Thủ Đức: Thành phố trong thành phố

Những năm 2010, TP.HCM đối diện bài toán nan giải: trung tâm quá tải, vùng ven manh mún, và tăng trưởng kinh tế thiếu bệ đỡ chiến lược. Trong khi đó, khu Đông – gồm Quận 2, Quận 9 và Thủ Đức cũ – lại lặng lẽ tích tụ các yếu tố đủ để trở thành “động cơ tăng trưởng” mới: có khu công nghệ cao, có đại học quốc gia, có hạ tầng giao thông đối ngoại phát triển (xa lộ Hà Nội, cao tốc Long Thành – Dầu Giây, metro số 1), lại gần dự án sân bay Long Thành và cảng Cát Lái.

Từ đó, một khát vọng định hình: gom các mảnh rời ấy thành một chỉnh thể, một đô thị đổi mới sáng tạo, để đưa TP.HCM ra khỏi quỹ đạo phát triển cũ. Thế là ý tưởng thành lập Thành phố Thủ Đức – một thành phố trong thành phố – ra đời nhằm tạo ra một khu đô thị sáng tạo, tích hợp các chức năng kinh tế, giáo dục và công nghệ cao để thúc đẩy phát triển khu vực phía Đông TP.HCM.

Ngày 1/1/2021, Thành phố Thủ Đức chính thức được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba quận: Quận 2, Quận 9 và quận Thủ Đức. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một “thành phố trong thành phố trực thuộc Trung ương”, một mô hình hành chính mới, phản ánh xu hướng phát triển đô thị đa cực, từng được áp dụng ở Seoul, Tokyo hay Thượng Hải.

Thủ Đức không phải là một sự sáp nhập đơn thuần về mặt địa giới. Nơi này đã có một quá trình tích tụ lâu dài với những hạt nhân phát triển quan trọng – Khu Công nghệ cao Quận 9, Làng Đại học Thủ Đức, Khu đô thị mới Thủ Thiêm, Khu chế xuất Linh Trung, và những tuyến giao thông huyết mạch như cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, Xa lộ Hà Nội, Tuyến Metro số 1.

Quyết định thành lập Thành phố Thủ Đức, tầm nhìn của TP.HCM là xây dựng một cực tăng trưởng mới, hướng tới kinh tế tri thức, công nghệ cao và đô thị sáng tạo. Với diện tích hơn 211km² và dân số trên 1 triệu người, Thủ Đức được kỳ vọng đóng góp hơn 30% GRDP của TP.HCM và khoảng 7% GDP quốc gia.

Từ sau khi thành lập, Thành phố Thủ Đức bắt đầu quá trình tái cấu trúc: thành lập bộ máy hành chính mới, sắp xếp lại hệ thống cơ sở hạ tầng, quy hoạch 6 vùng trọng điểm phát triển gồm: công nghệ cao, giáo dục – đào tạo, tài chính – thương mại, thể thao – y tế, sinh thái – logistics, và đô thị thông minh.

Tuy nhiên, trong những năm đầu, tốc độ chuyển hóa còn chậm. Nhiều nút thắt về thể chế, nhân sự, kết nối nội vùng vẫn cần được tháo gỡ. Bộ máy hành chính mới gặp lúng túng trong việc phân quyền, nhân sự, và phối hợp với cấp thành phố. Một số hạ tầng then chốt như đường Vành đai 3, nút giao An Phú, mở rộng Xa lộ Hà Nội, hay các tuyến kết nối liên vùng vẫn đang triển khai chậm, tạo ra sự lệch pha giữa kỳ vọng và thực tế.

Song song đó, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cũng đặt ra thách thức: giá đất tăng nhanh, quy hoạch chưa đồng bộ, hạ tầng xã hội chưa đáp ứng kịp. Người dân tại Thủ Đức vừa háo hức với “tên gọi mới”, vừa mang theo sự lo lắng về tính khả thi của một mô hình hành chính – đô thị mới còn rất ít tiền lệ.

Dẫu vậy, trong ký ức đô thị TP.HCM, Thủ Đức vẫn là biểu tượng của một thời điểm dám nghĩ xa, dám làm khác. Ở đó, những khu công nghệ cao mọc lên giữa ruộng lúa cũ, nơi những giảng đường đại học nằm gần các phòng nghiên cứu AI, nơi một thành phố đang tập học cách trở thành chính nó trong tương lai, thay vì sao chép một mô hình có sẵn.

Giấc mơ về Thành phố Thủ Đức là một giấc mơ trẻ – và như mọi giấc mơ tuổi trẻ đều cần thời gian, niềm tin, sự cầu thị. Nhưng chính vì thế, Thủ Đức mang trong mình một năng lượng đặc biệt – năng lượng của một đô thị chưa hoàn chỉnh, nhưng luôn tiến về phía trước.