Chính sách
Xăng, dầu đã vượt 30 ngàn/l, thuế, phí còn đeo nặng đến khi nào?
Sau kỳ điều hành hỏa tốc đêm 19/3/2026, giá xăng RON 95-III đã chính thức cán mốc 30.690 đồng/lít. Trong bối cảnh Quỹ bình ổn giá (BOG) đang cạn kiệt từng ngày, các chuyên gia cảnh báo: Nếu không sớm thực hiện các biện pháp giảm thuế, phí nội địa, nền kinh tế sẽ đứng trước "cú sốc" chi phí sản xuất và vận tải cực lớn.
Từ 23h ngày 19/3, thị trường xăng dầu trong nước ghi nhận đợt tăng giá mạnh nhất trong nhiều năm trở lại đây. Cụ thể, xăng RON 95-III tăng vọt thêm 5.120 đồng, vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít. Thậm chí, dầu hỏa còn xác lập kỷ lục mới với mức tăng gần 9.000 đồng, lên sát mốc 36.000 đồng/lít.
Để kìm hãm đà tăng phi mã, liên Bộ Tài chính - Công Thương đã phải chi mạnh Quỹ BOG ở mức 3.000 - 5.000 đồng mỗi lít. Tuy nhiên, số dư quỹ hơn 5.000 tỷ đồng hiện chỉ như "muối bỏ bể". Với tốc độ chi này, Quỹ BOG dự báo chỉ có thể trụ vững thêm khoảng 15 ngày. Nếu xung đột Trung Đông không hạ nhiệt, giá xăng thực tế có thể chạm ngưỡng 34.000 đồng/lít khi chiếc "phao" này thủng. Câu hỏi đặt ra là: Chúng ta còn công cụ nào khác ngoài một chiếc quỹ đang cạn khô?
Tính đến thời điểm này, Chính phủ đã có những động thái quyết liệt như đưa thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) về 0% và giảm thuế VAT xuống 8%. Tuy nhiên, cơ cấu giá xăng vẫn đang phải "cõng" khoảng 25-30% là các loại thuế, phí nội địa.
Đáng chú ý nhất là hiện tượng "thuế chồng thuế". Thuế VAT được tính dựa trên giá bán lẻ đã bao gồm thuế Tiêu thụ đặc biệt và thuế Bảo vệ môi trường. Điều này tạo ra hiệu ứng lũy tiến: khi giá thế giới tăng, số thuế tuyệt đối mà người dân phải nộp cũng tăng theo cấp số nhân. Xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, là "máu" của nền kinh tế, nhưng lại đang bị đánh thuế Tiêu thụ đặc biệt như rượu bia hay thuốc lá – một nghịch lý cần được xem xét lại trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Nhiên liệu chiếm từ 30-40% chi phí vận hành vận tải. Khi giá xăng dầu tăng 52-73% so với thời điểm trước xung đột, toàn bộ hệ thống logistics đứng trước nguy cơ tê liệt hoặc buộc phải tăng giá cước. Hệ quả tất yếu là hiệu ứng "domino": giá xăng tăng hôm nay, giá bó rau, cân thịt tại chợ sẽ tăng vào ngày mai.
Các chuyên gia nhấn mạnh, rằng không nên phụ thuộc vào một công cụ bình ổn duy nhất. Việc điều chỉnh các sắc thuế nội địa không chỉ là cứu doanh nghiệp mà còn là bảo vệ an sinh xã hội, ngăn chặn lạm phát kỳ vọng đang nhen nhóm trong tâm lý người tiêu dùng.
Không thể chờ đợi được nữa, dư luận cho rằng, cần đưa thuế Bảo vệ môi trường về 0 đồng. Thay vì mức 1.000 - 2.000 đồng như hiện tại, việc đưa thuế này về 0 sẽ ngay lập tức hạ nhiệt giá xăng mà không cần chờ đợi sự điều tiết chậm chạp từ Quỹ BOG.
Tạm dừng hoặc giảm thuế Tiêu thụ đặc biệt. Trong giai đoạn "thời chiến" về giá năng lượng, việc miễn giảm loại thuế này sẽ là liều thuốc giảm đau hiệu quả nhất cho chi phí đầu vào của sản xuất.
Xây dựng cơ chế giá "nội cho nội". Với 70-75% nguồn cung từ Nghi Sơn và Dung Quất, Việt Nam cần một cơ chế giá dựa trên giá thành sản xuất thực tế trong nước thay vì bám hoàn toàn vào giá thành phẩm từ Singapore, nhằm giảm thiểu tác động từ các cú sốc địa chính trị.
Xăng dầu tăng giá là "cơn đau đầu" của toàn bộ hệ thống kinh tế. Trong khi chờ đợi các nỗ lực ngoại giao và xây dựng kho dự trữ chiến lược dài hạn, việc chủ động cắt giảm các sắc thuế nội địa được xem là giải pháp thực tế và khả thi nhất hiện nay. Nếu không hành động quyết liệt, gánh nặng thuế phí sẽ tiếp tục...đeo nặng, làm suy yếu sức cạnh tranh và bào mòn thành quả hồi phục kinh tế của đất nước.