Xuất nhập khẩu
Hàng ùn ứ ở cửa khẩu: Ưu tiên thông quan thực phẩm
Trước tình trạng hàng nghìn phương tiện chở thực phẩm và bao bì công nghiệp bị ùn ứ do vướng mắc quy định mới, ngành Hải quan đã kích hoạt chế độ khẩn cấp, ưu tiên thông quan tối đa để bình ổn thị trường.
Nghịch lý hàng ưu tiên vẫn nằm chờ, thiệt hại hàng chục tỷ đồng
Dù Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã phân loại rõ phương thức kiểm tra (Chặt – Thông thường – Giảm), nhưng thực tế đang diễn ra một nghịch lý: Hàng nghìn lô hàng thuộc diện Kiểm tra giảm vẫn không thể thông quan. Nguyên nhân do thiếu hướng dẫn chuyển tiếp từ các Bộ ngành sau sáp nhập, khiến cơ quan chức năng thiếu cơ sở ban hành thông báo kết quả xác nhận đủ điều kiện nhập khẩu.
Tính đến cuối tháng 1/2026, hơn 1.300 phương tiện đang bị tắc nghẽn tại các cửa khẩu. Theo tính toán sơ bộ:
Chi phí phát sinh: Doanh nghiệp phải gánh từ 3 - 5 triệu đồng/xe/ngày cho phí lưu kho bãi và chạy điện máy lạnh.
Tác động giá cả: Nguồn cung bị nghẽn đã đẩy giá thịt nhập khẩu và trái cây ngoại trên thị trường tăng 12 - 18% ngay trước thềm Tết Nguyên đán.
Nguy cơ phá sản: Ông Trần Văn Nam, Giám đốc một đơn vị nhập khẩu thực phẩm, xót xa: "Hàng tươi sống có hạn sử dụng rất ngắn. Mỗi ngày chờ dấu đỏ tại cửa khẩu là một ngày chúng tôi tiến gần hơn tới bờ vực trắng tay. Nếu không thông quan trong 48 giờ tới, toàn bộ lô hàng Tết trị giá hàng tỷ đồng sẽ phải tiêu hủy".
Nguy cơ dừng máy tại các nhà máy đồ uống vì thiếu vỏ lon
Một rào cản nghiêm trọng khác là quy định kiểm tra an toàn thực phẩm đối với vỏ lon nhôm và chai thủy tinh. Đây là nhóm bao bì tiếp xúc trực tiếp thực phẩm nhưng hiện đang bị "siết" quá mức do thiếu danh mục hướng dẫn từ Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Việc chậm trễ này không chỉ gây ùn ứ tại cảng mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền: Các nhà máy nước giải khát, bia đứng trước nguy cơ dừng dây chuyền sản xuất cao điểm Tết do thiếu vỏ lon nhập khẩu. Đây là một hệ lụy kinh tế cực lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu ngành công nghiệp thực phẩm.
Cục Hải quan: Ưu tiên tối đa
Để tháo gỡ "nút thắt" này, Cục Hải quan đã chỉ đạo các Chi cục triển khai các giải pháp cấp bách:
Thông quan xuyên đêm: Bố trí cán bộ trực 24/7, ưu tiên giải quyết ngay đối với hàng thực phẩm đã đảm bảo hồ sơ để hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng.
Báo cáo nóng: Tổng hợp số liệu tồn đọng vào 8h00 và 13h30 hàng ngày để Ban Giám sát Quản lý điều tiết kịp thời.
Thông suốt dữ liệu: Ban Công nghệ thông tin đảm bảo hệ thống điện tử vận hành 100% công suất, không để xảy ra sự cố kỹ thuật gây chậm trễ thêm.
Kiến nghị xóa bỏ "vùng xám" pháp lý
Cục Hải quan kiến nghị các Bộ quản lý chuyên ngành cần sớm có văn bản làm rõ:
Đưa các mặt hàng dụng cụ nhà bếp, vỏ lon nhôm, bình giữ nhiệt... vào nhóm rủi ro thấp.
Áp dụng cơ chế Hậu kiểm (kiểm tra sau khi hàng về kho) thay vì bắt buộc kiểm tra tại cửa khẩu để giải phóng hàng nhanh.
Sớm ban hành danh mục thống nhất sau khi sáp nhập bộ máy để doanh nghiệp có lộ trình tuân thủ.
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đang nỗ lực tối đa để ban hành danh mục hướng dẫn ngay trong tuần này. Nếu các nút thắt được tháo gỡ kịp thời, áp lực tại các cửa khẩu dự kiến sẽ giảm 50 - 70%, đảm bảo đưa hàng hóa về phục vụ người dân đón Tết Nguyên đán 2026 đúng kế hoạch.
Trong cuộc họp Chính Phủ chiều ngày 4/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã yêu cầu các bộ, ngành ngay trong ngày 4/2 phải có văn bản gỡ khó ngay cho tình trạng ùn ứ này.