Cafe cùng NTV
Ông Nguyễn Minh Tiến: Du lịch nông thôn phải thoát khỏi tư duy 'nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống'
“Khi làm du lịch nông thôn, chúng ta không chỉ bán sản phẩm nông nghiệp thuần túy mà chúng ta hướng tới bán cảnh quan, bán môi trường, bán không khí… Những câu chuyện về văn hóa, những trải nghiệm về cuộc sống ở nông thôn sẽ góp phần tạo thêm giá trị mới cho ngành nông nghiệp”.
Nhưng thực tế kỳ vọng du lịch xanh sẽ “chiếm sóng” như lâu nay mong ước, ra sao?
Trò chuyện với phóng viên Tạp chí Nông thôn Việt, ông Nguyễn Minh Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ nhiều suy ngẫm về việc làm thế nào để làng quê không chỉ trở thành điểm đến của trải nghiệm, của cảm xúc, mà ở đó, chủ nhân của làng - nơi tạo ra “cửa hàng bách hóa tổng hợp”, từ sản phẩm của mình, chạm thật sự vào tâm cảm du khách.
PV: Những năm gần đây, chúng ta nói nhiều đến du lịch nông thôn. Thậm chí nội dung này còn được thiết kế thành một chương trình riêng gắn với xây dựng Nông thôn mới. Vì sao lại có sự ưu tiên này, thưa ông?
Ông Nguyễn Minh Tiến: Việt Nam có rất nhiều tiềm năng để phát triển du lịch, trong đó có du lịch nông thôn. Hiện Việt Nam nằm trong top 20 của thế giới về thu hút khách du lịch nước ngoài. Năm 2025, chúng ta đặt mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế và hơn 120 triệu lượt khách trong nước. Đây thực sự là con số rất ấn tượng. Điều đó cho thấy còn nhiều dư địa để chúng ta tiếp tục khai phá.
Đối với người dân ở nông thôn, du lịch giúp tạo thêm thu nhập, tạo thêm việc làm và góp phần phát triển bản thân họ. Khi làm du lịch, người dân địa phương có cơ hội được tiếp xúc với du khách, nhất là khách du lịch nước ngoài. Trong quá trình tương tác, họ có thêm được những kiến thức mới, cách nhìn mới. Như vậy, người dân nông thôn không chỉ tăng thêm thu nhập mà họ còn tăng thêm kiến thức.
Hơn nữa, đây là câu chuyện tích hợp đa giá trị. Trước đây, ngành nông nghiệp chủ yếu gắn liền với kỹ thuật, “nhất nước - nhì phân - tam cần - tứ giống”. Ngày nay, nội hàm của phát triển nông nghiệp đã mở rộng thêm, theo hướng kinh tế nông nghiệp tích hợp đa giá trị. Đó là những giá trị gì?
Ở đây tôi muốn nhấn mạnh, trong kỷ nguyên mới, với mục tiêu tăng trưởng 2 con số được đặt ra, ngành nông nghiệp cũng phải đóng góp ở mức trên 4%. Năm 2024, tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp là 3,3%. Mức cao nhất từng đạt được là 3,8% vào năm 2023. Năm nay dự kiến có thể đạt 3,5 - 3,6%. Phải nói là ngành nông nghiệp đã vượt qua rất nhiều khó khăn mới đạt được những con số đó. Vậy chúng ta tìm thêm giá trị gia tăng cho nông nghiệp ở đâu?
Khi làm du lịch nông thôn, chúng ta không chỉ bán sản phẩm nông nghiệp thuần túy mà chúng ta hướng tới bán cảnh quan, bán môi trường, bán không khí… Những câu chuyện về văn hóa, những trải nghiệm về cuộc sống ở nông thôn… sẽ góp phần tạo thêm giá trị mới cho ngành nông nghiệp. Còn nếu chỉ thuần túy dựa vào “nhất nước - nhì phân - tam cần - tứ giống” thì tốc độ phát triển của ngành nông nghiệp chỉ có thể đạt được đến ngưỡng trên dưới 3,8%.
Du lịch xanh đã và đang lên ngôi. Ai cũng nói điều đó, nhưng theo ông, du lịch nông thôn của Việt Nam đang ở đâu trên hành trình “xanh hóa” ấy?
Như chúng ta biết, kể từ năm 2010, khi Chương trình Xây dựng Nông thôn mới được triển khai, bộ mặt nông thôn, bao gồm cơ sở hạ tầng điện - đường - trường - trạm, cảnh quan, và cả năng lực người dân đã có phần được cải thiện; nhưng nhìn chung còn rất nhiều vấn đề bức bối, trong đó có vấn đề vệ sinh môi trường. Đây là nút thắt mà nếu chúng ta không tháo gỡ thì rất khó có thể thu hút khách du lịch.
Có rất nhiều vấn đề khiến chúng tôi phải đau đáu. Trên thực tế, hầu hết nước thải sinh hoạt ở nông thôn chưa được thu gom chứ chưa nói đến xử lý. Rác thải cũng thế, rất khó để phân loại, từ rác thải sinh hoạt đến rác thải độc hại. Nhiều nơi còn đối mặt ô nhiễm môi trường do hoạt động của các cơ sở sản xuất công nghiệp, các làng nghề…
Tuy lượng khách quốc tế của Việt Nam rất lớn nhưng tỉ lệ du khách nước ngoài quay trở lại thì rất thấp. Một trong những lý do là môi trường của chúng ta chưa được sinh thái, làm ảnh hưởng đến hình ảnh của du lịch Việt Nam nói chung, du lịch nông thôn nói riêng. Mặt khác, vệ sinh môi trường không đảm bảo còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân ở nông thôn. Từ đó cho thấy du lịch nông thôn không thể tách rời văn minh sinh thái và môi trường xanh.
Chuyển đổi sang du lịch xanh là cả một quá trình dài, cần có sự đổi mới trong tư duy, cách tiếp cận và cách làm. Thực tế cho thấy ai cũng làm, nhưng rồi số thất bại, dù không thống kê, là nhiều vô kể. Vậy, quy trình này rõ ràng là mắc lỗi. Thậm chí nhiều người lúc bắt tay làm, cũng như khi thất bại, không trả lời được câu hỏi: Nên bắt đầu từ đâu? Như thế nào?
Để làm du lịch xanh ở nông thôn, đòi hỏi tất cả các bên liên quan đều phải thể hiện trách nhiệm, từ người dân, chính quyền các cấp cho đến sự vào cuộc của hệ thống chính trị, sự tham gia của các doanh nghiệp, hiệp hội… và bản thân du khách cũng phải có trách nhiệm.
Chúng ta có thể bắt đầu từ những công việc đơn giản thôi. Chẳng hạn như phân loại rác, thu gom và xử lý nước thải, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần… Vấn đề là phải xây dựng được các mô hình cộng đồng tự quản, để họ có trách nhiệm quản lý, giám sát.
Cùng với đó, cần kiến tạo cảnh quan, môi trường sống xanh. Trên thực tế, từ khi bắt đầu triển khai Chương trình Xây dựng Nông thôn mới, Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp & Môi trường, đã chú trọng tổ chức hướng dẫn và thúc đẩy tạo dựng cảnh quan như trồng cây xanh, thực hiện mô hình đường hoa... Kết quả, cũng đã có rất nhiều thay đổi so với trước đây. Tuy nhiên, để thực sự tạo ra được môi trường sống xanh, còn rất nhiều công việc phải làm.
Chúng tôi hy vọng rằng với sự sáp nhập của ngành nông nghiệp và môi trường, việc tạo cảnh quan môi trường, tạo không gian xanh không còn là trách nhiệm của riêng ngành nào mà giờ đây trở thành trách nhiệm tổng thể của Bộ Nông nghiệp & Môi trường, tạo ra nền tảng để thúc đẩy du lịch nông thôn trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, chính quyền các cấp, các Bộ, ban, ngành khác cũng phải chung tay để thực hiện những phần việc liên quan như tuyên truyền, đào tạo, tư vấn, kết nối, đầu tư cho cơ sở hạ tầng: đường xá, bãi đỗ, công trình vệ sinh…
Các yếu tố mang tính bản địa được xem là đem lại sức hút cho du lịch nông thôn. Nó tạo ra sự khác biệt, còn nếu không, nhìn đâu cũng như nhau, không khác bè trầm trong dàn hợp xướng. Sự độc đáo là điều cốt tử nếu muốn thành công, nhưng xem ra yếu tố sáng tạo là điểm yếu cố hữu của người làm du lịch nông thôn. Minh chứng rất dễ tìm thấy là sản phẩm du lịch hao hao giống nhau tại ĐBSCL.
Vậy cần làm gì để các giá trị tự nhiên, văn hóa truyền thống, tri thức tộc người… ở các điểm đến trở nên hấp dẫn hơn, theo ông?
Một trong những giải pháp là kết nối 3 yếu tố: du lịch - nông nghiệp - cộng đồng. Chẳng hạn như tổ chức các tour tham quan nông trại, trải nghiệm làm nông, thực hành văn hóa bản địa… Đồng thời, phát triển du lịch xanh gắn với thương mại nông sản, sản phẩm làng nghề.
Thực tế hiện nay khách du lịch khi đến nông thôn phần lớn chỉ chi tiêu cho lưu trú, ẩm thực; ít mua sắm quà tặng, đồ lưu niệm. Trong khi đó, chúng ta đang ngày càng có thêm nhiều sản phẩm OCOP chất lượng, mẫu mã đẹp mắt. Vậy thì chúng ta cần hướng đến hình thành nhóm sản phẩm quà tặng, đồ lưu niệm từ sản phẩm OCOP được công nhận. Đó phải là những sản phẩm mang tri thức bản địa, thể hiện câu chuyện văn hóa và thực sự tạo ra được cảm xúc cho du khách.
Đây là một trong những hướng đi để tăng chi tiêu của khách du lịch. Mỗi sản phẩm đều có câu chuyện riêng, nếu chúng ta chuyển hóa được hơn 17.000 sản phẩm OCOP đã được công nhận thành sản phẩm quà tặng thì thực sự sẽ tạo ra được rất nhiều giá trị, tác động tích cực đến sinh kế của người dân.
Xem thêm: Thu nhập của người dân nông thôn tăng đến 40% nhờ làm du lịch
Nhìn về tương lai, ông kỳ vọng điều gì ở sự phát triển của du lịch nông thôn?
Chúng ta còn rất nhiều tiềm năng và dư địa để tiếp tục thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn trong thời gian tới. Qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương cũng như bảo vệ môi trường, gìn giữ thiên nhiên cho thế hệ mai sau. Chúng ta làm không chỉ vì trách nhiệm với cuộc sống hiện tại mà còn vì sự phát triển bền vững, vì tương lai.
Cảm ơn ông!
THÙY DUNG