Xuất nhập khẩu
Nông sản vào EU: Rộng cửa nhưng… khó mở khóa
Việc EU điều chỉnh giảm thuế nhập khẩu cho nguyên liệu đầu vào đang mở ra cánh cửa lớn cho hàng Việt. Tuy nhiên, khi rào cản thuế quan dần gỡ bỏ, những "bức tường" về tiêu chuẩn xanh và năng lực chế biến sâu lại trở thành thử thách sống còn.
Bước ngoặt từ chính sách thuế
Theo số liệu mới nhất, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU năm 2025 ước đạt 52-55 tỷ USD. Dù là con số ấn tượng, nhưng thực tế hàng Việt mới chỉ chiếm chưa đầy 3% tổng nhu cầu 2.500 tỷ USD của thị trường này.
Sự điều chỉnh biểu thuế mới của EU đối với nhóm nguyên liệu và bán thành phẩm chính là cú hích để doanh nghiệp Việt thâm nhập sâu hơn. Tuy nhiên các chuyên gia nhận định, rằng thuế giảm là rõ, nhưng trách nhiệm xã hội và tính minh bạch của sản phẩm vẫn là yêu cầu nghiêm khắc. Đừng quên rằng EU không hạ tiêu chuẩn sản phẩm.
Nghịch lý giá trị: Khi chúng ta vẫn bán thô
Bức tranh xuất khẩu vẫn tồn tại những khoảng cách xa xỉ về giá trị gia tăng. Điển hình như mặt hàng gạo, giá xuất khẩu thô chỉ khoảng 10.500 đồng/kg, nhưng khi lên kệ bán lẻ tại EU, giá có thể vọt lên 70.000 đồng/kg. Với cà phê, mức chênh lệch còn khủng khiếp hơn: từ 140.000 đồng/kg nhân thô lên đến 540.000 đồng/kg thành phẩm rang xay.
Phần giá trị gia tăng khổng lồ này hiện đang rơi vào tay các khâu trung gian và chế biến tại nước ngoài. Thực tế chẳng vui, là doanh nghiệp Việt vẫn đang loay hoay ở mắt xích thấp nhất do thiếu công nghệ chế biến sâu và chưa làm chủ được thương hiệu.
CBAM và bài toán Logistics
Dù cơ hội lớn, nhưng bài toán thực tế cho năm 2026 đòi hỏi doanh nghiệp phải nhìn thẳng vào những thiếu hụt cốt lõi:
Áp lực từ CBAM và EUDR: Không chỉ là tiêu chuẩn chung chung, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) và quy định chống phá rừng (EUDR) của EU hiện là "bộ lọc" gắt gao. Doanh nghiệp nếu không sớm kiểm toán dấu chân carbon và số hóa dữ liệu vùng trồng sẽ tự tước đi cơ hội hưởng ưu đãi thuế.
Điểm nghẽn Logistics và thương mại điện tử: Chi phí vận tải biển và kho bãi đang bào mòn lợi nhuận. Việc thiếu các trung tâm logistics tại chỗ hoặc chưa tận dụng tốt thương mại điện tử xuyên biên giới khiến hàng Việt khó tiếp cận trực tiếp tay người tiêu dùng EU, buộc phải qua nhiều tầng nấc phân phối.
Khát vốn chuyển đổi xanh: Khảo sát của HUBA cho thấy 40% doanh nghiệp thiếu vốn. Tuy nhiên, dòng tín dụng xanh từ các ngân hàng như Standard Chartered chỉ chảy tới những đơn vị có quản trị minh bạch và lộ trình giảm phát thải rõ ràng.
Từ bán hàng sang tham gia chuỗi
Để không bị văng khỏi đường đua, giới chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi hoàn toàn tư duy.
Đó là xác định chế biến sâu là bắt buộc. Đầu tư vào công nghệ tách màu, đóng gói và tinh chế để nâng giá trị sản phẩm ngay từ nội địa.
Số hóa truy xuất nguồn gốc, là chuyện sinh - tử. Xây dựng hệ thống dữ liệu minh bạch để đáp ứng yêu cầu khắt khe về ESG của nhà mua hàng EU, nếu không thì sẽ không xuất được
Cuối cùng là liên kết thực chất, chuyển từ các đơn hàng ngắn hạn sang ký kết chiến lược với các hệ thống bán lẻ châu Âu để cắt giảm chi phí trung gian.
"Ưu đãi thuế là lợi thế ngắn hạn, nhưng năng lực xanh mới là tấm vé thông hành dài hạn," ông Per Ljungblad từ Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu nhấn mạnh. Cánh cửa EU đang rộng mở, nhưng chỉ dành cho những ai sẵn sàng thay đổi để thích nghi với luật chơi bền vững.