Chính sách
Kỹ sư Hồ Quang Cua lý giải vì sao chỉ chọn một giống gạo đi thi suốt tám năm
Vừa trở về sau Hội nghị Thương mại Lúa gạo toàn cầu lần thứ 7, nơi mà Gạo Ông Cua ST25 giành vị trí cao nhất tại cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới” năm 2025, kỹ sư Hồ Quang Cua vẫn giữ phong thái ung dung quen thuộc. Tám năm đưa cùng một giống gạo đi thi, ông đã kể một câu chuyện dài về niềm tin, sự kiên định và chiến lược phát triển giống lúa mà không phải ai cũng hình dung được.
Tám năm định hình thương hiệu gạo Việt
Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, cuộc thi “Gạo ngon nhất thế giới” thường quy tụ khoảng 500 đại biểu toàn cầu: cơ quan nhà nước, các tổ chức phi chính phủ, thương nhân, nhóm nghiên cứu lúa... Mỗi lần chiến thắng, ST25 lại xuất hiện trước hàng trăm cặp mắt am hiểu, và số người biết đến giống lúa này tăng thêm một vòng. “Mình đi thi được giải nhiều lần, đến bây giờ khi xuất hiện thì rất nhiều người nhận ra”, ông nói. Sự nhận diện ấy hình thành dần dần qua năm tháng, từ hạng ba đến hạng nhất, rồi hạng nhì, rồi lại hạng nhất.
Câu hỏi vì sao tám mùa giải chỉ mang đúng một giống gạo, cũng bắt nguồn từ thực tế này. Theo ông, việc đưa loại ngon nhất đi thi giúp định vị rõ ràng một đại diện của gạo Việt trên bản đồ toàn cầu. Nông dân cũng dễ dàng gắn bó với một giống lúa đã quen canh tác, đã chứng minh hiệu quả kinh tế. Một giống ổn định, giữ được vị thế, sẽ tạo niềm tin và sức lan tỏa tốt hơn là thay đổi liên tục. “Có giống ngon nhất thì mình đem giống đó đi thi để được chứng nhận thế giới, để nông dân yên tâm, không cần phải đem giống ngon nhì đi thi, điều đó là hợp logic”, ông giải thích.
Hiện nay, ST25 có tốc độ phát triển giống đạt tới 200.000ha/năm, đứng hàng thứ 5 trong các loại gạo Việt Nam. Theo kỹ sư Hồ Quang Cua, sản lượng ấy chưa đủ đáp ứng nhu cầu trong nước lẫn xuất khẩu. Dẫu vậy, tốc độ phát triển này vẫn được xem là một thành công, chỉ là chưa đạt tới kỳ vọng mà ông đặt ra.
Xem thêm: ST25 lại đoạt giải nhất "Gạo ngon nhất thế giới" 2025!
Những cải tiến trên cánh đồng
Tám năm đi thi chỉ với một giống gạo, nhưng hành trình ấy không hề lặp lại. Kỹ sư Hồ Quang Cua cho biết mỗi mùa thi là một lần nhóm nghiên cứu thay đổi cách canh tác: giảm phân bón hóa học, tăng phân hữu cơ, dùng chế phẩm vi sinh, điều chỉnh nước bằng kỹ thuật rút khô giữa mùa và cuối mùa... Những điều chỉnh ấy giúp hạt gạo trắng hơn, thơm hơn, đạt độ tinh tươm đặc biệt khi bước vào cuộc thi.
Thời điểm thi rơi vào tháng 11, lúc vụ hè thu vừa thu hoạch, không thể dùng lúa đông xuân vì đã cũ. Muốn hạt gạo mới đạt chuẩn để đem đi tranh tài, mọi thứ phải được kiểm soát tinh tế. Ông cho biết việc ban giám khảo nhận xét mẫu gạo năm nay “trắng và thơm hơn mọi năm”, là sự xác nhận cho hướng phát triển nông nghiệp sinh học mà ông đã theo đuổi.
Những thay đổi ấy góp phần hình thành một lộ trình mới: sản xuất lúa theo hướng xanh, giảm phát thải, chi phí thấp hơn và gia tăng giá trị. Ông Hồ Quang Cua nói rằng nếu trước đây người Việt chưa từng nghĩ tới chuyện một giống lúa có thể đạt giá trị nghìn đô một tấn, thì giờ đây điều đó đã thành hình rõ ràng hơn qua mỗi mùa thi.
Nền tảng của giống lúa đặc biệt
ST25 có câu chuyện riêng trong thế giới gạo Việt. Kỹ sư Cua từng dành rất nhiều năm theo đuổi một ý tưởng nghe qua tưởng như bất khả: kết hợp hương thơm dứa của giống miền Nam với mùi cốm nổ của giống Tám Xoan miền Bắc. “Cái hương thơm mùi cốm nổ đặc trưng ấy không loại gạo nào có được”, ông nói. Hành trình lai tạo, tích hợp và chọn lọc kéo dài nhiều năm, cho đến khi ông tìm được sự hòa hợp giữa hai mùi hương trong ST25.
Giống lúa này có chu kỳ sinh trưởng chỉ 100 ngày, lại không cảm quang, nên trồng được quanh năm và lúc nào cũng có gạo tươi. Nhờ đặc tính sinh học ấy, sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích cao gấp 3,5 lần giống Khao Dawk Mali 105 của Thái Lan. Với thị trường gạo chất lượng cao, đây là lợi thế quan trọng, nhất là trong bối cảnh nhu cầu gạo thơm, dẻo, tươi ngày càng tăng.
Sau khi ST25 đoạt giải nhất năm 2019, một làn sóng đăng ký bảo hộ thương hiệu đồng loạt xuất hiện trong và ngoài nước. Nhiều doanh nghiệp tìm cách đăng ký độc quyền “ST25” ở Mỹ. Nếu điều ấy xảy ra, bản thân ông Cua - người làm ra giống lúa - cũng sẽ khó mà đưa gạo của mình vào thị trường này. Văn phòng doanh nghiệp của ông đã phải gửi mẫu sang châu Âu, tốn hàng chục ngàn euro để phân tích và xác minh gien giống nhằm chống lại tình trạng đánh tráo tên gọi.
Cuối cùng chỉ giống lúa ST25 được bảo hộ độc quyền cho ông Hồ Quang Cua; còn gạo ST25 - vốn là tên gọi chung - không thể thuộc về bất kỳ doanh nghiệp đơn lẻ nào. Vì thế, thương hiệu “Gạo Ông Cua ST25” được hình thành để bảo vệ đường đi của sản phẩm. Đến nay, thương hiệu này đã được cấp chứng nhận tại Mỹ, Anh, EU, Hồng Kông, Trung Quốc đại lục, Úc và Việt Nam.
Xem thêm: Cơm tấm, bánh bèo, bánh tét lọt top 100 món ăn từ gạo ngon nhất thế giới
Trong câu chuyện của kỹ sư Hồ Quang Cua, ông nói về hạt gạo như nói về một người bạn lâu năm, cần mẫn, bền bỉ và luôn cần được chăm sóc đúng cách. Tám năm mang một giống gạo đi thi là sự kiên định với giá trị đã được thử lửa. ST25 đã tạo nên hành trình riêng và giờ tiếp tục bước xa hơn, với lối đi mà ông và cộng sự vẫn âm thầm vun bồi từng mùa vụ.
Ông cho biết việc nghiên cứu giống mới sẽ tiếp tục, nhưng ST25 vẫn cần được chăm chút thêm nữa, để củng cố vị thế của giống lúa này trong lòng người tiêu dùng trong nước và quốc tế.