Người ta làm nông

Nguyên nhân trực diện bắt nguồn từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là những gián đoạn tại khu vực Eo biển Hormuz, khiến chuỗi cung ứng vật liệu nông nghiệp toàn cầu rơi vào tình trạng báo động.

Trang trại phá sản gần 50%

Tại các vùng sản xuất trọng điểm, sự cộng hưởng giữa chi phí đầu vào cao và rào cản tín dụng đang tạo ra một cơn bão hoàn hảo. Ông Eric Mayberry, Chủ tịch Hiệp hội Nông dân Tennessee, nhận định thời điểm xung đột hiện nay là kịch bản tồi tệ nhất đối với lợi nhuận của nông dân Mỹ. Gánh nặng tài chính càng trở nên trầm trọng khi dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho thấy số vụ phá sản trang trại đã tăng gần 50% trong năm qua, đánh dấu chu kỳ thua lỗ kéo dài bốn năm liên tiếp do giá nông sản thấp không bù đắp nổi chi phí vận hành thực tế.

Trước thực trạng khoảng 25% nông dân Mỹ vẫn chưa đảm bảo được nguồn cung phân bón, Bộ trưởng Nông nghiệp Brooke Rollins cảnh báo đây không còn là vấn đề kinh tế thuần túy mà đã trở thành thách thức đối với an ninh quốc gia. Áp lực này nhanh chóng chuyển dịch thành bài toán chính trị đối với Chính phủ của Tổng thống Donald Trump. Các cuộc làm việc với những tập đoàn máy nông nghiệp lớn như John Deere hay CNH Industrial đang được kỳ vọng sẽ tìm ra giải pháp hỗ trợ, trong khi American Farm Bureau Federation thậm chí đề xuất các biện pháp quân sự để bảo vệ các chuyến hàng chiến lược đi qua vùng xung đột.

Để giảm bớt áp lực ngắn hạn, việc mở rộng sử dụng nhiên liệu sinh học E15 đang được xem là van xả quan trọng cho nông dân Mỹ. Quyết định của EPA cho phép bán E15 trên toàn quốc từ ngày 1/5, không chỉ nhằm hạ nhiệt giá xăng mà còn kích thích nhu cầu tiêu thụ ngô nội địa. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng hiệu quả của chính sách này vẫn phụ thuộc lớn vào khả năng duy trì diện tích canh tác. Nếu giá phân bón nitơ tiếp tục duy trì mức tăng 30% như hiện nay, biên lợi nhuận từ việc trồng ngô làm ethanol sẽ bị thu hẹp đáng kể, buộc nhiều nông dân Mỹ phải thắt chặt đầu tư hoặc thay đổi cơ cấu cây trồng vào phút chót.

Việt Nam bị vạ lây

Những khó khăn mà nông dân Mỹ đang gánh chịu đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa trực tiếp và tiêu cực đến ngành chăn nuôi Việt Nam thông qua ba kênh chính:

Đội chi phí thức ăn chăn nuôi nội địa: Việt Nam hiện nhập khẩu khoảng 65-70% nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, trong đó Mỹ là thị trường cung cấp đậu tương và ngô chiến lược (chiếm tới 43% lượng đậu tương nhập khẩu năm 2025). Khi chi phí sản xuất của nông dân Mỹ tăng, giá chào bán ngô và khô đậu tương về Việt Nam trong tháng 3/2026 đã ghi nhận mức tăng mạnh. Nhiều doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi trong nước như Green Feed, Hòa Phát, CJ Vina Agri đã đồng loạt thông báo tăng giá cám từ 300-400 đồng/kg, tương ứng mức tăng 7.000-12.000 đồng mỗi bao.

Trong khi chi phí đầu vào tăng theo đà tăng của nông dân Mỹ, giá heo hơi nội địa lại đang có xu hướng giảm nhẹ sau cao điểm Tết, dao động quanh mức 60.000-63.000 đồng/kg. Điều này khiến lợi nhuận của người chăn nuôi Việt Nam bị bào mòn, đặc biệt là các hộ nhỏ lẻ vốn có sức chống chịu kém trước biến động thị trường toàn cầu.

Căng thẳng tại Trung Đông không chỉ đẩy giá hàng hóa tại Mỹ lên cao mà còn làm tăng chi phí vận tải biển. Bộ NN-MT dự báo nếu xung đột kéo dài, giá thức ăn chăn nuôi thành phẩm có thể tăng thêm 7-10% do cộng hưởng từ giá nguyên liệu và cước tàu, đe dọa mục tiêu tăng trưởng 5,2-5,5% của ngành chăn nuôi năm 2026.

Sự bất ổn về chi phí dầu diesel và vật tư đang làm thay đổi hoàn toàn dự toán sản xuất trên các cánh đồng. Đối với những nông dân Mỹ tại các bang trọng điểm như Iowa, việc chủ động tích trữ sớm có thể giúp giảm nhẹ rủi ro, song một kịch bản xung đột kéo dài đến mùa thu, chắc chắn sẽ tạo ra những hệ lụy sâu sắc hơn đối với hệ thống lương thực toàn cầu và ổn định kinh tế khu vực.

Nông dân Mỹ lo phá sản vì được mùa, mất giá

Nông dân Mỹ chặt cây, bán gia súc vì không “gồng” nổi trong đợt hạn hán

Lưu Giang