Câu chuyện nông nghiệp hôm nay
Phân bón: 'Thần chú' vi sinh và những cú ôm show cay đắng
Quá nhiều năm rồi, phân bón, thuốc từ sâu “hồn Trương Ba, da Hàng Thịt” ngang dọc như chốn không người; trên diễn đàn thì nhà chức trách không ngừng cảnh báo, kêu gọi. Cơ quan chức năng thỉnh thoảng lại bắt vài cơ sở làm phân giả, nhưng chỉ là muối bỏ biển. Ngoảnh lại, một mình nông dân cô đơn trên đồng, họ như cái “rốn” phải gánh những chiêu trò gian dối, trong khi đã quá nhiều cơ cực và rủi ro phủ vây họ.
Viên nở…thần thánh và thuốc bổ…vi sinh
Phân bón bây giờ là “ma trận”, ngay cả người am tường kỹ thuật lẫn sản xuất đều đau đầu, khi hàng ngày đối mặt với nó. “Cực kỳ nhức nhối”, đó là ý kiến của nhiều doanh nghiệp (DN) lẫn chuyên gia ở lĩnh vực nông nghiệp. Phân thì bao gồm cho gốc, lá, rồi hữu cơ, vô cơ; kể cả thuốc trừ sâu trong lẫn ngoài nước. Bà con nông dân họ bị đặt trong thế hoảng loạn, không biết đâu là đúng, sai, thật, giả.
DN, nông dân ôm show cay đắng về chuyện này, nhiều không kể xiết. Là một người đã có hơn 15 năm nghiên cứu, đào tạo nhân lực, kỹ thuật nông nghiệp CN cao cho hơn 20 trang trại, tập đoàn trong và ngoài nước, kỹ sư Phạm Song Quyền (Phó Giám đốc Cty TNHH Nông sinh Khang Nguyên-TPHCM), cho hay: ví dụ phân gà nở dạng viên nén hay bột của Nhật Bản, thị trường Việt Nam hiện có mấy chục doanh nghiệp bán. “Chính người Nhật nói với tôi điều này-ông nói-Phân gà bên Nhật họ không dùng, vì nó không phải là phần chính của phân Compost. Người dùng sai lầm trong nhận thức về hữu cơ. Hữu cơ là tự ủ để hình thành Compost. Hữu cơ đó phải có 2 hàm lượng quyết định chất lượng là axid amin, nó phải tự nhiên, không được nạp vào các yếu tố bổ sung cho đủ, và trong quá trình ủ, nó mới sinh ra đạm đó. Thứ hai là hàm lượng axid fulvic có trong Compost khi ủ đúng. Nhưng có chuyện này, là phân viên nở Nhật Bản, có mùi thì nông dân mới mua. Đây là trò “đánh lận con đen”. Ví dụ phân gà phải có mùi gà, cá phải có mùi cá, chứ rễ cây nghiền ra, ủ lên, thì mùi gì, sao tôi tin được? Trong khi phân Compost hữu cơ của Nhật Bản hay các nước Châu Âu thì rất thơm, dễ chịu. Trong khi phân nở hiện nay mùi hôi nồng nặc”.
Phân gà nở thị trường hiện nay bán rất mạnh, trong khi đem bón thì cây chẳng đến đâu, thậm chí chết. Vậy tại sao nông dân vẫn mua rần rần? Câu trả lời từ 1 số doanh nghiệp, là tại họ bị ông kỹ thuật hoặc doanh nghiệp bán phân hùn nhau lèo lái: Phân anh bón kia không đúng đâu, vì đất bị pH nặng, bị chua, anh phải dùng phân này của Nhật, còn Nhật thì anh biết rồi, họ cái chi cũng đỉnh! Tin không? Khi cây chết, câu trả lời từ mấy ổng “nhanh như điện”: Tại giống anh trồng nó yếu!
Vậy, tỉ lệ nông dân, doanh nghiệp biết rõ trò này là bao nhiêu? Thua.
Chưa thời điểm nào như hiện nay, ngồi ở đâu, hỏi ai, cũng đều nghe nói về vi sinh, hữu cơ. Các cơ sở bán phân họ đánh trung tâm lí người dùng, là phải có hai chữ “vi sinh” mới dùng. “Đây là quan điểm sai lầm kinh khủng-Kỹ sư Phạm Song Quyền nói- Vi sinh vật chỉ phát triển trong môi trường bản địa. Ví dụ tôi đang sống xứ nóng, đẩy lên Măng Đen lạnh quanh năm, chắc chắn sẽ khó sống trong 1-2 tháng đầu. Vi sinh vật cũng như vậy thôi. Ta mang vi sinh vật từ Âu, Mỹ về, hoặc mang từ Sài Gòn lên Tây Nguyên, đổ vào đất bazan, bón như đổ bột mì, thì hiệu quả gì? Vi sinh vật cực kỳ mẫn cảm, khác môi trường, nó chết ngay lập tức hoặc biến dạng. Tôi ví dụ như Trichodexma-vi sinh vật “thần thánh” của nông dân đó. Với điều kiện bình thường, mật độ tác dụng nó từ 106 , nhưng khi lưu hành thị trường, đem ra phân tích, nó chỉ còn 102 hoặc 103 mà thôi. Có một cô giáo dạy đại học tại TPHCM nói với sinh viên: Các em mang ra thị trường, nó sẽ giảm ngay mật số, chớ nên ghi nó lên nhãn mác, vì đó là sai lầm khoa học, chưa nói là dối trá! Nó chỉ là chính nó trong phòng thí nghiệm mà thôi”.
Nông dân chỉ tin…chuyên gia
Chuyện này chỉ giới chuyên môn mới biết, chứ nông dân sao biết được. Họ chỉ biết nghe, mua bằng niềm tin và hên xui trên đồng.
Vậy có chỗ để xác định da-thịt nó không? Có. Đó là những trung tâm nghiên cứu, nhưng họ…tịnh khẩu, trong khi yêu cầu từ thực tế, mà chính họ phải thực hiện đúng chức năng: Công ty phân bón đưa ra 10 sản phẩm, thì họ đưa ra kiểm nghiệm, rồi kết luận, rằng có bao nhiêu sản phẩm thích hợp sau khi khảo chứng thực tế từ doanh nghiệp và cơ sở khoa học, xứng đáng được sử dụng, đưa vào sản xuất. Nếu quá khó về địa lý, thổ nhưỡng, khu vực không thích hợp, thì thay vì chỉ chọn A, ta chọn thêm B để hạn chế chi phí trong vận chuyển cho nông dân. Các trung tâm này không được im lặng, bởi càng im thì càng rộng cửa cho phân bón dối trá hoành hành, nông dân càng gánh thêm khổ nạn.
Còn vì sao họ im lặng, chắc không khó hiểu, càng không khó hiểu khi chứng kiến những người mang học hàm học vị viện này viện kia đi…tiếp thị phân, thuốc cho DN sản xuất. Cái mác của họ, là bảo chứng niềm tin cho nông dân, bởi “chuyên gia nói mà”, trong khi chính họ thừa biết “miếng bánh” này, phần độc, dỏm, không hiệu quả, ăn vô hại gì, được gì, còn nông dân cũng không thể ngồi chờ trời cứu, khi ruộng rẫy đang kêu đòi phân, thuốc.
Ai “mở mắt” cho nông dân?
Quá nhiều năm rồi, phân bón, thuốc từ sâu “hồn Trương Ba, da Hàng Thịt” ngang dọc như chốn không người; trên diễn đàn thì nhà chức trách không ngừng cảnh báo, kêu gọi. Cơ quan chức năng thỉnh thoảng lại bắt vài cơ sở làm phân giả, nhưng chỉ là muối bỏ biển. Cái nông dân cần là một định nghĩa ngắn gọn, đầy đủ, dễ truy tìm phân thuốc đó con cái nhà ai, nhưng “thần chú” rõ ràng trên mãi chìm sau cánh cửa đá.
Từ thực tế sản xuất của mình, ông Võ Quan Huy-Giám đốc Cty TNHH Huy Long An, cho rằng: Nhà nước có quy định rõ ràng, và người bán luôn nói là phân, thuốc tất cả đều là sinh học. Nhưng có bao giờ nhà nước truyền bá sâu, rộng rãi cho nông dân rõ: Thế nào là sinh học? “Khi nông dân bị lừa, thì chúng ta có Hội Nông dân để bảo vệ nông dân, thì họ có bảo vệ không? Mà cái tôi cần là ông minh bạch, rõ ràng để giải quyết, chứ không phải “nghiêng sườn đông, nghiêng sườn tây”, ông nói. Cũng theo ông Huy, cũng không phải là giả hết, mà có khi nó chỉ là thuốc, phân hóa học nhưng lại nói sinh học để dễ bán, rồi thuốc sinh học mà khi kiểm tra là lòi ra tồn dư kháng sinh. “Ai kiểm soát cái này? Cuối cùng chỉ mấy ông làm lớn biết, mà người bị “xẻ” là nông dân, bởi bênh nông dân thì sợ bị đè”, ông Huy bày tỏ.
Công ty của ông Huy cũng không ít lần đón các vị khách giới thiệu phân, thuốc vi sinh, nhưng nó bị rớt từ…vòng gửi xe. Ông kể: “Giới thiệu phân bò, tôi hỏi: từ đâu ra? Vì trại bò lớn ở Việt Nam này, tôi biết hết. Còn phân gà Nhật Bản, ok, hàm lượng ra sao, tôi biết. Tôi chọn lựa được. Tội nghiệp mấy ông nông dân, mua phân gà nói là của Nhật Bản, nhưng đúng nó là phải lên men tự nhiên rồi hút ẩm, khi về đây ủ ấm lại, là một cái khác. Nếu lấy phân gà Nhật để đưa vô cây trồng mà không ủ để chuẩn hóa, thì nó dư hàm lượng clo. Đây là “con dao hai lưỡi”. Làm thì mới biết và có kiến thức. Như giờ này tôi thấy có người còn lấy phân gà đẻ đem đổ ngoài đồng, để nó từ từ hoi, mục. Nhưng quá trình này sẽ sinh ra quá trời vi khuẩn bịnh. Còn nói vi sinh dỏm, thực ra chỗ nào cũng có vi sinh, còn dùng nó ra sao, có lợi –hại, phân hủy, chọn lọc để đưa vào sản xuất, là một chuyện”.
Góp…tội trong chuyện này, có một phần của truyền thông. Theo các DN, truyền thông cứ liên tục là phải dùng hữu cơ, vi sinh, nhưng không hiểu đâu phải vậy là đúng hết. Ví dụ chăm sóc sầu riêng là có dùng phân hóa học, còn bưởi là 100% hữu cơ. Nhưng bưởi, quá trình canh tác vẫn có phun thuốc, ví dụ nó nặng nhất bọ trĩ, nên phải kiểm tra dư lượng. Nếu truyền thông cho đúng, thì phải nói: Ăn bưởi, ngon hay dở, nằm ở ruột. Bưởi, nếu ngọt là hết thuốc sâu. Và hãy lưu ý câu này: Cây có múi, thì hàng đẹp là phải độc!.
Ngoảnh lại, một mình nông dân cô đơn trên đồng, họ như cái “rốn” phải gánh những chiêu trò gian dối, trong khi đã quá nhiều cơ cực và rủi ro phủ vây họ. Một kỹ sư trong ngành nói như khẩn khoản: Hỡi các trung tâm nghiên cứu, đào tạo kỹ thuật, xin đừng xa rời nông dân và cần phải tử tế trong khoa học, để cho nông dân bớt khổ!