Xuất nhập khẩu

Báo cáo mới nhất của Tổng cục Thực Phẩm Pháp (DGAL), kết quả giám sát nông sản nhập khẩu dựa trên dữ liệu 2024 cho thấy con số số đáng lo ngại, tạo áp lực trực tiếp lên uy tín của nông sản Việt trước kỳ rà soát cuối năm 2026.

Con số biết nói

Báo cáo trên của phía Pháp ghi nhận chanh leo Việt Nam có tới 32% số mẫu kiểm tra vi phạm giới hạn dư lượng tối đa (MRL). Khi đặt lên bàn cân so sánh với các đối thủ trực tiếp như Thái Lan hay Ecuador – vốn có tỷ lệ vi phạm duy trì ổn định dưới mức 5% – năng lực cạnh tranh của nông sản Việt đang bị sụt giảm nghiêm trọng. Việc phát hiện hoạt chất Omethoate, một loại hóa chất độc hại nằm trong danh mục kiểm soát nghiêm ngặt của EU, khiến chanh leo Việt Nam đứng trước ngưỡng cửa bị chuyển sang Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793. Điều này đồng nghĩa với việc mọi lô hàng phải có chứng thư an toàn thực phẩm và kết quả kiểm nghiệm tại nguồn trước khi xuất khẩu.

Đối với thanh long, tỷ lệ vi phạm 11% cũng khiến mặt hàng này khó có cơ hội được giảm tần suất kiểm tra 50% tại cửa khẩu. Sự chậm trễ trong việc kiểm soát dư lượng không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà còn là bài toán kinh tế sát sườn. Theo chia sẻ từ một doanh nghiệp xuất khẩu tại Long An, mỗi mẫu kiểm nghiệm tại EU hiện tốn khoảng 600 đến 1.000 Euro. Nếu một container bị kẹt lại một tuần để chờ kết quả, chi phí lưu kho bãi và vận hành có thể lên tới 3.000 Euro, chưa kể rủi ro hàng tươi sống bị giảm chất lượng dẫn đến nguy cơ bị hủy hàng hoàn toàn.

Cảnh báo thẻ vàng nông sản

Các chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này không được cải thiện quyết liệt, EU có thể áp dụng cơ chế tạm dừng nhập khẩu hoàn toàn – một dạng thẻ vàng tương tự như thẻ vàng IUU trong ngành thủy sản. Đây là thông tin gây sức ép cực lớn lên hệ thống quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói hiện nay.

Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) nhận định, ngoài Omethoate, EU đang mở rộng tầm soát hàng loạt hoạt chất khác như Chlorpyrifos-ethyl, Permethrin, Quinalphos và các nhóm thuốc trừ nấm có tính lưu dẫn cao. Việc thiếu cập nhật danh mục thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) được EU cho phép sẽ khiến nông sản Việt mất lợi thế cạnh tranh ngay tại cửa khẩu và ảnh hưởng dây chuyền đến các mặt hàng tiềm năng khác như sầu riêng, nhãn hay vải.

Giải pháp kỹ thuật và tính minh bạch chuỗi cung ứng

Để vượt qua rào cản kỹ thuật này, chuỗi cung ứng cần thay đổi triệt để phương thức quản lý dịch hại. Thay vì các hoạt chất nhóm lân hữu cơ vốn bị EU áp ngưỡng cực thấp (0,01 mg/kg), người sản xuất cần chuyển hướng sang các hoạt chất nằm trong danh mục MRL an toàn như Azoxystrobin, Difenoconazole, hoặc ưu tiên sử dụng thuốc BVTV sinh học từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis (Bt) và nấm đối kháng Trichoderma.

Việc áp dụng nhật ký canh tác điện tử và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, lúc này không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc, để chứng minh tính minh bạch với các nhà nhập khẩu Châu Âu. Tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn SPS, là con đường duy nhất để giữ vững thị phần tại thị trường khó tính này trước kỳ rà soát cuối năm 2026.

Vũ Nguyễn