Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Nửa thế kỷ và những người vẽ hình hài thành phố từ đồng hoang
Ngày 28/3/1976, hơn 1 vạn thanh niên TPHCM gia nhập vào hai Tổng đội Thanh niên Xung phong (TNXP) lên đường về các huyện ngoại thành, vùng sâu, vùng xa khai hoang, làm kinh tế mới... 50 năm trôi qua, có người còn gặp lại nhau, có người mãi mãi nằm lại những cánh rừng, cánh đồng phèn hay ven biên giới, nơi đất bạn. Nhưng khi nhắc về những năm tháng ấy, những cựu binh Thanh niên Xung phong TP.HCM đều mỉm cười, tự hào: Đó là tuổi trẻ của chúng tôi!
Ba lần viết dơn tình nguyện để được… xung phong!
Nhắc kỷ niệm thời thanh xuân, ông Bùi Văn Xuân, nguyên Phó chủ tịch Hội Cựu TNXP quận 11, TP. HCM (cũ) mỉm cười: “Tôi phải viết đơn ba lần, mới được cho đi”. Người thân cản ra, ở nhà đi làm, kiếm sống, nhưng chàng thanh niên tên Xuân năm ấy vẫn kiên trì. “Đất nước còn khó khăn quá, tuổi trẻ mà, phải làm cái gì đó!”.
Vào đơn vị, ông được điều lên Xuyên Mộc (Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, thuộc địa phận TPHCM hôm nay), Khi đó, ông công tác ở đại đội, làm đại đội phó rồi phụ trách hậu cần.
Nhiệm vụ của ông là lo lương thực cho cả đơn vị. Chợ cách đơn vị hơn mười cây số, mỗi ngày chàng trai ấy xe đạp, khi thì xe thồ, chở từng bao gạo, từng bó rau về cho đơn vị. Có khi cả ngày xuống suối, lo tìm cách cải thiện bữa ăn cho anh em. Nói là phụ trách hậu cần, nhưng hình như đơn vị làm công việc gì, ông đều không vắng mặt, cắt tranh, chặt tre, đốn cây, dựng nhà, gieo trồng cây trái. Ban ngày lao động, đêm sinh hoạt, văn nghệ, học tập cùng nhau.
Ngồi bên bàn trà, cùng các đồng đội năm xưa hồi tưởng lại một thời tuổi trẻ, tiếp lới ông Xuân, bà Lê Ánh Nguyệt, nguyên Phó chủ tịch thường trực Hội Cựu TNXP Quận 11 chia sẻ: “Vui lắm, những tháng ngày đó khó khăn không kể hết nhưng đồng đội chúng mình thương nhau lắm!”.
Sinh ra trong gia đình có đến 7 anh em. Ba đi lính chế độ cũ. Một lần mẹ lên thăm ba rồi… không trở về nữa. Ngôi nhà nhỏ ở quận 11 bỗng chốc chỉ còn những đứa trẻ. Ánh Nguyệt là chị thứ ba. Em út lúc đó mới ba tuổi. Cuộc sống khó khăn, nhưng cô vẫn quyết định đăng ký tham gia Thanh niên Xung phong cũng vì giấc mơ được làm gì đó cho đất nước. Bà nhớ lại: “Thời đó khi thế hừng hực lắm, tuổi trẻ mà, nghe loa phường, rồi đài phát thanh động viên, 17, 20 tuổi ai ai cũng muốn lên đường”. Ngày 13/7/1976, Nguyệt vào Liên đội Trung Thành.
Công việc đầu tiên của đơn vị Nguyệt là tham gia dựng trạm xá và trường học ở Bà Rịa – Sông Ray. Cô gái đang học lớp 11 bỗng trở thành người vác tre, chặt lồ ô, dựng cột nhà. Cả đội học cách dựng nhà từ con số không: chẻ lạt, buộc dây cổ rùa, thả rui, lợp tranh… Bà Nguyệt mỉm cười kể:“Tre lớn thì mấy anh khiêng. Cây nhỏ, nhóm phụ nữ, ai yếu yếu thì khiêng ngọn, người khỏe khiêng gốc…”.
Đêm đầu tiên về, tay phồng rộp, tứa máu, xót không ngủ được. Nhưng rồi nhìn xung quanh, bạn bè ai cũng vậy, Nguyệt nuốt nước mắt tủi thân, nhớ nhà vào trong. Cứ vậy rồi hôm sau, hôm sau nữa… Một tuần, một tháng và nhiều năm tháng trôi qua. Từ cô gái chỉ cầm bút, Nguyệt không nề hà thứ gì.
Được góp sức là đúng ý mình rồi!
Chỉ tiêu là một căn nhà dựng lên chỉ trong một ngày. Nhưng cả đơn vị không ai có kinh nghiệm hay từng tham gia làm nhà trước đó. Họ bàn nhau, người này chỉ người kia, rồi thì cũng làm được hết.
“Cất xong cả trăm ngôi nhà, thậm chí là trồng rau, trái, nhưng khi nhà xây xong, cây bắt đầu lên xanh mướt, là lúc người dân từ TPHCM lên tiếp nhận để cùng làm kinh tế mới, cũng là lúc các đơn vị TNXP chúng tôi vác ba lô đi khai hoang tiếp”. Ông Nguyễn Sơn An, một người đồng đội cũ của ông Xuân và bà Nguyệt kể.
Ông An sinh năm 1956, từng theo học chuyên về cơ khí tại Trường Lục quân công xưởng của chế độ cũ, được đào tạo sửa chữa vũ khí, ô tô, xe tăng. Học xong thì đất nước giải phóng. Ông tham gia tiếp quản nhiều cơ sở quân sự ở địa phương, rồi sau đó đăng ký vào Thanh niên Xung phong của quận 10. Ông nói: “Lúc đó đi đâu cũng được, miễn là góp sức xây dựng đất nước là đúng ý mình rồi.”
Điểm đầu tiên đơn vị ông An đóng là Bầu Trư – Sông Bé (cũ). Ba tháng sau, đơn vị chuyển qua Nha Bích, rồi tiếp tục đi cây số 69, Bến Cát, rồi về An Giang… Cứ nơi nào cần dựng nhà, khai hoang, trồng cây, trồng lúa, làm trang trại, thì thanh niên xung phong lại đến.
Kỷ niệm đáng nhớ nhất của những người TNXP thời ấy còn là những tháng ngày tham gia chiến trường biên giới Tây Nam. Ông An được phân theo Tiểu đoàn công binh 476 sang Campuchia, nhiệm vụ mở đường, dọn mìn cho xe quân sự. Bà Nguyệt được phân công về trạm xá, chăm thương binh, phục vụ hậu cần…
Những câu chuyện được những cựu TNXP TPHCM ngồi nhắc, kể cùng nhau, tưởng mới hôm qua nhưng đã trôi qua nửa thế kỷ. Các cô cậu thanh niên năm nào giờ đầu ai cũng bạc. Với việc đã làm, theo họ đều rất nhỏ, nhưng khi ghép lại đã thành một phần lịch sử của thành phố này, đất nước này.
Hỏi họ được gì khi tận hiến tuổi xuân, những cựu binh vỡ đất, khai hoang ngày ấy điềm nhiên nói: “Tiền bạc, danh vọng thì đúng là không có, nhưng tụi tôi được nhiều lắm chứ! Có người nhờ vào Thanh niên Xung phong được mối duyên trăm năm, có người phát hiện năng khiếu sư phạm, người theo con đường chính trị, vào cuộc kinh doanh, rồi lắm anh chị nuôi quyết tâm trở lại giảng đường, vào phòng nghiên cứu, người quay trở lại nghề cơ khí… Ai nấy đều sống có ích cho đời!”.
