Người ta làm nông

Mặc dù Tehran và Washington đã đồng ý đối thoại, nhưng đề xuất 10 điểm của Iran được Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định là “cơ sở khả thi” cho đàm phán lại có rất ít điểm tương đồng với kế hoạch 15 điểm mà phía Mỹ từng đưa ra trước đó, điều này cho thấy vẫn còn nhiều khác biệt lớn cần được thu hẹp.

Chẳng hạn, đề xuất của Iran bao gồm yêu cầu được làm giàu Uranium, điều mà Washington trước đây đã bác bỏ. Ngoài ra, 10 điểm này cũng không đề cập đến năng lực tên lửa của Iran, trong khi Mỹ và Israel đều cho rằng lĩnh vực này cần phải bị hạn chế đáng kể.

Trung gian hòa giải Pakistan

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã công bố thỏa thuận ngừng bắn giữa Iran và Mỹ trên mạng xã hội X (Twitter) cho biết, hai bên đồng ý ngừng bắn ngay lập tức trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon, nơi mà Israel đã tiến hành không kích.

Tuy nhiên, ông không đề cập đến đề xuất 10 điểm của Iran hay kế hoạch 15 điểm của Mỹ, và cũng không nói rõ về bất kỳ thỏa thuận nào với Israel.

Một quan chức Pakistan trong khu vực cho biết, Iran có thể đạt được nhiều yêu cầu, đặc biệt liên quan đến tái thiết, bồi thường và nới lỏng trừng phạt, nhưng khó có khả năng đạt được thỏa thuận về việc làm giàu Uranium.

Yêu sách của Trump và các đề xuất trước đây của Mỹ

Trong một bài đăng trên Truth Social, Donald Trump cho biết lực lượng Mỹ sẽ tạm dừng các cuộc tấn công vào Iran trong 2 tuần, với điều kiện Tehran chấp thuận “mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn” eo biển Hormuz.

Trump khẳng định hai bên “đã tiến rất gần tới một thỏa thuận dứt điểm về hòa bình lâu dài với Iran, cũng như hòa bình tại Trung Đông”. Dù đánh giá đề xuất 10 điểm của Iran là “cơ sở khả thi”, ông không nêu chi tiết các điểm này và cho rằng nhiều bất đồng lớn trước đây đã được giải quyết.

Theo các nguồn tin Israel, kế hoạch 15 điểm mà ông Trump từng gửi tới Iran thông qua Pakistan bao gồm: loại bỏ kho Uranium làm giàu cao, chấm dứt hoạt động làm giàu, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và cắt nguồn tài trợ cho các lực lượng đồng minh trong khu vực.

Lập trường của Iran

Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết, Iran đồng ý dừng các hoạt động mà họ gọi là “phòng vệ” nếu các cuộc tấn công nhằm vào nước này chấm dứt, dựa trên đề nghị đàm phán từ phía Mỹ xoay quanh kế hoạch 15 điểm, cùng với việc ông Trump chấp nhận sử dụng đề xuất 10 điểm của Iran làm nền tảng thương lượng.

Ông cũng cho biết việc lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz có thể được đảm bảo trong 2 tuần “thông qua phối hợp với lực lượng vũ trang Iran và có tính đến các giới hạn kỹ thuật”.

Hội đồng An ninh Nhà nước Tối cao Iran tuyên bố, Washington đã đồng ý về nguyên tắc với kế hoạch 10 điểm của Tehran, bao gồm các cam kết: Không gây hấn; Tiếp tục để Iran kiểm soát eo biển Hormuz; Chấp nhận việc Iran làm giàu Uranium; Dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt chính và thứ cấp; Chấm dứt mọi nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Hội đồng Thống đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế; Rút lực lượng chiến đấu Mỹ khỏi khu vực và chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả tại Lebanon

Trước khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn, một quan chức cấp cao Iran từng cho biết, nước này có thể yêu cầu thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải quốc tế quan trọng hàng đầu.

Quan điểm của Israel

Israel cho biết, họ đã đồng ý với lệnh ngừng bắn với Iran, nhưng nhấn mạnh thỏa thuận không bao gồm việc dừng các hoạt động quân sự tại Lebanon.

Một quan chức Israel tiết lộ, Mỹ đã phối hợp trước với Israel về lệnh ngừng bắn tạm thời, đồng thời cho biết Iran đã chấp nhận mở lại eo biển Hormuz nhưng không cam kết chấm dứt chiến tranh hoàn toàn, không đề cập đến bồi thường hay dỡ bỏ trừng phạt.

Quan chức này cũng cho biết chính quyền Donald Trump đã thông báo với Israel trong các cuộc đàm phán với Iran trong hai tuần tới, Mỹ sẽ kiên quyết yêu cầu loại bỏ vật liệu hạt nhân, chấm dứt làm giàu Uranium và xóa bỏ mối đe dọa tên lửa đạn đạo, cùng với việc giải quyết các vấn đề khác.

LÊ KIÊN (Theo Reuters)