Văn hóa

Chạm vào điều không thể gọi tên

Benjamin Schiller xuất thân từ gia đình nấu bia truyền thống của Đức, còn Phùng Thanh Hà từng làm việc trong ngành thời trang gần hai mươi năm.

Cách đây hơn 2 năm, sau khi tham gia lớp vẽ chuyển hóa của cô Nihato Hằng Nguyễn trong chương trình Thắp lửa Việt Nam ở rừng Nam Cát Tiên, Hà bén duyên với vẽ.

Yêu nghệ thuật và cũng quen biết nhiều họa sĩ, từng sưu tầm tranh, nhưng trước đó Hà không bao giờ nghĩ mình sẽ vẽ hoặc muốn trở thành họa sĩ, vì với Hà, khi chọn điều gì, sẽ phải tìm hiểu sâu và làm đến cùng.

Vậy mà ngay ở bức vẽ thứ 2, Hà đã bị cuốn vào dòng chảy của năng lượng chuyển hóa. “Từng là một người sống rất mạnh trong lý trí. Những năm gần đây tôi tập trung vào yoga, thiền định, chuyển động trị liệu và các phương pháp chữa lành… Tôi nhận ra có rất nhiều cách để khám phá bản thân, để hiểu chính mình… và vẽ là cách để giải phóng cảm xúc và chuyển hóa năng lượng một cách thật tuyệt diệu” - Hà chia sẻ.

Chị nói thêm: “Tôi không vẽ để tạo ra một hình ảnh. Tôi vẽ để chạm vào điều không thể gọi tên, để được là chính mình và được sống trọn vẹn trong khoảnh khắc ấy. Với tôi, hội họa không phải là việc tạo ra một tác phẩm. Nó là một trạng thái. Một dòng chảy. Một cách để quay về với chính mình”.

Xem thêm: Khi thơ ngủ trong màu và tỉnh dậy trong tranh - Hành trình hội họa nội cảm của Đoàn Quỳnh Như

Khi vẽ, Hà thường bắt đầu bằng sự im lặng, bằng việc nhìn vào tấm toan trống; có khi nhắm mắt, nghe hơi thở; có khi đặt tay lên mặt tranh như thể đang lắng nghe một cơ thể sống… “Tôi không diễn đạt điều gì cụ thể. Tôi vẽ để thấy mình. Để giải phóng. Để chảy. Để được sống một cách thô ráp, chân thật, không cần chỉnh sửa…” - Hà tâm sự.

Trao hình hài cho cảm xúc

Trước khi chọn Việt Nam sinh sống, cũng như trước khi kết thân với Hà vào năm 2013, Benjamin Schiller chưa có ý định vẽ tranh. Hoặc nếu có ý nghĩ ấy thì cũng chưa đủ cơ duyên để vẽ.

Beni chia sẻ, vì bản thân là một người Đức, nên việc vẽ, sáng tác thường gắn với những yêu cầu hơi lý tính. Chính tình thân với Hà, chính bầu năng lượng mà họ tạo ra, chính không khí văn nghệ hơi thiên về cảm tính và cảm tình kiểu Việt Nam, đã thôi thúc Beni đến với hội họa. 

Từ một khích lệ của Hà, kiểu “thích thì vẽ cho vui đi, có gì đâu mà lo”, Beni đã tự vẽ rất nhiều tranh. Chính Beni cũng không biết vì sao mình vẽ được nhiều tranh như vậy và đang vẽ cái gì.

Benjamin Schiller chia sẻ: “Tôi vẽ vì có những điều không thể diễn tả bằng lời nói. Mỗi nét cọ là một nhịp đập, mỗi màu sắc là một ý nghĩ. Bức tranh có thể rối loạn, thô ráp, đôi khi lộn xộn, nhưng nó sống động. Và chính trong cái vẻ thô ráp ấy, tôi lại tìm kiếm sự sáng tỏ. Tôi không để cảm xúc trôi đi vô định; tôi cố gắng neo giữ chúng lại, trao cho chúng hình hài và cấu trúc, ngay cả khi tất cả dường như bất định”.

Xem thêm: Hùng Rô 'Tái sinh' tranh sơn mài trong ngôn ngữ đương đại

Theo giám tuyển Lý Đợi, có thể nhìn việc tự dưng vẽ tranh của Beni ở khía cạnh khám phá mối quan hệ giữa nội sinh với ngoại giới. Từ một nghệ nhân nấu bia theo công thức vài trăm năm của Đức, anh dần rời xa truyền thống này để thay đổi vùng sống, thay đổi công việc, rồi hơn hai năm qua vẽ tranh bên bờ sông Sài Gòn.

Sau nhiều năm ở TP.HCM, Beni đã có suy nghĩ rằng muốn sống đến chết ở đây. Có lẽ từ sự thay đổi truyền thống và cả quan niệm sống đã làm nên nội sinh mới của Beni. Và vẽ là ghi chép hoặc kể lại các biến chuyển nội sinh đó.

Có thể thấy, cả cả Beni và Hà đều vẽ mà không chú ý cụ thể đến việc vẽ, mà vẫn vẽ liên tục, khiến cho việc vẽ khá thoải mái, rộng mở và có thể đi xa được.

Nghệ thuật - cầu nối của những khác biệt

Xem tranh của cặp vợ chồng Việt - Đức, họa sĩ Ngô Lực nhận định: Nếu tranh của chị thấm đẫm tính huyền bí Á Đông, thì tranh của anh lại phản chiếu một tư tưởng chặt chẽ, lý trí, mang dấu ấn logic phương Tây. Hai người - hai tâm thức đối nghịch: một người Á Đông giàu cảm tính, một người châu Âu lý trí; một người hướng đến sự buông lỏng, một người tìm sự khẳng định.

Cũng chính trong đối nghịch đó, họ lại tìm thấy sự đồng điệu. Họ cùng sống, cùng sáng tác, và thậm chí có những bức tranh vẽ chung. Trên cùng một tấm toan, sự mơ hồ và sự minh định hòa quyện, không triệt tiêu nhau mà bổ sung cho nhau - như hai dòng chảy song hành.

Ở những bức tranh chung, ta thấy một nỗ lực hiếm có: sự hòa hợp giữa Đông và Tây, giữa nam và nữ, giữa tiếng nói nội tâm và hình ảnh biểu hiện bên ngoài. Đó là thứ hòa hợp không đến từ việc xóa bỏ khác biệt, mà từ việc để cho khác biệt được song hành và đối thoại.

Trong sự hòa hợp đối nghịch của hai người, ta hiểu rằng hội họa trừu tượng không chỉ là cuộc chơi màu sắc, mà là một hành trình tâm linh và tâm lý. Với chị, vẽ là buông lỏng - để nội tâm tự cất tiếng. Với anh, vẽ là kỷ luật - để lý trí tìm trật tự trong mơ hồ. Và trong sự gặp gỡ ấy, họ tạo nên một minh chứng giản dị mà sâu sắc: nghệ thuật là cây cầu nối những khác biệt, biến đối nghịch thành đối thoại, biến vết nứt thành nơi ánh sáng lọt qua để chữa lành.

Đó chính là thông điệp lớn nhất mà loạt tác phẩm của họ gửi đến người xem - một lời nhắc nhở rằng: chúng ta không cần giống nhau để hòa hợp, chỉ cần dám cùng nhau bước đi trong sự khác biệt”.

Xem thêm: Những miền trái chín

Triển lãm "Hành trình" trưng bày tranh vẽ riêng của Benjamin Schiller và Phùng Thanh Hà, cũng như tranh vẽ chung của họ sẽ chính thức khai mạc vào lúc 18h ngày 27/9, tại Schiller River Club (28 Đường số 10, phường Hiệp Bình, TP.HCM). Nhân triển lãm này, cuốn sách mỹ thuật "Hành trình" cũng được ra mắt.

THÙY DUNG