Cafe cùng NTV

Trà trộn… toàn tập

PV: Thưa ông, hàng giả trong lĩnh vực nông nghiệp là chuyện không mới. Nông dân kêu la, dư luận lên tiếng, cơ quan chức năng ra tay, nhưng hàng giả không… chết.

Ông Hồ Xuân Hùng: Trước hết phải phân loại cho rõ. Hàng giả có 2 loại, một là hàng chất lượng kém; hai là giả thương hiệu, tức là chất lượng cũng không đến nỗi nhưng muốn gắn mác thương hiệu khác để nâng giá trị lên. Trong lĩnh vực nông nghiệp thì cũng có rất nhiều chuyện liên quan đến hàng giả, nhất là thực phẩm, dược liệu, phân bón... Đây có thể được xem là tội ác, bởi nó ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống của con người.

Đợt vừa rồi, qua thanh kiểm tra, đã phát hiện ra rất nhiều tội phạm sản xuất và buôn bán hàng giả. Tuy nhiên, vấn đề hàng giả đã được nêu lên từ rất lâu rồi. Ví dụ như câu chuyện “rau 2 luống, lợn 2 chuồng” không phải là mới. Tức rau sạch thì để nhà ăn, còn rau “bẩn” thì bán ra thị trường.

Còn giả thương hiệu thì tiêu biểu là câu chuyện của thương hiệu gạo ST25. Khi gạo ST25 đạt danh hiệu gạo ngon nhất thế giới, rất nhiều nơi đã mạo danh thương hiệu này. Có dịp gặp ông Hồ Quang Cua - “cha đẻ” của gạo ST25, ông ấy có than với tôi rằng lượng gạo mang thương hiệu ST25 bán trên thị trường nhiều gấp 10 lần sản lượng gạo do ông sản xuất ra.

Phân bón cũng vậy. Vấn đề phân chất lượng kém, không đạt chuẩn không phải bây giờ mới có. Chẳng hạn như người ta cứ nói là phân hữu cơ, nhưng thực chất có phải là hữu cơ không? Và định nghĩa hữu cơ là như thế nào? Có những khái niệm không rõ ràng dẫn đến hoang mang.

Có thể nói, trong lĩnh vực nông nghiệp, hàng giả trà trộn vào tất cả các khâu, từ đầu vào như cây giống, phân bón… chất lượng kém; trong quá trình bảo quản thì sử dụng hóa chất; đến đầu ra là sản phẩm bán ra thị trường không đạt chuẩn…

Xêm thêm: Nước mắm truyền thống: Hiệp hội kêu khan cổ, Nhà nước im re

Và hệ quả không dừng lại ở ăn uống?

Về tác hại thì ai cũng thấy là chúng ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe. Nhất là khi ngành nông nghiệp có nhiều sản phẩm mà con người sử dụng trực tiếp, như thực phẩm, dược liệu…

Tuy nhiên, không chỉ có người tiêu dùng bị ảnh hưởng mà người sản xuất, thương mại cũng bị ảnh hưởng. Chúng ta thấy hiện nay đang diễn ra tình trạng nhiều chợ đóng cửa hàng loạt. Người sản xuất thật, người làm ăn đứng đắn cũng bị liên lụy chứ không phải chỉ người làm ăn gian dối phải chịu hậu quả.

Hội, đoàn thể cũng làm ngơ

Nhận trách nhiệm để hàng giả lộng hành, nhiều cơ quan đã lên tiếng, nhưng quy ai là nặng nhất thì không được, bởi họ bị “nhốt trong lồng cơ chế”. Nếu vẫn cứ kiểu quản lý như lâu nay, thì ngại gì mà hàng giả không thách thức: Đố mà diệt được!

Có vấn đề như thế này. Tại sao hàng kém chất lượng vẫn bán được trên thị trường? Là do thị trường Việt Nam còn thiếu minh bạch, kiểm soát chưa tốt; tâm lý người tiêu dùng là vẫn muốn mua hàng rẻ, bởi họ có thu nhập thấp, và cũng không ai phân biệt giúp họ. Bên cạnh đó, còn xuất phát từ việc chạy đua năng suất, chạy theo lợi ích, bất chấp để thu về lợi nhuận cao.

Trên thế giới, họ kiểm soát xuất xứ hàng hóa rất nghiêm. Thế nên mới có thực trạng ở ta hàng ngon, hàng tốt thì mình đem đi xuất khẩu, còn hàng thứ cấp thì để bán trong nước. Việc quản lý các tiêu chuẩn chất lượng như VietGAP, GlobalGAP ở ta… cũng chưa chặt chẽ, lực lượng của cơ quan chuyên môn làm không xuể. Ý thức của người sản xuất chưa tốt nên họ cố tình làm những việc vượt khỏi sự kiểm soát.

Mặt khác, chúng ta còn thiếu sự vào cuộc của các tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội quần chúng. Khi một hộ sản xuất phân chất lượng kém, giống không đạt chuẩn, có khi Hội Nông dân không phải không biết, hàng xóm xung quanh cũng có thể biết, Hội Phụ nữ biết… nhưng vụ việc vẫn có thể diễn ra. Đấy là minh họa cho việc chúng ta chưa huy động được sự chung tay của xã hội.

Xem thêm: Nữ doanh nhân Nguyễn Hoài Thu: Từ bàn họp đa quốc gia đến ruộng đồng Việt Nam

Gốc vấn đề nằm ở quy trình kiểm soát. Nông sản đi từ ruộng lên bàn ăn, qua bao nhiêu tầng nấc, lỗi ở đâu, thấy hết, và đã nói bao nhiêu mà vẫn không làm được. Tại sao nước ngoài làm được mà ta lại không, có phải là do ta kém?

Ở bên Nhật người ta có quy trình kiểm soát rất rõ ràng. Từ lúc sản xuất đến lúc vận chuyển lên xe là người sản xuất chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa; trong quá trình vận chuyển là đơn vị vận chuyển chịu trách nhiệm; từ chợ đầu mối đến điểm bán lẻ là cơ quan quản lý thị trường phải chịu trách nhiệm. Còn ở chúng ta thì lại rất khó. Chưa kể ở chúng ta còn có chợ nhỏ, chợ cóc… nên việc kiểm soát lại càng thêm khó.

Hơn nữa, quy mô sản xuất của chúng ta vẫn mang tính manh mún, nhỏ lẻ, thiếu chuỗi liên kết. Ví dụ lô hàng đó gom từ 10 hộ, mà có 1 hộ sản xuất hàng giả, kém chất lượng, thì cả 10 hộ bị ảnh hưởng.

Cần một phong trào cả nước đồng hành cùng nông nghiệp xanh

Theo ông, vai trò của Tổng hội NN&PTNT Việt Nam trong cuộc chiến này là gì?

Việc bảo vệ hội viên, người tiêu dùng là trách nhiệm rất nặng nề của Tổng hội. Nhưng không phải vì khó mà mình không tham gia. Thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, chúng ta góp phần làm rõ vấn đề; kiên quyết ủng hộ những người làm có lương tâm đạo đức, sản xuất hàng chất lượng; lên án những người làm hàng giả thiếu lương tâm dẫn đến thật giả lẫn lộn.

Bên cạnh đó, giúp sức để tạo ra những mối liên kết, hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ để đảm bảo sản phẩm cuối cùng là sản phẩm chất lượng. Tổng hội đã tổ chức rất nhiều diễn đàn để kết nối, đồng hành cùng nông dân, doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ theo hướng chuyên nghiệp, không chỉ phục vụ cho xuất khẩu mà còn phục vụ thị trường trong nước.

Thứ ba, là góp sức để làm minh bạch thị trường. Bởi điều này không thể do một Bộ ngành hay chính quyền một địa phương thực hiện. Chúng ta sẽ cùng với các Bộ ngành, các địa phương làm sáng tỏ các kẽ hở trong quá trình quản lý thị trường.

Xem thêm: Ông Hồ Xuân Hùng: Chừng nào thị trường chưa minh bạch, cây giống, phân bón giả vẫn nhởn nhơ

Tổng hội có kiến nghị gì với Chính phủ, các cơ quan chức năng?

Hiện nay Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt trong công tác chống hàng giả. Đây cũng là cơ hội để chúng ta có được những giải pháp thiết thực hơn. Theo đó, phải giáo dục, nâng cao ý thức trách nhiệm của người sản xuất, người buôn bán. Đồng thời xử lý nghiêm khắc những người cố tình vi phạm. Nếu không phạt đúng mức thì sẽ không đủ sức răn đe, ngăn chặn. Vì vậy, cần có thái độ dứt khoát, rõ ràng.

Mặt khác, phải phá bỏ cái sản xuất manh mún của nông nghiệp Việt Nam. Muốn vậy, phải trở lại vấn đề phát triển kinh tế tập thể và tổ chức liên kết chuỗi từ sản xuất đến tiêu dùng. Đồng thời, kiên quyết thực hiện các giải pháp cụ thể trong phát triển nông nghiệp xanh thì mới làm ra được những sản phẩm chất lượng, tránh được tình trạng hàng giả một cách lâu dài, bền vững.

Hội viên nông dân muốn nghe giải pháp cụ thể mà Tổng hội sẽ triển khai để bảo vệ họ lẫn người tiêu dùng khỏi hàng kém chất lượng?

Vừa qua Tổng hội đã tổ chức diễn đàn doanh nghiệp đồng hành cùng nhà nông phát triển bền vững và hành động của 5 nhà: Nhà nước, Nhà băng, Nhà doanh nghiệp, Nhà khoa học, Nhà nông. Sự đồng hành này sẽ giúp ngành nông nghiệp có được quy trình sản xuất đảm bảo chất lượng.

Tổng hội cũng đang tiếp tục làm việc với các địa phương, các Bộ ngành liên quan và những doanh nghiệp lớn để có được những hiệu quả thiết thực hơn trong liên kết chuỗi. Hiện Chính phủ đang thực hiện chủ trương thúc đẩy kinh tế tư nhân, trong đó có mục tiêu phát triển số lượng doanh nghiệp. Khi chuyển đổi các trang trại, hộ sản xuất - kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp sang doanh nghiệp thì ý thức trách nhiệm cũng như năng lực quản lý cũng sẽ được nâng cao.

Ngoài ra, Tổng hội cũng góp sức cùng với các cơ quan, tổ chức trong việc truyền thông nâng cao trách nhiệm của người sản xuất; tuyên truyền, định hướng cho người tiêu dùng. Chúng ta cần phải có phong trào cả nước đồng hành cùng với công cuộc phát triển nông nghiệp xanh, giống như chúng ta đã từng thực hiện phong trào cả nước chung tay xây dựng Nông thôn mới, để tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong lĩnh vực này.

Cảm ơn ông!

THÙY DUNG thực hiện