Vi vu ta đi
Bắc Sơn - mùa vàng giữa mây trời xứ Lạng
Thung lũng Bắc Sơn - mảnh đất được bao bọc bởi những dãy núi đá vôi trùng điệp của tỉnh Lạng Sơn - đang vào mùa đẹp nhất trong năm. Những thửa ruộng đồng loạt thay áo mới, vàng rực như dải lụa uốn lượn dưới chân núi Nà Lay, khiến cả vùng sáng bừng trong sắc màu lộng lẫy. Giữa vẻ thanh bình ấy, Lễ hội Mùa vàng Bắc Sơn 2025 như lời gọi khẽ, mời du khách trở về với sự nguyên sơ, dung dị của quê nông nghiệp.
Chúng tôi có mặt ở Bắc Sơn trong khuôn khổ Chương trình Famtrip “Trải nghiệm và kết nối hợp tác du lịch Bắc Sơn”, do Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn tổ chức, đúng dịp diễn ra Lễ hội Du lịch Mùa vàng Bắc Sơn 2025.
Ông Nguyễn Hữu Hải, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Chúng tôi muốn xây dựng thương hiệu Bắc Sơn - điểm đến của du lịch xanh và văn hóa”. Những lời nói ấy, khi đứng giữa sắc vàng đang dâng tràn thung lũng, bỗng trở nên hữu hình đến kỳ lạ: mỗi hoạt động trong lễ hội như đang khắc chạm vào ký ức của đất, của người, của những mùa vụ nối dài không dứt.
Sắc màu và âm thanh của đời sống nông nghiệp
Từ chân núi Nà Lay cao hơn 700 mét, thung lũng Bắc Sơn như một chiếc gương lớn phản chiếu trời xanh. Sắc vàng của lúa chín hòa cùng sắc xanh của núi đồi, sắc lam của sương sớm, sắc bạc lấp lánh của dòng suối Phai Rằm uốn lượn như dải lụa. Tất cả tạo nên một bức tranh mùa gặt vừa rực rỡ vừa thanh bình – nơi thời gian như ngưng lại để giữ lấy vẻ đẹp nguyên sơ.
Bà Phùng Thị Thanh Nga - Bí thư Đảng ủy xã Bắc Sơn nói: khi những thửa ruộng ngả màu óng ả, Bắc Sơn lại rộn ràng hơn bất cứ lúc nào. “Đó là khoảnh khắc mà người dân địa phương và du khách được hòa vào không gian văn hóa độc đáo, nơi những giá trị được hun đúc từ nghìn đời. Không chỉ là mùa thu hoạch, đây là mùa của đoàn viên, của sum họp, của lao động và lễ hội hòa làm một”.
Nơi Lễ hội Mùa vàng diễn ra, tiếng cười nói hòa cùng âm thanh của liềm cắt lúa, chày giã gạo, trống hội, đàn tính và hát Then. Giữa nắng hanh hao, những tà áo chàm chấm trên tấm thảm vàng rực như những dấu chấm phá bình yên mà rạng rỡ. Lễ hội có nhiều hoạt động: thi gặt lúa, giã gạo bằng chày tay, gói bánh chưng đen – loại bánh truyền thống mang sắc màu văn hóa miền núi.
Giữa cánh đồng, cuộc thi gặt và đập lúa theo cách cổ truyền diễn ra dưới ánh nắng nghiêng. Các đội thi gặt lúa, mỗi đội gồm 3 đến 4 người - bước vào tranh tài. Người Tày trong màu chàm thân thuộc cắt sát từng bông lúa, rồi đập mạnh xuống tấm ván để hạt lúa bật ra, âm thanh vang giòn như nhịp trống rộn rã. Nhịp liềm thoăn thoắt, tay bó lúa đều đặn, những động tác quen thuộc của nghề nông được tái hiện như một thước phim sống động.
Bà Dương Thị Bình, thành viên đội thi Bắc Quỳnh, chia sẻ: Ngày nay máy gặt, máy đập đã phổ biến, nhưng cuộc thi này để con cháu hiểu công sức cha ông, trân trọng lao động và giá trị của hạt gạo. “Vui là một phần, nhưng quan trọng là để các cháu thấy được sự vất vả của bố mẹ, ông bà. Cuộc sống hiện đại đến đâu thì hạt cơm vẫn từ mồ hôi mà có”, chị Bình nói.
Âm thanh ở Bắc Sơn mùa này rất đặc biệt: tiếng liềm chạm vào gốc lúa nghe soạt… soạt…, tiếng chày giã gạo, tiếng suối Phai Rằm róc rách, tiếng hát Then vang từ mái nhà sàn đâu đó trong gió chiều. Tất cả hòa thành một bản giao hưởng mùa vàng - nơi con người và thiên nhiên tương tác bằng sự thấu hiểu và yêu thương.
Lễ hội Mùa vàng Bắc Sơn kéo dài từ ngày 1 đến 15/11, với hàng loạt hoạt động: thi giã gạo, gói bánh chưng đen, chèo bè SUP giữa thung lũng lúa vàng, triển lãm OCOP, không gian ẩm thực vùng cao… Mỗi nụ cười, mỗi lời mời thân tình đều khiến du khách cảm giác như mình đang trở về quê nhà.
Rời cánh đồng lúa vàng, chúng tôi ghé thăm làng nghề ngói âm dương - di sản thủ công trăm năm tuổi đang hồi sinh nhờ du lịch trải nghiệm. Trong xưởng, ông Hoàng Công Hưng - người thợ đời thứ ba - kiên nhẫn nắn từng viên ngói bằng đất sét mịn. Bàn tay làm nghề 25 năm đã chai sạn mà vững chãi.
Ông nói chậm rãi: “Ngói âm dương, gọi là âm dương vì khi lợp có viên úp, viên ngửa. Cũng như người với trời, đất với nhà. Cái gì cũng phải hài hòa thì mới bền”. Có lẽ vì vậy mà nhà lợp ngói âm dương luôn mang hơi thở dễ chịu: đông ấm, hè mát và thoang thoảng mùi đất lành.
Hiện nay, xã Bắc Sơn chỉ còn khoảng 30 hộ gìn giữ nghề. Đất sét ngày càng hiếm, nhưng người dân vẫn kiên trì - bởi với họ, đây không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là niềm tự hào. Những viên ngói đất mộc bỗng trở thành một phần của du lịch xanh. Trải nghiệm “chạm đất - chạm nghề” không chỉ giữ nghề, mà còn giữ hồn làng.
Ông Nguyễn Hữu Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn cho biết: “Chúng tôi muốn đưa các làng nghề vào tuyến du lịch địa chất Bắc Sơn, để du khách không chỉ xem, mà còn chạm, làm, hiểu”.
Quỳnh Sơn - ngôi làng Tày đi vào thế giới
Trong lễ khai mạc “Lễ hội Mùa vàng Bắc Sơn năm 2025” tối 7/11/2025, địa phương đã công bố và đón nhận Giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025” của Tổ chức Du lịch Liên Hợp quốc.
Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn nằm ở trung tâm thung lũng Bắc Sơn, với hơn 400 ngôi nhà sàn của người Tày. Các ngôi nhà đều quay hướng Nam - hướng của sinh khí và ấm no. Nhà được dựng bằng kỹ thuật mộng gỗ âm - dương, không dùng đinh, thể hiện triết lý sống hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Tháng 10/2025, Quỳnh Sơn vượt qua 270 hồ sơ từ 65 quốc gia và được UN Tourism vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”. Danh hiệu ấy không đến từ may mắn mà từ sự bền bỉ của cộng đồng suốt nhiều năm: giữ văn hóa - mở lòng với du lịch - phát triển bền vững.
Bà Trần Thị Bích Hạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn cho rằng: “Đạt danh hiệu đã khó, nhưng giữ danh hiệu còn khó hơn. Quỳnh Sơn phải tiếp tục nâng cao dịch vụ, bảo tồn văn hóa và phát triển gắn với mục tiêu bền vững”.
Ở Quỳnh Sơn, mỗi người dân vừa là chủ nhà, vừa là hướng dẫn viên, vừa là đại sứ văn hóa. Du khách đến đây không chỉ “ngắm nhìn” mà còn được tham gia vào đời sống thường nhật: thu hoạch lúa cùng người dân; hát sli, hát lượn trong đêm lửa trại; trải nghiệm giã bánh giầy, gói bánh chưng đen; chèo bè SUP trên lòng hồ giữa thung lũng vàng.
Đêm xuống, tiếng đàn tính và lời hát then vang trên khoảng sân rộng. Du khách cùng người dân nắm tay múa sạp, tiếng cười lan vào màn sương mỏng. Một vẻ đẹp từ đất, từ người, từ những điều bình dị nhất.
Rời thung lũng, tôi ngoái nhìn lần cuối. Núi đã phủ màu tím than của buổi chiều muộn. Trên những thửa ruộng còn thơm mùi rơm mới gặt, vài chú chim sẻ bay lên rồi lại sà xuống, như níu mùa vàng ở lại. Bắc Sơn không ồn ào, không phô trương. Bắc Sơn ôm lấy người ta bằng mùi lúa thơm, bằng tiếng cười của những người nông dân chất phác - bằng cái chạm của đất, của nghề, của ký ức.