Chuyện làm ăn
Vì sao chiến sự Trung Đông lại làm tăng giá phân bón ở… Đơn Dương?
Phân bón đang tăng giá chóng mặt. Tại “xứ sở rau Đà Lạt” thuộc Đơn Dương (cũ) giá phân bón đang làm nóng cả một vùng. Được hỏi về giá phân bón, anh Vũ Phương - chủ cửa hàng phân bón Thiên Nông nói ngắn gọn: “Tăng rất nhiều!”.
Giá bắt đầu leo thang từ 5/3, tăng giá nhiều nhất là dòng phân Ure (phân đạm), từ 650.000 tăng vọt lên 950.000/bao. Các dòng phân NPK bao 50kg tăng 150.000/bao, bao 25kg tăng 50.000 - 80.000/bao. Các dòng phân nhập Trung Quốc tháp cao không có hàng. Từ lúc chiến sự Trung Đông bùng nổ đến nay, giá phân đạt đỉnh hôm 14/3 và đi ngang vào đầu tần này. Nhưng Tình trạng khan hiếm triền miên. Giá vận chuyển cũng tăng vọt. Chuyến hàng từ Long An, TP.HCM về Lâm Đồng trước đây có giá 450.000 thì nay tăng lên 650.000.
Tình trạng đó đang diễn ra ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam. Đứng giữa quầy phân bón, Chị Hồng - một nông dân trồng rau ở Tu Tra than:
- Chiến tranh tuốt ở Iran thì mắc mớ gì ở Lâm Đồng phân đội giá lên trời vậy?
Câu hỏi cắc cớ của vị khách hàng mở ra một thắc mắc khá phổ biến hiện nay. Việt Nam đâu phụ thuộc nguồn cung phân bón tại Trung Đông, vì sao chiến sự ở vùng này lại khuấy đảo giá phân bón ở mọi miền quê xứ mình?
Phân đạm gắn chặt với khí đốt
Thắc mắc này là… rất có cơ sở, bởi theo báo cáo từ Hiệp hội Phân bón Việt Nam (FAV), nước ta hiện có năng lực sản xuất Ure khoảng 2,6 triệu tấn/năm, vượt nhu cầu nội địa (khoảng 1,8 - 2 triệu tấn). Tự chủ nguồn cung là vậy, nhưng Việt Nam không thoát khỏi sự chao đảo từ chuỗi sản xuất và thương mại toàn cầu của phân bón, trong đó Trung Đông là một mắt xích quan trọng.
Trong cơ cấu chi phí sản xuất phân đạm, khí đốt có thể chiếm tới 60 – 80% giá thành. Vì vậy, bất kỳ biến động nào của thị trường năng lượng cũng nhanh chóng lan sang thị trường phân bón. Loại phân đang tăng mạnh nhất hiện nay là ure – hay còn gọi là phân đạm. Loại phân này được sản xuất từ khí tự nhiên thông qua quá trình tổng hợp amoniac.
Ai cũng biết, Trung Đông là khu vực sản xuất và xuất khẩu năng lượng lớn nhất thế giới. Khi chiến sự bùng nổ, thị trường năng lượng lập tức phản ứng bằng việc đẩy giá dầu và khí đốt tăng do lo ngại gián đoạn nguồn cung. Khi giá khí tăng, chi phí sản xuất ure trên toàn cầu cũng tăng theo.
Các tuyến vận tải chiến lược bị xáo trộn
Một yếu tố khác ít được nhắc đến là tuyến vận tải biển. Phần lớn phân bón, khí hóa lỏng và nguyên liệu hóa chất từ Trung Đông được vận chuyển qua các tuyến hàng hải chiến lược như Eo biển Hormuz hoặc các tuyến qua Biển Đỏ.
Một phần phân bón và nguyên liệu cho thị trường châu Á – trong đó có Đông Nam Á – đi qua các tuyến này. Khi chiến sự xảy ra, rủi ro an ninh tăng khiến phí bảo hiểm chiến tranh, cước vận tải và thời gian vận chuyển đều tăng theo.
Ngay cả khi phân bón nhập về Việt Nam không trực tiếp xuất phát từ Trung Đông, việc các tuyến vận tải chiến lược bị xáo trộn vẫn làm mặt bằng giá vận chuyển và giao thương toàn cầu tăng lên.
Hiệu ứng “giá thế giới”
Một trong những tác động lớn nhất thực ra nằm ở hiệu ứng giá toàn cầu.
Không chỉ là “vựa dầu”, khu vực Vùng Vịnh còn là một trong những trung tâm sản xuất phân đạm lớn của thế giới. Nhờ nguồn khí đốt rẻ và dồi dào, nhiều nước như Qatar, Saudi Arabia hay Oman đã xây dựng các tổ hợp sản xuất amoniac và ure quy mô lớn để xuất khẩu.
Khi căng thẳng quân sự leo thang, rủi ro an ninh, nguồn cung khí đốt và hoạt động vận hành nhà máy đều có thể bị ảnh hưởng. Chỉ cần một phần sản lượng toàn cầu bị gián đoạn, giá phân bón trên thị trường quốc tế đã có thể tăng mạnh.
Theo hiệu ứng giá toàn cầu, khi nguồn cung từ một khu vực lớn như Trung Đông gặp rủi ro, giá ure, amoniac và các loại phân bón khác trên thị trường thế giới sẽ tăng. Các nhà nhập khẩu châu Á tranh mua nguồn hàng thay thế, khiến giá càng bị đẩy lên.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp kinh doanh phân bón tại Việt Nam – dù nhập khẩu hay phân phối sản phẩm sản xuất trong nước – đều phải điều chỉnh giá theo mặt bằng mới của thị trường khu vực.
Thêm vào đó, thị trường còn chịu sức ép từ Trung Quốc. Đây là quốc gia xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới, lại đang thắt chặt hạn ngạch xuất khẩu để bảo vệ an ninh lương thực nội địa. Sự khan hiếm hàng ngoại nhập tạo ra tâm lý dự phòng rủi ro. Các đại lý bán lẻ thường phải điều chỉnh giá bán ngay lập tức để có đủ chi phí nhập lô hàng mới vốn được dự báo sẽ còn cao hơn nữa.
Câu chuyện giá phân bón tăng vì chiến sự Trung Đông cho thấy một thực tế ngày càng rõ của nông nghiệp hiện đại: ruộng đồng không còn tách rời khỏi những biến động toàn cầu.
Một cuộc xung đột ở cách Việt Nam hàng nghìn ki-lô-mét có thể làm gián đoạn nguồn năng lượng, xáo trộn tuyến vận tải biển và đẩy giá phân bón trên thị trường quốc tế tăng lên. Và cuối cùng, tác động ấy vẫn đi qua chuỗi cung ứng toàn cầu để phản ánh trực tiếp vào chi phí sản xuất nông nghiệp trong nước.
