Đời sống
Hến ở sông quê
Tôi sinh ra và lớn lên tại một làng quê vùng ngoại thành Hà Nội, nơi có dòng sông Cà Lồ - một chi lưu của sông Cầu chảy qua. Dòng sông ấy không chỉ cung cấp nguồn nước tưới tiêu cho ruộng đồng, vườn tược mà còn là nơi nuôi sống không ít người dân nghèo quê tôi.
Ngày tôi còn nhỏ, không riêng gì gia đình tôi mà hầu hết dân trong làng đều rất nghèo. Dòng sông Cà Lồ, cá tôm không nhiều nhưng lại rất nhiều hến, chính là nguồn sống quan trọng của cả làng.
Tuổi thơ của tôi gắn bó với dòng sông, với những ngày rảnh rỗi hò nhau ra sông mò hến. Thời ấy, chỉ cần lội sông một lúc là người lớn đã có thể vớt lên một rổ hến đầy gần chục ký. Còn trẻ con, nếu bắt chậm, mò không giỏi thì trong chừng một giờ cũng kiếm được vài ký lô.
Để bắt hến, người ta dùng một cái rổ tre có lỗ nhỏ, đặt cạp rổ sát mặt đất rồi dùng tay gạt lớp đất bùn dưới đáy sông vào rổ, sau đó nhấc rổ lên cho bùn đất trôi đi, còn lại những con hến. Cứ mỗi lần như vậy, ít thì chừng nửa ký, nhiều thì hơn ký hến.
Lớn hơn một chút, tôi thấy người lớn trong làng chuyển sang bắt hến bằng cào thép. Chiếc cào có khung hình khum khum với những thanh thép mỏng đặt song song như răng lược, được buộc thật chắc chắn vào một thanh tre. Khi cào hến, người ta đặt chiếc bàn cào xuống lòng sông rồi dùng hai tay kéo cào. Cào kéo tới đâu, đất bùn sẽ trôi qua khe giữa các thanh nan thép ra ngoài, chỉ có hến là đọng lại. Bắt hến bằng cào vừa nhanh, vừa được nhiều hến, lại có thể lọc bỏ những con hến nhỏ để chúng kịp lớn.
Với bọn trẻ chúng tôi, mỗi lần đi mò hến là một lần thích thú vì vừa bắt hến chúng tôi vừa tắm mát và đùa giỡn thỏa thích.
Hến bắt được, mẹ tôi thường mang ra chợ huyện bán vào sáng sớm hôm sau để lấy tiền đong gạo, mua nông cụ hoặc đôi khi là quần áo, bút sách và đóng tiền trường cho mấy anh chị em chúng tôi… Lần nào mẹ tôi cũng để lại dăm ba ký hến nấu canh chua, đôi khi là nấu cháo. Rất nhiều món ăn ngon được chế biến từ con hến như hến xào hành rau răm, hến rim nước mắm… nhưng với tôi, thích thú hơn cả là mỗi lần mẹ mang hến nấu cháo.
Cháo hến ai cũng có thể nấu được nhưng với tôi, món cháo hến mẹ nấu vẫn ngon nhất. Hến được mẹ mang rửa thật sạch rồi luộc. Phần nước hến có màu đục như nước vo gạo được mẹ gạn vào nồi, bỏ gạo vào nấu lên cho thật nhừ. Thịt hến sau khi đã đãi hết cát bẩn sẽ được xào với hành, mắm muối. Cháo nhừ, mẹ trút hến đã xào vào cháo, nêm chút tiêu, chút hành và rau răm thái nhỏ. Cháo hến phải ăn nóng mới ngon, vì khi nguội, cháo có mùi tanh.
Xa quê đã lâu nhưng mỗi khi trở về nhà, tôi luôn thèm được ăn món cháo nấu bằng những con hến bắt dưới sông quê. Làng tôi bây giờ nhiều nhà khá giả, không còn mấy ai lội sông mò hến. Người cào hến dưới sông giờ hầu hết là người từ nơi khác tới. Mẹ tôi cũng đã già, sức khỏe không còn tốt nhưng lần nào tôi về bà cũng cố mua bằng được mớ hến để nấu cháo. Mùi cháo hến ngọt ngào của mẹ luôn gợi lại trong tôi thật nhiều kỷ niệm với dòng sông quê…