Ở nơi đặc sản thì nhiều, nhưng chuỗi giá trị đủ mạnh thì vắng

Huế không thiếu sản phẩm nông nghiệp có lợi thế, từ thanh trà, sen, rau má, cam Nam Đông, chuối A Lưới đến gỗ lớn, dược liệu, thủy sản đầm phá. Nhưng từ một sản phẩm đặc trưng trở thành một ngành hàng có sức cạnh tranh vẫn còn khoảng cách lớn.

Nhiều sản phẩm, nhưng chuỗi còn nhỏ

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Huế, sản xuất nông nghiệp địa phương đang từng bước chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung, an toàn và nâng cao giá trị gia tăng.

Năm 2026, diện tích gieo trồng lúa đạt 52.781 ha, sản lượng ước 335 nghìn tấn, trong đó hơn 24.000 ha lúa chất lượng cao. Thành phố có khoảng 3.788 ha cây ăn quả; hơn 14.600 ha rừng trồng sản xuất gỗ lớn và khoảng 15.000 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC.

Nhiều chuỗi liên kết đã được hình thành trong trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản, tập trung vào các sản phẩm như lúa chất lượng cao, thanh trà, cam Nam Đông, rau má Quảng Thọ, rau màu VietGAP, chăn nuôi hữu cơ, rừng FSC và thủy sản đặc sản đầm phá.

Huế hiện có 211 hợp tác xã nông nghiệp. Đến tháng 8/2026, thành phố có 118 sản phẩm OCOP được đánh giá, phân hạng; trong đó 63 sản phẩm từ 3 sao trở lên còn thời hạn, gồm 58 sản phẩm 3 sao, 4 sản phẩm 4 sao và 1 sản phẩm 5 sao cấp quốc gia.

Những con số này cho thấy Huế không thiếu sản phẩm, cũng không thiếu những mô hình sản xuất mới. Nhưng vấn đề là nhiều sản phẩm vẫn chưa phát triển thành những ngành hàng có quy mô đủ lớn.

Huế thiếu doanh nghiệp nông nghiệp "đầu tàu"

Một chi tiết đáng chú ý: toàn thành phố có khoảng 3.788 ha cây ăn quả nhưng mới bước đầu hình thành 18 mã số vùng trồng với tổng diện tích khoảng 141 ha. Khoảng cách này cho thấy quá trình tổ chức lại sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu và đáp ứng yêu cầu của thị trường còn khá dài

Một vùng nguyên liệu không tự nhiên trở thành một chuỗi giá trị. Nông dân có thể sản xuất tốt hơn, HTX có thể tổ chức chặt chẽ hơn, nhưng nếu phía cuối chuỗi không có một doanh nghiệp đủ năng lực đứng ra tổ chức thị trường, thì sản phẩm vẫn khó thoát khỏi quy mô nhỏ lẻ.

Doanh nghiệp dẫn dắt không chỉ là người mua nông sản. Đó phải là doanh nghiệp có khả năng kéo cả chuỗi đi theo thị trường.

HTX có thể tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất; nhà khoa học hỗ trợ giống, kỹ thuật và công nghệ; Nhà nước tạo chính sách, hạ tầng và môi trường đầu tư. Nhưng ai bỏ vốn vào chế biến, ai mở thị trường và ai đủ sức ký hợp đồng thu mua ổn định trong nhiều năm?

Đó phải là doanh nghiệp.

Huế không phải không có doanh nghiệp tham gia nông nghiệp, nhưng chưa hình thành được nhiều doanh nghiệp đủ mạnh để đóng vai trò “nhạc trưởng” cho những ngành hàng chủ lực. Khi thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, liên kết giữa nông dân, HTX và thị trường dễ dừng ở quy mô nhỏ, phụ thuộc vào từng vụ sản xuất hoặc từng chương trình hỗ trợ.

Chọn ít sản phẩm, đầu tư đến cùng

Từ thực tế trên, ông Lê Trí Thanh Chủ tịch TP Huế yêu cầu ngành nông nghiệp không phát triển dàn trải, nghiên cứu lựa chọn một số sản phẩm chủ lực để tập trung đầu tư, phù hợp với lợi thế từng vùng sinh thái.

Đây là hướng đi cần thiết khi nguồn lực có hạn nhưng sản phẩm lại rất đa dạng.

Với cây sen, thành phố yêu cầu xác định khu vực và quy mô vùng trồng ổn định, cải tạo giống, nâng năng suất và chất lượng, đồng thời gắn sản phẩm với cảnh quan, văn hóa và du lịch. Chuối A Lưới cùng những cây trồng đã có thương hiệu cũng cần được đánh giá kỹ để lựa chọn hướng đầu tư.

Trong lâm nghiệp, thành phố tiếp tục phát triển rừng gỗ lớn gắn với doanh nghiệp có năng lực dẫn dắt, hợp đồng liên kết và phương án thu mua ổn định. Với cây dược liệu, định hướng cũng là hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến, OCOP và thị trường.

Nhưng chọn sản phẩm mà không chọn được doanh nghiệp dẫn dắt thì rất khó tạo thành ngành hàng.

Với mỗi sản phẩm được lựa chọn, cần trả lời đồng thời những câu hỏi: vùng nguyên liệu ở đâu, HTX nào tổ chức sản xuất, doanh nghiệp nào đầu tư và chế biến, thị trường nào tiêu thụ, sản lượng bao nhiêu và ai chịu trách nhiệm kéo chuỗi đi đến cùng?

Đây là điểm khác nhau giữa việc “phát triển một sản phẩm” và “xây dựng một ngành hàng”.

OCOP cũng cần được nhìn theo hướng đó. Một sản phẩm được công nhận 3 hay 4 sao mới chỉ là bước đầu. Giá trị thực sự phải nằm ở khả năng bán hàng, mở rộng thị trường và tạo thu nhập ổn định cho người sản xuất.

Huế không cần thêm thật nhiều đặc sản. Điều cần hơn là chọn được một số sản phẩm có lợi thế, tìm được những doanh nghiệp đủ sức làm “đầu tàu” và đầu tư cho họ cùng các HTX, vùng nguyên liệu đến khi hình thành được một chuỗi giá trị thực sự.

Huế có lợi thế về điều kiện sinh thái, nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, cùng không gian văn hóa - du lịch đặc biệt. Nhưng lợi thế chỉ trở thành giá trị khi được tập trung vào một số ngành hàng đủ sức cạnh tranh và có doanh nghiệp đủ mạnh đứng ở đầu chuỗi.