô hình thủy canh với hệ thống ống nước xếp tầng dọc, tối ưu diện tích ban công hẹp và hạn chế sâu bệnh từ đất.
Cuối cùng là mô hình địa canh tự động hóa, kết hợp đất chuyên dụng, phân hữu cơ vi sinh và hệ thống tưới hẹn giờ, giúp những cư dân bận rộn duy trì hiệu suất thu hoạch mà không mất nhiều thời gian chăm sóc trực tiếp.
"Việc phát triển và nhân rộng mô hình nông nghiệp đô thị quy mô hộ gia đình không chỉ giải quyết nhu cầu về thực phẩm an toàn của cá nhân mà còn đóng góp tích cực vào hệ sinh thái bền vững của thành phố. Cần khuyến khích người dân kiến tạo môi trường sống xanh, sạch, đẹp và thân thiện với thiên nhiên”, bà Nguyễn Thị Vân Anh chia sẻ.
Với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng sự hiện diện của Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, TP.HCM hội tụ đủ điều kiện để phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị tiên tiến. Tuy nhiên, việc nhân rộng các mô hình này vẫn còn những hạn chế nhất định, đặc biệt trong khâu kết nối giữa nghiên cứu - doanh nghiệp - thị trường cũng như việc chuyển giao công nghệ vào thực tiễn sản xuất.
Bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc ITPC