Người ta làm nông

Iran đang đề xuất điều gì?

Theo một quan chức cấp cao nước này, Iran muốn bất kỳ thỏa thuận hòa bình lâu dài nào cũng phải cho phép Tehran thu phí các tàu đi qua eo biển. Mức phí sẽ thay đổi tùy theo loại tàu, hàng hóa vận chuyển và các điều kiện liên quan, dù chưa có chi tiết cụ thể.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhấn mạnh, Tehran đang xây dựng một quy trình phối hợp với Oman, theo đó các tàu phải xin giấy phép khi đi qua eo biển. Ông khẳng định mục tiêu là nhằm “tạo thuận lợi” chứ không phải hạn chế lưu thông.

Phía Oman xác nhận đã thảo luận với Iran về các phương án đảm bảo việc đi lại thông suốt, nhưng chưa công bố kết quả cụ thể.

Thực tế đã diễn ra như thế nào?

Kể từ khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran phong tỏa eo biển ngay từ đầu xung đột, chỉ có một số ít tàu được phép đi qua, những con tàu này được cho là xuất phát từ các quốc gia mà Iran gọi là “thân thiện”. Một số tàu thậm chí còn bị bắn cháy khi di chuyển trong khu vực Vịnh.

Có thông tin cho rằng, ít nhất một con tàu đã phải trả tới 2 triệu USD để được đi qua eo biển, tuy nhiên chưa có thông tin nào xác nhận về điều này.

Các nước có chấp nhận việc Iran thu phí không?

Theo các chuyên gia trong ngành vận tải biển, chưa từng có tiền lệ trong lịch sử hiện đại về việc một quốc gia đơn phương áp phí khi tàu đi qua eo biển quốc tế.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc lưu thông dầu mỏ tự do qua eo biển phải là một phần trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.

Các quốc gia vùng Vịnh vốn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu năng lượng qua tuyến đường này tỏ ra đặc biệt lo ngại. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất tuyên bố tuyến đường thủy này “không thể bị bất kỳ quốc gia nào bắt làm con tin” và việc tự do hàng hải phải được đảm bảo trong mọi giải pháp.

Qatar cũng cho rằng, mọi quốc gia trong khu vực đều có quyền sử dụng eo biển một cách tự do, và các cơ chế tài chính nếu có chỉ nên được bàn tới sau khi tuyến đường được mở lại.

Iran có thể áp phí bất chấp phản đối quốc tế?

Trong bối cảnh Mỹ và Israel đã liên tục không kích Iran trong nhiều tuần, cộng đồng quốc tế khó có thể có biện pháp đủ mạnh để buộc Tehran cho phép lưu thông tự do.

Một chiến dịch quân sự nhằm đảm bảo tuyến đường mở sẽ rất phức tạp, có thể kéo dài và phải đối đầu với lực lượng Iran có vị trí phòng thủ vững chắc dọc bờ biển hiểm trở.

Trong khi đó, Trung Quốc, một quốc gia nhập khẩu nhiều năng lượng nhất qua eo biển và vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với Iran, có thể là bên có ảnh hưởng đáng kể hơn các nước khác.

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), các quốc gia nằm ven eo biển quốc tế không được phép thu phí chỉ để cho phép tàu thuyền đi qua.

Tuy nhiên, họ có thể thu các khoản phí giới hạn cho những dịch vụ cụ thể như hoa tiêu, lai dắt hoặc dịch vụ cảng, và các khoản phí này không được phân biệt đối xử giữa các quốc gia.

Có tuyến đường thủy nào thu phí không?

Các kênh đào nhân tạo có quy định khác so với eo biển tự nhiên. Ai Cập và Panama đều thu phí đối với tàu thuyền đi qua kênh đào Suez và kênh đào Panama.

Trong khi đó, các eo biển của Thổ Nhĩ Kỳ như Bosphorus hay Dardanelles được điều chỉnh bởi Công ước Montreux năm 1936, đảm bảo quyền tự do đi lại cho tàu thương mại trong thời bình. Thổ Nhĩ Kỳ chỉ được phép thu phí tiêu chuẩn cho dịch vụ, không được áp phí quá cảnh chung. Singapore cũng không thu phí đối với tàu đi qua eo biển Singapore.

Các điểm nghẽn hàng hải khác có nguy cơ bị ảnh hưởng?

Không có nhiều eo biển vừa hẹp, vừa quan trọng lại nhạy cảm như Hormuz.

Lực lượng Houthi tại Yemen từng gây gián đoạn vận tải qua eo biển Bab el-Mandeb, nhưng các tuyến thay thế dù dài hơn vẫn tồn tại.

Các tàu đi giữa Ấn Độ Dương và Biển Đông cũng có thể tìm tuyến thay thế nếu eo biển Malacca hoặc Singapore bị gián đoạn, dù hiện chưa có mối đe dọa nào.

Hiện cũng chưa có dấu hiệu cho thấy nguy cơ gián đoạn tại các eo biển quan trọng khác như Gibraltar hay Oresund.

Theo Reuters

Trump: Mở Hormuz hoặc 'về thời đồ đá' trong 14 ngày

Tàu Nhật, Pháp và Oman bắt đầu vượt eo biển Hormuz

LÊ KIÊN