Kinh tế xanh
Vừa làm nông, vừa sản xuất điện: Mô hình Agri-PV mở đường cho nông thôn mới
Vào ngày 9/9, Ban Quản lý các Dự án Nông nghiệp (Bộ NN-MT) và Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) đã chính thức khởi động dự án Canh tác Nông nghiệp kết hợp Điện mặt trời cho nông thôn Việt Nam (Agri-PV).
Tiềm năng lớn, mục tiêu kép
Vừa cho phép sản xuất nông nghiệp, lại tạo ra năng lượng sạch trên một diện tích đất, là điều chưa từng có ở Việt Nam. Đây là lần đầu tiên Việt Nam thử nghiệm một mô hình cho phép tiến hành song song hai việc tưởng chừng trái ngược nhau.
Dự án Agri-PV, do Bộ Hợp tác Kinh tế và Phát triển Cộng hòa Liên bang Đức (BMZ) tài trợ, với mục tiêu đầy tham vọng: vừa tạo ra nguồn năng lượng sạch, vừa giúp tăng thu nhập cho người nông dân, trong bối cảnh Việt Nam phải đối mặt với thách thức đảm bảo an ninh lương thực song song với an ninh năng lượng.
Nhưng dự án muốn đẩy đi xa hơn nữa, là nhân rộng mô hình này.
Tại hầu hết các địa phương, điều dễ nhận thấy là Việt Nam có lợi thế lớn về năng lượng mặt trời nhờ cường độ bức xạ cao, đặc biệt ở các khu vực như Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Từ mức công suất chỉ 272 MW vào năm 2019, điện mặt trời đã tăng lên hơn 16 GW vào cuối năm 2024. Dự kiến, con số này sẽ đạt 22 GW vào năm 2030 và 168 GW vào năm 2050. Nếu mô hình này được phát triển rộng khắp, thì không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, chủ động nguồn điện, mà còn góp phần cải thiện năng suất, giảm thiểu tác động thời tiết cực đoan. Đây cũng là cơ hội để nông dân đa dạng hóa nguồn thu, trở thành tác nhân trực tiếp trong chuỗi sản xuất nông nghiệp - năng lượng.
Thế nhưng, dù tiềm năng lớn, nhưng câu chuyện này vẫn đang đối diện không ít khó khăn. Về mặt chính sách, đang tồn tại một khoảng trống pháp lý khi mà chưa có quy định hay chính sách cụ thể nào được ban hành để thúc đẩy, phát triển cho điện mặt trời cho nông nghiệp (ĐMTNN). Điều này dẫn đến sự thiếu rõ ràng trong vai trò và trách nhiệm của các bộ ngành liên quan, gây chồng chéo trong quản lý.
Song song đó, các lỗ hổng về kiến thức và năng lực kỹ thuật cũng là một rào cản đáng kể: khái niệm về ĐMTNN vẫn chưa rõ ràng, thiếu tính sự thống nhất; các nghiên cứu phân mảnh, thiếu hệ thống và thiếu dữ liệu thí điểm tin cậy; đồng thời, năng lực và hiểu biết của các bên liên quan về lĩnh vực này còn rất hạn chế. Thêm vào đó, dữ liệu toàn quốc về các mô hình hiện có cũng chưa được tổng hợp một cách có hệ thống.
Người ta kỳ vọng Dự án Agri-PV được khởi động nhằm giải quyết những thách thức này: nâng cao năng lực cho các đối tác và thúc đẩy huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, các tổ chức tài chính; đánh giá lại các dữ diện tiềm năng, xây dựng nền tảng kiến thức, tư vấn chiến lược phát triển, đồng thời nâng cao năng lực cho các đối tác và thúc đẩy huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân.
Xem thêm: Phát triển điện mặt trời trong nông nghiêp: Lợi nhiều nhưng lắm rào cản
Hướng tới Xanh-bền vững
Theo đại diện Ban Quản lý các Dự án Nông nghiệp (APMB), dự án Agri-PV sẽ được triển khai trong 3 năm (2025 – 2027) tại các địa phương có tiềm năng phát triển điện mặt trời nông nghiệp. Dự án gồm bốn hợp phần: đánh giá hiện trạng và tiềm năng phát triển; tư vấn các mô hình và chiến lược phù hợp; tăng cường năng lực cho các bên liên quan, đặc biệt là phụ nữ và nhóm dễ bị tổn thương, để triển khai mô hình thân thiện với nông dân; và huy động nguồn lực tài chính, kỹ thuật nhằm nhân rộng các mô hình hiệu quả.
Một trong những mục tiêu chính của dự án, là nhắm đến đối tượng hưởng lợi trực tiếp là nông dân. Ngoài việc tạo thêm thu nhập, dự án còn giúp nông dân nâng cao kỹ năng, tiếp cận tài chính thuận lợi hơn, cải thiện kết nối thị trường và gia tăng giá trị chuỗi nông sản.
Về vấn đề năng lượng sạch, Agri-PV được kỳ vọng sẽ thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo kết hợp nông nghiệp, giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, cắt giảm phát thải carbon và mở rộng hợp tác công – tư trong đầu tư hạ tầng, logistics, công nghệ và phân phối lương thực…
Với sự hợp tác này, dự án Agri-PV được kỳ vọng sẽ mở ra một giải pháp đột phá, giúp nông dân tăng thu nhập và đưa Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường phát triển năng lượng tái tạo và nông nghiệp bền vững, tạo ra được đột phá cho nông nghiệp là gia tăng thu nhập cho nông dân, vừa tạo giá trị lớn hơn về hiệu quả sử dụng đất.