Chính sách
Drone bay đầy đồng, nông nghiệp cất cánh
Trong đại lễ 30/4/2025 tại TP.HCM vừa qua, trên xe hoa diễu hành của Khối Nông dân Việt Nam xuất hiện một mô hình drone (thiết bị bay không người lái, UAV). Thực tế, những chiếc drone cũng đang bay đầy những cánh đồng để phục vụ nhiều công việc sản xuất nông nghiệp.
Tiện lợi đủ đường
Nông dân Việt Nam giờ đây đã bắt kịp với nông dân các nước phát triển trên thế giới trong ứng dụng công nghệ và khoa học - kỹ thuật. Drone là một phần trong đó.
Cách đây vài chục năm, chuyện dùng thiết bị bay để thực hiện các công đoạn trong sản xuất nông nghiệp như xạ lúa, rải phân, xịt thuốc trừ sâu… chỉ có trong phim nước ngoài. Nhưng ngay từ cuối thập niên 1970, đầu thập niên 1980, chúng ta đã hiểu được giá trị của thiết bị bay trong sản xuất nông nghiệp hiện đại trên quy mô lớn. Lúc đó, tại tỉnh Long An, Nông trường Lúa Vàng giữa Đồng Tháp Mười với những cánh đồng rộng hàng trăm, hàng ngàn héc-ta, đã phải dùng trực thăng quân sự để sạ lúa, bón phân.
Tất nhiên, chuyện dùng trực thăng làm ruộng ở Long An chỉ là một trường hợp hiếm hoi lúc đó. Vậy mà trong khoảng vài ba năm trở lại đây, những “không đoàn” drone chuyên dụng đã bay rợp trời trên những thửa ruộng lớn ở Việt Nam.
Về vùng Đồng bằng sông Cửu Long, người ta sẽ thấy nông dân ở đó “mê” drone như thế nào. Giờ đây, drone đối với họ quen thuộc như những chiếc máy cày. Chỉ cần làm khoảng 3 - 4ha ruộng liền kề là đã xài tới drone.
Từ nhiều năm nay, việc ứng dụng drone được xem là một giải pháp hữu ích nhằm hỗ trợ nông dân. Các ứng dụng của drone trong nông nghiệp rất đa dạng, bao gồm lập bản đồ, theo dõi mùa vụ, gieo sạ giống, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát tưới tiêu hay chăn thả gia súc…
Từ năm 2023 đến năm 2024, việc áp dụng drone nông nghiệp của nông dân và những người hành nghề nông nghiệp trên toàn cầu tăng đáng kể. Chính phủ của nhiều quốc gia cũng có được sự hiểu biết sâu sắc hơn về công nghệ này.
Ở Việt Nam, hồi giữa tháng 1/2023, Cục Bảo vệ Thực vật - Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã công bố “Tiêu chuẩn TCCS 830:2022/BVTV về khảo nghiệm trên đồng ruộng thuốc bảo vệ thực vật phòng, chống sinh vật gây hại cây trồng bằng thiết bị bay không người lái (UAV)”.
Đây là văn bản đầu tiên hướng dẫn đăng ký và triển khai việc ứng dụng thiết bị drone trong lĩnh vực nông nghiệp và bảo vệ thực vật. Đồng thời cũng là cơ sở pháp lý chính thức cho việc đăng ký các sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trên drone; tạo tiền đề để áp dụng rộng rãi các công nghệ phun mới tại Việt Nam.
Bộ tiêu chuẩn đầu tiên về drone trong nông nghiệp này ra đời sau một quá trình khảo nghiệm thực tế trong 2 năm 2021 - 2022 do Cục Bảo vệ Thực vật chủ trì. Kết quả cho thấy tiềm năng ứng dụng công nghệ drone để phun thuốc bảo vệ thực vật phòng trừ một số dịch hại là rất lớn, đặc biệt trên các cây trồng như lúa, bắp, cây ăn quả với mức độ phòng trừ tương đương hoặc cao hơn so với phun thông thường.
Việc áp dụng công nghệ drone cũng giúp tiết kiệm đáng kể lượng nước thuốc sử dụng và công lao động. Những nông dân tham gia khảo nghiệm cũng cho biết họ tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật ít hơn so với cách phun thông thường.
Các vấn đề liên quan đến thủ tục như tập huấn kỹ năng bay, xin giấy chứng nhận bay, giấy phép bay… thường được các nhà phân phối kết hợp với hãng sản xuất drone hỗ trợ khách hàng. Đây cũng là một cách làm có lợi cho người muốn sở hữu drone, chỉ cần các đơn vị kia làm ăn nghiêm túc và đúng luật định.
Vì thế, chẳng có gì phải ngạc nhiên khi giờ đây drone nông nghiệp đã bay đầy đồng. Tháng 2/2025, tỉnh Kiên Giang - nơi có sản lượng lúa cao nhất cả nước, có gần 700 drone nông nghiệp hoạt động; tỉnh Đồng Tháp có gần 300 chiếc drone nông nghiệp... Đấy là mới chỉ tính số drone có đăng ký hợp lệ.
Chia sẻ với báo chí, Thạc sĩ Nguyễn Phước Tuyên - nguyên Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Đồng Tháp cho rằng một trong những nguyên nhân khiến drone trở thành phong trào trong sản xuất nông nghiệp là vì chúng “biến" mọi thứ trở nên nhẹ nhàng: thao tác đơn giản, nông dân không sợ tiếp xúc gần với thuốc, chi phí khá tốt, mang lại hiệu quả cao trong quản lý dịch bệnh.
Có một thực tế là phần đông các dịch vụ drone nông nghiệp hiện đều do chính những người nông dân làm chủ. Có những người ban đầu chỉ định sắm drone để phục vụ công việc làm lúa của mình, sau này thấy dùng drone vừa hiệu quả, vừa “quá dư công suất” nên làm thuê cho hàng xóm, rồi mở rộng ra, trở thành làm dịch vụ drone hồi nào không hay.
Giá drone ngày càng rẻ, đạo quân drone ngày càng đông, nhờ đó mà giá dịch vụ drone cũng giảm mạnh. Công phun thuốc một héc-ta hiện khoảng trên dưới 100.000 đồng - quá rẻ nếu so với thuê nhân công như trước đây.
Ngoài ra, khi sử dụng drone, tính cơ động rất cao. Chẳng hạn, một đội bay drone phun thuốc chỉ cần đi trên 3 chiếc xe gắn máy: một chiếc chở drone, một chiếc chở pin, dụng cụ pha thuốc và một chiếc chở máy phát điện (để sạc pin). Nếu làm công việc sạ lúa, bón phân thì có thể cần thêm một máy phát điện nữa để sạc pin cho kịp.
Nhà nước và nông dân cùng chung tay
Theo báo cáo từ MarketsAndMarkets, thị trường drone nông nghiệp toàn cầu đã đạt tới khoảng 2,01 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến sẽ đạt 8,03 tỷ USD vào năm 2029 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) lên đến 32,0%.
Ở Việt Nam, việc ứng dụng drone nông nghiệp để bón phân, phun thuốc bảo vệ thực vật... đã được quy định tại Nghị định số 36/2008/NĐ-CP của Chính phủ. Vấn đề là thực thi như thế nào.
Không giống như các loại máy nông nghiệp khác, drone là một loại thiết bị chuyên dụng có những đặc thù khác hẳn. Chủ yếu do đây là thiết bị bay. Vì thế, drone nông nghiệp cần phải được quản lý một cách đặc biệt để vừa phát huy được hiệu quả, vừa bảo đảm an toàn tối đa về mọi mặt.
Các dịch vụ drone nông nghiệp phải bảo đảm tuân thủ các quy định về cả thiết bị lẫn con người. Trong thời gian qua đã xảy ra một số tai nạn, sự cố do drone gây ra. Thậm chí đã có trường hợp drone phun thuốc “chém chết” một người (xảy ra hồi cuối tháng 11/2024 ở huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang).
Ngoài ra, trong thực tế, những người điều khiển drone cũng thường là người quyết định liều lượng và loại thuốc khi làm dịch vụ phun thuốc bảo vệ thực vật. Vì vậy, họ cần phải được tập huấn bài bản, không thể cứ “pha chế” theo cảm tính và “kinh nghiệm”, nhằm tránh gây ra những hậu quả trước mắt và lâu dài cho cả con người lẫn mùa màng.
Là một nước nông nghiệp, Việt Nam cần khai thác và phát huy tối ưu công nghệ drone tiên tiến trên những cánh đồng. Điều đó chỉ thực hiện được khi có sự chung tay và phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước (các cơ quan chức năng) và người nông dân, nhà cung cấp dịch vụ.