Chính sách
Phòng chống thiên tai: Quyết liệt đầu tư hạ tầng để bảo vệ thành quả tăng trưởng
Chiều 1/4, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đã chủ trì Hội nghị toàn quốc về công tác phòng, chống thiên tai năm 2026.
Hội nghị tập trung giải quyết bài toán tái thiết sau những tổn thất dị thường của năm 2025, định hướng bảo vệ thành quả kinh tế nông nghiệp và sinh kế người dân.
Năm 2025: Bài toán khốc liệt về sinh kế và xuất khẩu
Năm 2025 ghi dấu ấn là một năm thiên tai khốc liệt với 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới và các đợt lũ vượt mức lịch sử trên 21 tuyến sông. Đã có 484 người chết và mất tích, 811 người bị thương. Về tài sản, thiệt hại vật chất ước tính trên 104.733 tỷ đồng. Đây không chỉ là gánh nặng ngân sách mà còn là đòn giáng mạnh vào chuỗi cung ứng nông sản xuất khẩu.
Những đợt ngập úng kéo dài tại Đồng bằng sông Cửu Long và miền Trung đã làm đứt gãy vùng nguyên liệu lúa gạo, cây ăn trái và thủy sản. Đặc biệt, việc mất trắng diện tích canh tác khiến nhiều địa phương gặp khó trong việc truy xuất nguồn gốc theo quy định EUDR và duy trì chuỗi sản xuất để gỡ thẻ vàng IUU. Trong chăn nuôi, dịch bệnh phát sinh sau lũ đã khiến tổng đàn heo tại nhiều vùng trọng điểm bị thiệt hại nặng nề, gây rủi ro lớn cho an ninh thực phẩm và kế hoạch xuất khẩu bền vững.
Những khoảng trống "chí tử"
Tại Hội nghị, tiếng nói từ các địa phương đã lột tả thực trạng hạ tầng đang "hụt hơi" trước thiên tai cực đoan. Ông Vương Quốc Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên, cho biết riêng năm 2025, tỉnh phải đối mặt với 35 đợt thiên tai, trong đó có 70 trận mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng. Ông Tuấn thẳng thắn chỉ ra lỗ hổng trong quy hoạch lưu vực sông Cầu, kiến nghị Chính phủ sớm hỗ trợ nguồn lực để triển khai các dự án hồ chứa điều tiết, cắt lũ và xây dựng các tuyến kè chống sạt lở trọng điểm.
Tương tự, đại diện UBND tỉnh Nghệ An nhận định, nếu chỉ ứng phó theo kịch bản thông thường thì địa phương luôn bị động. Với 15 cơn bão và 11 đợt mưa lớn trong năm qua, hệ thống đê biển và hồ đập tại Nghệ An đã bộc lộ sự xuống cấp, lưu lượng nước về hồ có thời điểm vượt mức thiết kế gây áp lực kinh hoàng cho công tác vận hành an toàn hạ du. Tỉnh kiến nghị cần có cơ chế đặc thù và nguồn tài chính quy mô lớn để nâng cấp hệ thống quan trắc tự động và ứng dụng dữ liệu lớn trong quản lý rủi ro.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cũng nhấn mạnh: Khoảng trống lớn nhất nằm ở hạ tầng xung yếu và năng lực dự báo chưa "giải mã" kịp thời các hiện tượng dị thường. Sự lúng túng trong việc ra quyết định xả lũ hay sơ tán dân tại các vùng chia cắt, vẫn là bài toán nhức nhối cần lời giải bằng công nghệ và quy hoạch bài bản.
Hành động cho năm 2026: công nghệ và tài chính là đòn bẩy
Thủ tướng Phạm Minh Chính xác định chống thiên tai là chiến lược cốt lõi để bảo vệ tăng trưởng. Để lấp đầy các khoảng trống, Thủ tướng yêu cầu tập trung vào ba trụ cột:
Thứ nhất, đột phá công nghệ và quy hoạch. Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để nâng cao độ chính xác của dự báo từ sớm, từ xa. Bộ NN-MT phải rà soát, ban hành quy trình vận hành hồ chứa liên hồ trên các lưu vực sông trước mùa mưa lũ 2026. Mọi quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội phải gắn liền với bản đồ rủi ro thiên tai, coi hạ tầng phòng chống là bộ phận không thể tách rời của hạ tầng quốc gia.
Thứ hai, quy mô tài chính và bảo hiểm. Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026-2030, Bộ Tài chính cần ưu tiên bố trí nguồn vốn thỏa đáng để sửa chữa dứt điểm các công trình đê điều, hồ đập hư hỏng. Đặc biệt, cần sớm xây dựng cơ chế bảo hiểm rủi ro thiên tai cho nông nghiệp. Đây là giải pháp tài chính then chốt giúp nông dân yên tâm tái đàn heo, khôi phục vườn cây ăn trái sau thiên tai.
Thứ ba, đổi mới phương thức phòng tránh. Củng cố phương châm "bốn tại chỗ" bằng việc trang bị công nghệ kết nối vệ tinh cho đội xung kích cấp xã. Bên cạnh công trình kiên cố, cần khuyến khích các mô hình sinh kế thích ứng như sử dụng kiến vàng bảo vệ vườn cây, dùng sình non bồi bổ đất sau lũ để giảm chi phí khôi phục sản xuất.
Phòng, chống thiên tai năm 2026 đòi hỏi sự chuyển đổi từ bị động chống đỡ sang chủ động phòng ngừa với tinh thần "thần tốc". Sự bình yên của người nông dân và sự ổn định của nền kinh tế nông nghiệp, chính là thước đo cao nhất cho hiệu quả của các khoản đầu tư hạ tầng hôm nay.
