Văn hóa

Bữa đó khắp miền Trung mưa tơi bời, nước lụt gào thét, nhưng bản tin tràn các báo lẫn mạng, rằng đoạn tường dài khoảng 15 m của Hoàng thành Huế, nằm gần cổng Hòa Bình, đoạn qua đường Đặng Thái Thân, bất ngờ đổ sập vào tối 2/11, khiến người ta ầm ầm kinh ngạc.

Không mưa. Nắng giữa đông màu nhợt nhạt, như được cán mỏng ra, vát  qua mặt đá, như cố vớt dung nhan của chính nó trong cơn vần vũ không biết bao giờ mới hết. “Tứ thời trung hữu hạ, nhất vũ hòa vi đông” (bốn mùa đều có mùa hạ ở trong, một trận mưa đã hóa thành mùa đông). Tôi đứng nhìn bức tường đổ đã được quây bọc kín lại, nhớ câu đó ở xứ này. Người ta không muốn những ngậm ngùi cứ đổ dài theo vết thương trong nhịp “giời mưa ở Huế sao buồn thế-cứ kéo dài ra đến mấy ngày” (Nguyễn Bính). Mấy chục năm rồi mới có chuyện này. 

Xem thêm:Di sản Hoàng thành Thăng Long: Những hướng tiếp cận mới

Xa xa, cách đây chừng  hơn 200m, là Lầu Tứ Phương Vô Sự. Tôi nhìn, chua chát. Những mĩ miều đặt tên, như muốn trấn yểm cho chí nguyện bền vững trăm năm khoác áo vô úy vô ưu vô sự, nhưng, dù hiện hình dưới bất kỳ dạng vật chất cụ thể nào, đều có hạn sử dụng. Người ta nói chiến tranh bom đạn vậy mà nó có răng mô, chừ mưa gió ni là sụp! Trời đất nổi giận! Vết bùn còn mới vương khắp nơi. Dưới chân Hộ thành hào. Trên tường gạch. Mép nhà. Bùn đến cả hoa kia cỏ này. Còn mưa lụt nữa không? Chỉ có trời biết. Bệnh viện TW Huế cao như thế, mà còn vô ngập một mét. 

Cũng chẳng biết tại gì, chỉ nghe gió táp vào tường gạch, lượn xuống Hộ thành hào rồi vọt lên, như cuốn theo nắng. Vừa nhớ cái câu mưa nắng xứ Huế đó, vừa nhớ một thuở sinh viên đã xa, lặn lội qua trường Mỹ thuật xem tranh thì ít ăn ké thì nhiều, những ngày tháng kéo lê chân chốn này cho đêm xuống, cho ngày tàn, không biết mai này mình sẽ ra sao. 

Buổi nắng hiếm hoi trong bản tin thời tiết rằng hôm nay dự báo có mưa lớn, khiến chân không muốn rời đi. Những viên gạch tường thành màu xạm đen già nua như gương mặt của những lời nguyện cầu đã trôi mất theo mưa gió, muốn vẽ lại cũng vô ích. Nhưng nó còn đó. Mạch vữa bung ra, gạch còn nguyên, và người ta sẽ dựng lại. Chỉ có vết thương với sẹo, ở lại. Mưa sẽ còn đổ. Gió sẽ còn thổi. Nắng sẽ còn hong. 

Vết thương rồi cũng sẽ già đi như thời gian, như hơi thở, như hành lang của gió bám theo những lan can xưa cũ của bao phút nắm tay, bao ngôi nhà dọc sông Hương, cả của Trường Tiền trong một chiều một tối một sáng, ru một điệu ngậm ngùi mà hoan ca có tên  là một lời hẹn trọn vẹn, trường tồn, nhưng mưa nguồn chớp bể đã mang nó đi mất. Có gì cưỡng lại được với thời gian. Những cái nhìn buốt nhói, sững sờ tâm can, hoặc rỉ máu đâu đó chạy theo tường xám, rồi cũng sẽ trôi. Không việc gì là không thể.

Không biết có ai chứng kiến phút nó đổ sập không, nhưng tôi thì nghĩ, lúc đó những viên gạch rơi thẳng đứng. Một đau đớn. Một mỏi mệt. Một buông tuồng. Một dằn vặt. Một bất lực. Một cơn thê thiết biết mình đã xuôi tay hững hờ mặc cho giềng mối đứt đoạn, thất thanh, bứt lìa và đành mang tiếng lỡ hẹn, chia ly. Một thôi. Rồi mai kia mốt nọ, sẽ có phút người ta cầm nó lên, gắn chất kết dính và xem như nó bắt đầu tái sinh, sống lại một cuộc đời khác, đi một hành trình khác, nhưng dù có chi đi nữa, thì nó vẫn là nó đó. Đã một lần rỉ máu, đớn đau. 

Xem thêm: Lễ Vu lan: Nét đặc trưng trong văn hóa tâm linh của người dân Cố đô Huế

Người ta làm ầm lên, vì nó là gạch Hoàng thành. Vậy đó. Phận sẽ mệt với Danh. Làm viên đá bình thường vô danh, ai thèm đoái hoài. Nhưng khổ nỗi, đây như trò chơi tạo hóa và mặc định của lòng người. Chuyện trời đất đâu chỉ có người can dự. Cả gạch đá vô tri cũng phải có phần. Làm kẻ ngồi ghế trên, hàng trên, trăm mắt dồn vào, đứng ngồi ăn nằm chi cũng đều bị phán xét. Mà thế mới là đời. 

Ở đời, có được bao kẻ chỉ muốn vô danh, làm người bình thường đâu, mà ngay cả làm người bình thường cũng bị soi mói, bình phẩm, nhúng vào dung dịch có tên là nhợt nhạt buồn tẻ không đáng nói, chưa nói là bị ép phải có danh. Ngay cả người vẫn hay phẩy tay gạt đẩy cái gọi là danh, nhưng nhìn kỹ thấy vằn nhanh một đường xéo đường ngang hoặc giấu dưới màn nhung đen hay màu nho vào mùa sắp rụng có tên là đôi mắt, vẫn thích ai đó quay lại nhìn mình như một chứng thực, rằng danh, dù có ẩn hay hiện, cũng phải có! Không dưng nhớ một ông giáo sư sử học nói rằng, trót dính danh thì khó dứt, vì khi rời đi thì không phải não nhớ ghế, mà là mông mới là nơi nhớ.

Người ta không cho tiếp cận nơi đổ sập đó, nên chỉ biết đứng ra mà nhìn. Bao lớp phế hưng như sóng bể nối nhau, kéo theo qua bốn mùa là triệu triệu cái nhìn quan chiêm, bình phẩm. Cũng từ cát đá mà thành, nhưng nó cách chia kẻ ngoài người trong. Lời của gió như ai đó thầm thì rằng, vậy đó, rồi cũng “cát bụi chân ai”, chỉ còn vết xước trong tâm trí, mà khi và chỉ khi chết đi, gió mới hết cửa chơi trò đuổi bắt, hành hạ. Còn bây giờ, nó vẫn phải tiếp tục sứ mệnh của mình, là hàn gắn chính nơi nó đã buông bỏ, vì ruột gan rã rời hay lực đẩy ngoài sức chịu đựng thì cũng phải ráng mà gượng dậy ăn nói thở than làm lụng và nhìn thiên hạ gây cuộc hí trường. Nó chỉ mong có nắng cho ấm lại chính mình. Thứ nắng cũ của ngày mới, rơi như chưa muốn và không muốn chạm đất, bởi có đổi thay gì thì cũng vậy thôi.

Xem thêm: Văn học là ‘liệu pháp’ tinh thần và nhân văn cho y học

DUY NGHĨA