Chính sách
‘Bão’ dầu, ngư dân đuối sức trên ngư trường nhà
Chi phí nhiên liệu liên tục thiết lập các mặt bằng giá mới đang đẩy nhịp độ sản xuất tại các cửa biển trọng điểm miền Trung vào trạng thái đình trệ.
Việc hàng loạt đội tàu xa bờ đồng loạt nằm bờ không chỉ là câu chuyện thua lỗ cục bộ của ngư dân, mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với chuỗi cung ứng thủy sản, an ninh lương thực nội địa và mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững.
Tại các thủ phủ nghề cá từ Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định đến Khánh Hòa, hình ảnh những đoàn tàu nối đuôi nhau nằm bờ không còn là hiện tượng đơn lẻ. Đối với đội tàu vây ánh sáng và tàu lưới rê cao khố, những loại hình đòi hỏi công suất máy lớn để vận hành lưới và hệ thống đèn dụ cá, chi phí nhiên liệu hiện chiếm tới 70% tổng tổn phí.
Một chuyến biển xa bờ điển hình kéo dài từ 15 đến 25 ngày tại ngư trường Trường Sa tiêu tốn trung bình khoảng 6.000 đến 8.000 lít dầu. Với mức giá dầu Diesel chạm ngưỡng 30.000 đồng một lít, tăng vọt hơn 10.000 đồng chỉ trong thời gian ngắn, riêng tiền dầu đã đội chi phí của mỗi chủ tàu thêm từ 60 đến 80 triệu đồng.
Ngư dân Huỳnh Văn Bảy ngụ tại Tam Quang-Đà Nẵng, nói: Cứ ra khơi dịp này là cầm chắc lỗ nặng bởi giá xăng dầu tăng quá nhanh trong khi giá bán cá vẫn dậm chân tại chỗ.
Theo tính toán của ông Bảy, nếu tiếp tục nổ máy, mỗi chuyến biển có thể khiến ông lỗ từ 50 đến 100 triệu đồng, một con số vượt quá sức chịu đựng của bất kỳ chủ tàu nào. Tàu của ông đã nằm bờ 3 ngày, chưa biết khi nào sẽ vươn khơi. Nghịch lý càng vươn khơi càng lỗ đang hiển hiện rõ nét khi tổng chi phí một chuyến biển vọt lên ngưỡng 250 đến 300 triệu đồng.
Tại cảng Hòn Rớ, hàng trăm tàu câu cá ngừ đại dương vốn là niềm tự hào của ngư dân Nam Trung Bộ hiện đang trong tình trạng đứng bánh.
Tình trạng này không chỉ gây đứt gãy nguồn cung cho các doanh nghiệp xuất khẩu mà còn kéo theo sự đình trệ của hệ thống hậu cần trên bờ. Các xưởng đá lạnh giảm công suất, đội xe đông lạnh nằm chờ và hàng ngàn lao động thời vụ tại cảng đang mất dần sinh kế.
Áp lực còn trở nên nặng nề hơn khi các rào cản xanh từ thị trường quốc tế như quy định chống phá rừng EUDR và chứng chỉ carbon CBAM bắt đầu thực thi.
Việc phải đầu tư lớn vào hệ thống truy xuất nguồn gốc và kiểm soát phát thải để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế đã vô hình trung tạo ra một gọng kìm siết chặt biên lợi nhuận của cả doanh nghiệp lẫn ngư dân.
Khi chi phí tuân thủ tăng cao cộng hưởng với giá dầu phi mã, thị trường nội địa lập tức chịu tác động dây chuyền. Tại các đô thị lớn, giá các loại hải sản phổ biến như cá thu, cá ngừ, mực đã tăng từ 20% đến 35% do nguồn cung khan hiếm và chi phí logistics đông lạnh tăng cao.
Trước thực trạng này, ông Lê Đình Khiêm, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và biển đảo tỉnh Khánh Hòa, nhận định rằng trong bối cảnh giá xăng dầu biến động lớn, ngư dân bắt buộc phải tính toán lại thời điểm ra khơi đúng vụ cá để giảm thiểu rủi ro. Về mặt quản lý nhà nước, các cơ quan chức năng đang nỗ lực rà soát để đẩy nhanh các gói hỗ trợ.
Hội Nghề cá các địa phương cũng đã đồng loạt kiến nghị Chính phủ sớm triển khai gói hỗ trợ trực tiếp chi phí nhiên liệu và đẩy nhanh tiến độ giải ngân theo Quyết định 48. Bên cạnh đó, các ngân hàng cần sớm có chính sách khoanh nợ, giãn nợ đối với các chủ tàu vay vốn theo Nghị định 67 để tránh nguy cơ phá sản dây chuyền.
Về lâu dài, việc giảm thuế cho vận chuyển hải sản và xây dựng chuỗi liên kết từ tàu cá đến bàn ăn là chìa khóa để hạ nhiệt giá thành nội địa, bảo vệ túi tiền của người dân.
Ngư dân chính là gốc rễ của kinh tế biển và là những cột mốc sống khẳng định chủ quyền trên đại dương. Chỉ khi Nhà nước có những quyết sách kịp thời để tiếp sức cho cái gốc ấy vững vàng trước bão giá, chúng ta mới có thể duy trì được sức sống của ngành thủy sản và giữ cho những con tàu tiếp tục rẽ sóng vươn khơi.
