Xuất nhập khẩu

Đỉnh cao mới của nông sản Việt

Theo số liệu từ Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm đạt 8,56 tỷ USD (tăng 20% so với 2024). Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là "đầu tàu" với mức tăng trưởng 19%.

Cọn số trên đã bồi thêm nền móng vững chắc khi Việt Nam hiện là nguồn cung rau quả lớn thứ 2 cho Trung Quốc, thị phần tăng từ 18,27% lên 22,55%.

Ba mặt hàng chủ lực góp phần làm nên con số đó là sầu riêng chiếm vị trí độc tôn, tiếp nối bởi chuối và thanh long. Lợi thế về thời vụ và logistics giúp hàng Việt lấn lướt các đối thủ từ Nam Mỹ và Đông Nam Á.

Đọc thêm: Đại chiến… sầu riêng tại Trung Quốc 2026: Cuộc đua tam mã!

Đối trọng ngược: Rau quả Trung Quốc "vây ráp" thị trường nội

Dù xuất khẩu kỷ lục, nhưng ở chiều ngược lại, rau quả Trung Quốc cũng đang đổ bộ vào Việt Nam với quy mô lớn không kém. Điều này nói lên nhiều góc khuất.

Sự bổ trợ hay cạnh tranh trực diện? Chúng ta xuất khẩu trái cây nhiệt đới nhưng lại nhập khẩu ồ ạt các dòng ôn đới như táo, nho, lựu, lê và các loại nông sản thực phẩm (khoai tây, hành tây, nấm). Đây là sự trao đổi bù đắp chủng loại, nhưng cũng cho thấy sự phụ thuộc hai chiều rất lớn.

Logistics ngược dòng: Trung Quốc đang tận dụng chính những xe container rỗng sau khi giao hàng sang Việt Nam để chở hàng giá rẻ quay lại, khiến chi phí rau quả Trung Quốc tại chợ Việt luôn ở mức không đối thủ.

Áp lực hàng nội: Các loại trái cây tương đồng của Việt Nam (như nho Ninh Thuận, táo ta) đang bị lép vế ngay trên sân nhà về cả mẫu mã lẫn giá thành so với hàng nhập khẩu từ phía Bắc.

Đọc thêm: Bưởi Việt vắng bóng trên bàn tiệc Trung Quốc!

5, 5 tỷ USD, liệu đã hoàn hảo?

Dù con số 5,5 tỷ USD rất ấn tượng, nhưng bức tranh tăng trưởng vẫn chưa thực sự trọn vẹn do thiếu các yếu tố cốt lõi.

Hàm lượng chế biến thấp: Trên 80% kim ngạch vẫn nằm ở dạng xuất khẩu thô hoặc sơ chế. Chúng ta đang bán khối lượng thay vì bán giá trị. Điều này khiến nông dân dễ tổn thương trước biến động giá cả và các quy định kiểm dịch ngặt nghèo.

Tổn thất sau thu hoạch: Tỷ lệ hao hụt của rau quả Việt Nam vẫn ở mức cao (20-40%) do thiếu hệ thống kho lạnh và chuỗi cung ứng đồng bộ.

Bẫy phụ thuộc: Khi thị trường Trung Quốc chiếm tới gần 2/3 tổng kim ngạch, bất kỳ một rung động nào từ chính sách biên giới hay thay đổi thị hiếu của người tiêu dùng Trung Quốc cũng có thể gây ra cú sốc dây chuyền cho nông nghiệp Việt Nam. Các thị trường cao cấp như Mỹ (6%), Hàn Quốc (4%) hay Nhật Bản (3%) vẫn chưa có sự bứt phá tương xứng để làm "van giảm áp".

Chi phí đầu vào và lợi nhuận thực: Kim ngạch tăng 20% không đồng nghĩa với lợi nhuận nông dân tăng 20%. Chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và đặc biệt là chi phí vận chuyển trong năm 2025 tăng cao đã bào mòn đáng kể biên lợi nhuận của người sản xuất. Chi phí logistics của Việt Nam chiếm tới 20-25% giá thành, cao gấp đôi Thái Lan (chỉ khoảng 10-15%). Điều này khiến biên lợi nhuận thực tế của nông dân rất mỏng dù doanh thu tỷ USD.

Rủi ro từ các đối thủ mới: Lào và Campuchia đang được Trung Quốc cấp phép xuất khẩu chính ngạch sầu riêng, chuối với quỹ đất sạch và quy mô trang trại lớn hơn Việt Nam. Chúng ta sẽ đấu lại bằng cách nào ngoài việc giảm giá?

Thẻ vàng và tiêu chuẩn Xanh: Xu hướng tiêu dùng tại Trung Quốc đang chuyển dịch sang thực phẩm hữu cơ và bền vững (Net Zero). Các vùng trồng sầu riêng tỷ đô của chúng ta đã sẵn sàng cho hàng rào xanh này chưa?

Sự mất cân đối vùng nguyên liệu: Tăng trưởng 2025 phụ thuộc quá lớn vào Tây Nguyên và miền Tây. Nếu biến đổi khí hậu (như hạn mặn năm 2026 dự báo gay gắt) xảy ra, thì con số kia liệu có…bay màu?

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cảnh báo rằng từ tháng 6/2026, Trung Quốc sẽ siết chặt hơn nữa quy định về truy xuất nguồn gốc. Và cũng theo ông Nguyên, nếu Việt Nam không đáp ứng được chuẩn hóa mã số vùng trồng, đóng gói theo tiêu chuẩn số hóa, thì trước những yêu cầu mới của Trung Quốc về nhập khẩu nông sản, con số 5,5 tỷ USD của năm 2025 có thể chỉ là một đỉnh cao ngắn hạn.

Cấu trúc dữ liệu so sánh 2025:

KHẢI THƯ