Góc nhìn
Hai buổi học - Một phép thử cho tư duy giáo dục mới
Việc Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu ngành giáo dục chuẩn bị triển khai dạy học hai buổi mỗi ngày, miễn phí cho học sinh tiểu học và THCS từ năm học 2025 - 2026, đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý. Đây không chỉ là sự can thiệp từ cấp cao nhất vào một chính sách cụ thể, mà còn là một tín hiệu: giáo dục nền tảng đã thật sự trở thành trung tâm của chiến lược phát triển đất nước. Tuy nhiên, để chủ trương này thành công, chúng ta cần nhiều hơn những phòng học mới, và một cuộc đổi mới tư duy thật sự.
Không còn là chuyện ‘dạy cho hết giờ’
Thực tế, dạy học hai buổi/ngày không phải là điều mới mẻ. Từ nhiều năm nay, các trường tư, trường chất lượng cao, trường ở thành phố lớn… đã áp dụng mô hình này. Nhưng phần lớn các trường công lập ở vùng nông thôn, miền núi, thậm chí ngoại thành các đô thị lớn vẫn chỉ dừng ở một buổi/ngày; do thiếu cơ sở vật chất, thiếu giáo viên và thiếu cả một hệ thống hỗ trợ đủ mạnh để tổ chức hiệu quả.
Càng khó hơn khi chương trình giáo dục phổ thông mới với định hướng phát triển năng lực, tích hợp liên môn và tăng cường trải nghiệm thực tế… yêu cầu nhiều thời gian tổ chức hơn trước. Một buổi học không còn đủ để “chứa” tất cả những kỳ vọng. Nhưng nếu mở rộng thời gian mà không thay đổi cách dạy, thì điều có thể tăng lên không phải là hiệu quả, mà là sự mệt mỏi.
Nhiều giáo viên chia sẻ thẳng thắn: “Hai buổi dạy thì ai dạy? Lương không tăng, thời gian gấp đôi, ai chịu?”. Một số trường vùng sâu, vùng xa vẫn còn thiếu nước sạch, chưa kể nhà vệ sinh xuống cấp. Để học sinh ở trường cả ngày, cần cả bữa ăn, cần không gian nghỉ ngơi, cần giáo viên chủ nhiệm đủ kỹ năng tổ chức các hoạt động phát triển toàn diện, chứ không phải kéo dài tiết học chính khóa như cũ.
Nếu không cẩn trọng, chủ trương dạy hai buổi/ngày có thể biến thành một phiên bản “giữ trẻ cao cấp” - tức học sinh ở trường cả ngày nhưng không có gì thực sự mới mẻ hay truyền cảm hứng. Trẻ em, đặc biệt ở bậc tiểu học, không chỉ cần thêm thời gian học, mà cần một không gian sống phù hợp với nhịp phát triển thể chất, cảm xúc và xã hội của các em.
Trường học có đủ sức trở thành một không gian sống?
Một ngôi trường hoạt động cả ngày không thể tiếp tục chỉ là nơi “dạy cho xong chương trình”. Trẻ em ở lại trường cả ngày phải được tạo điều kiện để học cách sống, cách tương tác, cách khám phá bản thân, chứ không chỉ học công thức hay làm thêm bài tập.
Muốn như vậy, đội ngũ nhà giáo cần được bồi dưỡng về tư duy tổ chức hoạt động, kỹ năng tương tác cảm xúc, khả năng phát triển môi trường học tích cực. Điều này rất xa lạ với mô hình đào tạo giáo viên hiện nay, vốn vẫn còn nặng lý thuyết và thiếu trang bị cho giáo dục cảm xúc - xã hội.
Một điểm đáng suy ngẫm là: không phải mọi phụ huynh đều muốn con mình ở trường cả ngày. Không phải mọi học sinh đều có thể phát triển tốt trong cùng một nhịp độ. Việc tạo ra không gian linh hoạt, nơi phụ huynh có thể lựa chọn phù hợp với điều kiện và đặc điểm của con mình, là một phần thiết yếu của một hệ thống giáo dục tiến bộ.
Tăng thời lượng học là chuyện có thể tính bằng số lớp, số tiết. Nhưng thay đổi tư duy tổ chức giáo dục để không còn nhìn học sinh như “người học kiến thức”, mà là một con người đang lớn lên, thì cần nhiều hơn thế. Cần sự cải cách từ đào tạo giáo viên, phân bổ ngân sách, đến cách đánh giá hiệu quả trường học.
Chủ trương dạy học hai buổi mỗi ngày có thể là một cú hích tích cực nếu được thực hiện đúng cách. Ngược lại, nếu làm hời hợt, nó dễ trở thành một cuộc chạy theo hình thức, khiến giáo viên kiệt sức, học sinh chán nản và xã hội mất niềm tin.
Giáo dục không nên chỉ là cuộc đua về số giờ học. Mà là hành trình để mỗi đứa trẻ được lớn lên trong sự thấu hiểu, tôn trọng và phát triển toàn diện.