Chính sách
Điểm nghẽn cuối năm: Thuế đối ứng khiến xuất khẩu thủy sản Việt Nam chững lại, dự báo suy giảm mạnh
Ngành thủy sản Việt Nam đã trải qua một hành trình tăng trưởng tích cực trong chín tháng đầu năm 2025, nhưng đang đứng trước một "ngã rẽ" đầy thách thức, đặc biệt là từ quý IV. Sự xuất hiện của thuế đối ứng 20% từ thị trường Hoa Kỳ, cùng với nguy cơ áp thuế chống bán phá giá cao đối với mặt hàng tôm, đang tạo ra một sức ép lớn, buộc các doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược và tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.
Dừng lại
Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kết thúc quý III năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đạt 2,7 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù vẫn duy trì được mức tăng trưởng dương, con số này lại thấp hơn so với hai quý đầu năm. Lũy kế 9 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 8,36 tỷ USD, tăng 16%, cho thấy ngành thủy sản vẫn giữ được đà phát triển tích cực bất chấp nhiều sức ép từ thị trường thế giới.
Tuy nhiên, sự sụt giảm nhẹ trong quý III chính là một tín hiệu rõ ràng phản ánh tác động ban đầu của chính sách thuế đối ứng 20% mà Hoa Kỳ bắt đầu áp dụng từ tháng 8. Chính sách này đã khiến nhiều doanh nghiệp phải thay đổi kế hoạch giao hàng, đồng thời tích cực tìm kiếm và chuyển hướng sang các thị trường tiềm năng khác để bù đắp.
Trong cơ cấu sản phẩm, tôm tiếp tục là mặt hàng chủ lực với kim ngạch 3,4 tỷ USD, tăng 22% và đạt mức cao nhất trong ba năm qua. Cá tra giữ vị trí thứ hai với 1,6 tỷ USD, tăng 9%, nhờ sự phục hồi mạnh mẽ tại các thị trường thuộc khối CPTPP và khu vực Trung Đông. Các nhóm hàng hải sản khác như mực, bạch tuộc, nhuyễn thể có vỏ và cua ghẹ đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số. Ngược lại, cá ngừ lại giảm nhẹ do thiếu hụt nguồn nguyên liệu và chuỗi cung ứng bị ảnh hưởng bởi các xung đột tại Trung Đông.
Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông duy trì vị thế là khu vực nhập khẩu lớn nhất với 1,8 tỷ USD (tăng 34%). Hoa Kỳ, thị trường lớn thứ hai, đạt 1,4 tỷ USD (tăng 8,4%), nhưng đáng chú ý là tốc độ tăng trưởng đã bắt đầu giảm trong quý III. Xuất khẩu sang Nhật Bản đạt 1,3 tỷ USD (tăng 17%) và EU đạt 884 triệu USD (tăng 13%). Đặc biệt, khu vực CPTPP tiếp tục thể hiện là thị trường tăng trưởng ấn tượng nhất với mức tăng 25%, chứng minh hiệu quả của việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do trong chiến lược đa dạng hóa thị trường.
Xem thêm: Cá ngừ Việt Nam trước ‘cửa sáng’ tăng trưởng trở lại thị trường Mỹ
Áp lực chất chồng: Thuế, MMPA và “thẻ vàng’ IUU
Bước vào quý IV/2025 và năm 2026, bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam dự báo sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng hơn.
Thuế Đối ứng và Chống bán phá giá tại Mỹ: Thuế đối ứng 20% đã bắt đầu áp dụng, gây khó khăn trực tiếp cho tôm và các mặt hàng khác. Đồng thời, nguy cơ áp thuế chống bán phá giá cao đối với tôm Việt Nam vào Mỹ vẫn hiện hữu, đe dọa trực tiếp đến thị trường xuất khẩu quan trọng này.
Quy định MMPA: Các quy định nghiêm ngặt hơn về truy xuất nguồn gốc và bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) của Hoa Kỳ sẽ có hiệu lực từ đầu năm 2026, trở thành rào cản kỹ thuật lớn nhất đối với hoạt động xuất khẩu trong thời gian tới.
"Thẻ vàng" IUU của EU: Việc thẻ vàng đối với hải sản khai thác vẫn chưa được gỡ bỏ tiếp tục gây khó khăn cho nhóm hải sản khai thác khi tiếp cận các thị trường cao cấp và đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như EU.
Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, chi phí logistics tăng trở lại, cùng với sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn như Ấn Độ, Ecuador, và Indonesia, đang tạo áp lực lớn lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp Việt Nam.
Cơ hội chiến lược trong khó khăn
Dù đối diện với nhiều rào cản, ngành thủy sản Việt Nam vẫn nắm giữ những cơ hội chiến lược quan trọng:
Liên minh châu Âu (EU) đã có động thái nới lỏng một số rào cản kỹ thuật đối với thủy sản nuôi trồng của Việt Nam. Điều này mở ra dư địa tăng trưởng mạnh mẽ cho hai mặt hàng chủ lực là tôm và cá tra tại thị trường này.
Hiệp định CPTPP được mở rộng với sự gia nhập của Anh, giúp đa dạng hóa kênh thương mại và tạo thêm cơ hội lớn cho các sản phẩm chế biến có giá trị cao của Việt Nam.
Thị trường Trung Quốc vẫn duy trì nhu cầu nhập khẩu lớn đối với các sản phẩm tươi sống và cao cấp phục vụ các nhà hàng, khách sạn, đặc biệt trong những tháng cuối năm và dịp lễ tết.
Xem thêm: 3% thị phần: Dư địa khổng lồ cho nông, thủy sản Việt Nam tại EU
Dự báo từ VASEP
Quý IV/2025, xuất khẩu thủy sản Việt Nam dự kiến sẽ chững lại mạnh, chỉ đạt khoảng 2,19 tỷ USD, giảm hơn 22% so với cùng kỳ năm trước. Sự sụt giảm này chủ yếu do tác động cộng hưởng của thuế đối ứng 20% và nguy cơ thuế chống bán phá giá tại Mỹ.
Tôm và cá tra-hai mặt hàng chủ lực, dự kiến giảm tốc.
Cá ngừ, mực, bạch tuộc sụt giảm sâu hơn do tác động của thẻ vàng IUU và lo ngại về quy định MMPA.
EU và Trung Quốc sẽ là điểm tựa chính nhờ duy trì nhu cầu ổn định.
Cả năm 2025: Kim ngạch xuất khẩu cả năm ước đạt 10,5 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024.
Quý I/2026, tình hình xuất khẩu được dự báo sẽ tiếp tục giảm do tác động dây chuyền từ thuế và quy định MMPA.
Từ Quý II/2026 trở đi, tốc độ phục hồi của ngành sẽ phụ thuộc rất lớn vào ba yếu tố then chốt, đó là khả năng Việt Nam tháo gỡ các rào cản thuế và thẻ vàng IUU; nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu; khả năng nâng cao tỷ trọng các mặt hàng chế biến có giá trị cao để tăng sức cạnh tranh.
Để duy trì vị thế là cường quốc xuất khẩu thủy sản, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ, không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn phải đầu tư dài hạn vào công nghệ chế biến, minh bạch chuỗi cung ứng và tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc tế (như IUU và MMPA) để chuyển mình, bứt phá trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng nhiều rào cản kỹ thuật.
Xem thêm: Xuất khẩu nông sản lập kỷ lục: Đạt hơn 58 tỷ đô sau 10 tháng