Người ta làm nông
Tạo việc làm cho người cao tuổi: Bài học từ Thụy Điển
Thụy Điển là một trong những quốc gia đi đầu trong việc tạo việc làm cho người đã về hưu, với những chính sách xã hội mang lại sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân sao cho phù hợp với sức khỏe và tâm sinh lý của người cao tuổi.
‘Thiên đường' của người già
Theo kết quả thống kê năm 2023 của Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat), 77% người dân Thụy Điển ở độ tuổi 55 - 64 đang có công ăn việc làm; con số đó là 13% cho độ tuổi trên 65.
Công thức phổ quát cho mô hình Thụy Điển là dựa trên chính sách bình đẳng trong công việc: lương không tăng theo thâm niên mà được tính trên tính chất việc làm. Hai người làm công việc giống nhau thì trả lương như nhau, dù là đã làm lâu hay mới vô làm. Do đó, sau 45 tuổi, mức lương tăng rất ít, chủ yếu là do chuyển đổi công việc. Điều này giúp nhiều người lao động lớn tuổi dễ dàng giữ được việc làm. Thụy Điển cũng có một đạo luật bắt buộc các doanh nghiệp phải chấp nhận cho người lớn tuổi được làm việc bán thời gian để giúp họ quen dần với lộ trình giảm tải cho đến khi nghỉ hưu.
Ngoài ra, người lao động cao tuổi được khuyến khích theo học các khóa đào tạo thường xuyên, và suốt đời khi có thể. Nhằm tạo điều kiện cho họ dễ chuyển đổi sang một công việc khác nhẹ nhàng hơn khi có tuổi cũng như khi họ có nhu cầu. Cách làm này mang lại sự linh hoạt cho hoạt động nghề nghiệp của người đã nghỉ hưu. Thụy Điển cũng thành lập nhiều công ty giới thiệu việc làm chuyên dành cho người cao tuổi; giúp họ tìm được những công việc phù hợp với năng lực và sức khỏe thể chất.
Một khi có được tính uyển chuyển trong bố trí giờ giấc làm việc cho người cao tuổi, các doanh nghiệp có thể chủ động lên kế hoạch hoạt động sản xuất cho công ty. Song song đó, Nhà nước hỗ trợ về mặt tài chánh cho doanh nghiệp bằng cách giảm mức đóng bảo hiểm xã hội cho người cao tuổi. Đồng thời, người lao động lớn tuổi được giảm trừ thuế thu nhập cá nhân.
Trong tuyển dụng và làm việc tại Thụy Điển có một quy tắc: “người vào làm đầu tiên là người ra về cuối cùng”. Quy tắc này giúp người lao động lớn tuổi duy trì được thời gian làm việc lâu nhất có thể khi họ còn đủ sức khỏe và năng lực để làm công việc đó.
Có thể thấy, người cao tuổi ở Thụy Điển được tạo điều kiện tốt nhất có thể để họ được làm việc suốt đời. Luật pháp Thụy Điển không đặt ra bất kỳ giới hạn nào về thu nhập hoặc giờ làm việc đối với người cao tuổi, do vậy, người hưu trí tại nước này vẫn nhận lương hưu bình thường khi đi làm thêm lúc về già.
Nhiều người lớn tuổi bộc bạch rằng điều này giúp họ “sống già sống khỏe”. Họ vẫn được tạo điều kiện để làm việc, vẫn được hòa đồng vào đời sống xã hội và nhất là luôn cảm thấy mình vẫn còn là người có ích cho xã hội.
Ở Thụy Điển, không ai ngạc nhiên khi nhìn thấy những “cụ ông” 70 tuổi đứng bán vé tàu tại các nhà ga, hoặc đứng tư vấn cho khách hàng chọn sản phẩm tại các cửa hàng nội thất Ikea. Xã hội Thụy Điển đánh giá cao năng lực và vai trò của người cao tuổi trong xã hội, với quan điểm chung nhất rằng kinh nghiệm của người cao tuổi là tài sản vô giá cho cộng đồng.
Giao thoa giữa nhiều thế hệ là cơ hội học hỏi cho mọi người
Ở Thụy Điển, nếu bạn muốn tìm người cắt tỉa hàng rào, sơn lại căn phòng hoặc đến nhà trò chuyện với một ông bà lớn tuổi, thì hãy đến Veteranpoolen. Đây là một công ty giới thiệu việc làm cho người cao tuổi, được thành lập năm 2007, nơi đang có hơn 10.000 người hưu trí đăng ký sẵn sàng làm việc vài giờ mỗi tuần.
Theo giới thiệu từ công ty Veteranpoolen, nhiều doanh nghiệp đã tuyển dụng được các nhân viên lớn tuổi là những người đã về hưu. Lãnh đạo doanh nghiệp cũng hài lòng khi thế hệ trẻ được hưởng nhiều lợi ích từ hỗ trợ tích cực của người cao tuổi. Điển hình là được họ truyền lại những kinh nghiệm quý báu, bởi người già luôn có được nhiều trải nghiệm trong cuộc sống và trong công việc.
Chia sẻ cảm giác khi tuyển dụng những người hưu trí, bà Lovisa Söder-Öunpuu, Giám đốc Nhân sự tại Släpis - một doanh nghiệp chuyên cung cấp phụ tùng xe tải, cho biết: “Nhiều bác lớn tuổi đã nghỉ hưu đến với chúng tôi có cả bằng lái xe nâng và còn lái rất giỏi, giàu kinh nghiệm. Có bác còn am hiểu về lĩnh vực cơ khí, thông thạo về các phụ tùng xe tải nặng. Chúng tôi rất vui và luôn yêu quý các bác ấy. Có chuyện gì khó về mặt kỹ thuật, chúng tôi đều hỏi họ và thậm chí còn xin ý kiến cách giải quyết”.
Tâm lý của người về hưu đa phần là muốn chia sẻ kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm cuộc sống của mình. Đồng thời, họ thường cảm thấy trống trải, cô đơn và buồn tẻ khi về hưu vì không còn nhiều cơ hội giao tiếp xã hội. Cho nên việc kết hợp nghỉ hưu để có nhiều thời gian hơn dành cho bản thân và làm việc vài ngày mỗi tuần có thể là lựa chọn hoàn hảo cho người cao tuổi. Nhiều người lớn tuổi cho biết họ thấy mình “trẻ ra” nhiều khi còn được đi làm sau khi nghỉ hưu.
Bà Lovisa cho rằng người già và người trẻ làm việc chung với nhau sẽ rất hiệu quả. Nhiều bạn trẻ cho biết thật sự cảm thấy yên tâm và an toàn khi được làm việc bên cạnh một người lớn tuổi. Theo bà Lovisa: “Tôi nghĩ các thế hệ khác nhau luôn học hỏi lẫn nhau. Mọi người đều được hưởng lợi. Quan điểm của tôi là người có thời gian làm việc càng lâu thì sẽ trở thành chỗ dựa càng an toàn cho người khác. Và ngược lại, người trẻ sẽ truyền tinh thần năng động đến với những người lớn tuổi. Điều này rất quan trọng cho sự phát triển của toàn bộ doanh nghiệp”.
