Xuất nhập khẩu
Xuất khẩu gạo 2026: Vượt 'cơn gió ngược' từ các thị trường chủ lực
Dù đối mặt với áp lực kép từ việc Philippines siết chặt nhập khẩu và sự trỗi dậy của đối thủ Ấn Độ, ngành gạo Việt Nam vẫn đang xoay trục chiến lược sang phân khúc chất lượng cao để duy trì vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
"Cú phanh" đột ngột từ thị trường truyền thống
Theo ghi nhận từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) ngày 27/2/2026, giá gạo xuất khẩu đang chịu áp lực điều chỉnh nhẹ. Gạo 5% tấm hiện dao động quanh mức 400 - 415 USD/tấn, trong khi gạo Jasmine lùi về mức 432 - 436 USD/tấn.
Nguyên nhân trực tiếp đến từ động thái của Philippines - khách hàng lớn nhất chiếm hơn 50% thị phần gạo Việt. Quốc gia này dự kiến cắt giảm lượng nhập khẩu xuống còn 150.000 tấn/tháng trong tháng 3 và tháng 4/2026, thấp hơn nhiều so với mức bình quân 400.000 tấn trước đó. Đây là bước đi nhằm bảo hộ nông dân nội địa khi Philippines bước vào cao điểm thu hoạch vụ chính.
Sự sụt giảm nhu cầu này diễn ra đúng thời điểm vụ Đông Xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long - vụ lúa quan trọng nhất năm với sản lượng dự kiến hơn 1,65 triệu tấn - bước vào giai đoạn thu hoạch rộ. Thực tế này đang tạo ra lo ngại về tình trạng dư cung cục bộ và áp lực giảm giá lúa tại ruộng trong ngắn hạn.
Áp lực cạnh tranh và rào cản logistics
Bên cạnh biến động từ Philippines, gạo Việt còn phải đối mặt với một "phép thử" lớn từ nguồn cung toàn cầu.
Sức ép từ Ấn Độ: Sau khi gỡ bỏ các rào cản xuất khẩu, Ấn Độ dự kiến tung ra thị trường kỷ lục 23,6 triệu tấn gạo. Với lợi thế giá rẻ, gạo Ấn Độ đang trực tiếp đe dọa thị phần của Việt Nam tại các khu vực nhạy cảm về giá như Châu Phi và Bangladesh.
Chi phí Logistics: Cước tàu biển và chi phí lưu kho bãi đầu năm 2026 vẫn duy trì ở mức cao, bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
Rào cản xanh: Các thị trường cao cấp như EU, Canada đã bắt đầu áp dụng nghiêm ngặt quy định về "dấu chân carbon" và tiêu chuẩn phát thải thấp. Điều này buộc gạo Việt phải thay đổi quy trình canh tác nếu không muốn bị gạt ra khỏi cuộc chơi giá trị cao.
Xoay trục thị trường: "Bình giảm áp" hiệu quả
Dù đối mặt thách thức, bức tranh xuất khẩu tháng 1/2026 vẫn ghi nhận những con số ấn tượng: xuất khẩu khoảng 600.000 tấn, đạt kim ngạch 370 triệu USD (tăng 12,4% về lượng và 16,9% về giá trị). Đặc biệt, giá xuất khẩu bình quân đạt 616,6 USD/tấn, tăng 4% so với cùng kỳ.
Để giảm sự phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, các doanh nghiệp đã chủ động đa dạng hóa tệp khách hàng. Các thị trường như Ghana (tăng 21,3%), Bờ Biển Ngà (tăng 67,5%) và các thị trường khó tính như Singapore, EU đang trở thành những "cứ điểm" mới cho dòng gạo thơm và gạo hữu cơ Việt Nam.
Chất lượng là trên hết
Lãnh đạo Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA), cho rằng muốn giử được phong độ cạnh tranh, thì việc quan trọng là phải nắm được nhu cầu thị trường, phù hợp tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường.
Việc Philippines giảm nhập khẩu chỉ mang tính thời điểm. Giải pháp căn cơ để gạo Việt đứng vững trước "sóng lớn" năm 2026 là đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị, tập trung vào các dòng gạo giá trị cao và xây dựng thương hiệu gắn liền với tiêu chí xanh, bền vững.
Nếu tận dụng tốt các Hiệp định thương mại (FTA) và xu hướng tiêu dùng xanh, ngành lúa gạo Việt Nam không chỉ vượt qua thách thức ngắn hạn mà còn có cơ hội củng cố vị thế vững chắc trong chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu.