Nông thôn mới - con số đẹp và câu hỏi hạnh phúc

Tính đến cuối năm 2024, Chương trình xây dựng NTM đã cơ bản đạt và vượt kế hoạch đề ra đến năm 2025: tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM đạt 79,3% (tiệm cận chỉ tiêu 80%); tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM nâng cao đạt 42,4% (vượt chỉ tiêu 40%) và đặc biệt, tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM kiểu mẫu đạt 12,3% (vượt chỉ tiêu 10%).

Tỷ lệ hộ nghèo trên toàn quốc giảm xuống còn 1,93% vào cuối năm 2024. Hơn 35,2% số xã đặc biệt khó khăn thuộc vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo đã thoát khỏi tình trạng khó khăn, vượt mục tiêu 30%. Hơn 10.500 mô hình sinh kế đã được triển khai, vượt xa chỉ tiêu ban đầu là 1.000 mô hình, tạo ra cơ hội việc làm cho hơn 134.000 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo. Tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt 70%; 58% người dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn; 86,1% số xã đạt tiêu chí về môi trường và an toàn thực phẩm…

Một trong những chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại hội nghị này, là "4 đẩy mạnh" và "3 tiên phong". "4 đẩy mạnh" bao gồm: hoàn thiện thể chế phục vụ nông dân là trung tâm; phát triển hạ tầng chiến lược cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn; xây dựng, phát triển yếu tố con người phù hợp với giai đoạn mới; đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp, chuỗi cung ứng, thị trường xuất khẩu.

"3 tiên phong" dành cho nông dân là: tiên phong thoát nghèo và làm giàu; tiên phong xây dựng nông dân văn minh; tiên phong sản xuất xanh, bền vững, chuyển đổi số, đặc biệt là triển khai phong trào Bình dân học vụ số.

Đất nước đã chuyển mình lịch sử. Làng quê vẫn còn đó, với hình hài đủ sắc màu cảm xúc. Không gian địa lý đã mở rộng, và câu hỏi đặt ra: Làng quê và người nông dân sẽ phát triển ra sao, để cái gọi là làng quê hạnh phúc, thành sự thật?

Chính sách cho nông dân, bây giờ không còn là cho họ cái gì nữa, mà cần ở họ phải làm gì. Muốn vậy, chính sách phải bỏ qua tiệm cận họ mà trao năng lượng để họ tiên phong tinh thần tự chủ, thay vì ngồi chờ hướng dẫn. Một lớp nông dân mới đã hình thành, có trình độ, khao khát, muốn thay đổi phận mình, nhưng chính sách cứ quẩn quanh, câu chuyện xin - cho, thiếu bảo hộ quyền lợi cho họ còn nặng nề, thì không bao giờ họ có thể vượt lên được.

  Nhà nước, nhất là các địa phương, tư duy về giá trị thật sự từ đất, chưa thoát khỏi “bóng đè” bán - mua, thu hồi - giải tỏa được cân đo bằng “cơn đói” ngân sách từ đất nông nghiệp, thì làm sao nông dân tự tin tiên phong?

Nông thôn mới, bây giờ cần lắm hạ tầng tri thức, sáng tạo. Lâu nay đường điện trường trạm đã cơ bản hoàn chỉnh, nhưng con người sống ở đó vẫn không mới, không… hoàn chỉnh tri thức, không sáng kiến hoặc không có nơi để mình vụt sáng, để tư duy quản trị, học truyền thông số nhằm mình kể câu chuyện về hạt lúa, củ khoai mình làm ra, thì mới "chỉ ngoài da”.

Chưa nói, đường làng là của chung, nhưng ai về nhà nấy, tức là câu chuyện làm ăn manh mún, không chịu liên kết, không vô hợp tác xã, quay lưng với mô hình, chuỗi sản xuất vốn là trụ đỡ, là cánh cửa cho phát triển bền vững, thì giá trị sản phẩm sao thăng hạng được?

Tổ chức nhà nước về khuyến nông ở nông thôn, bây giờ đã bị xem nhẹ, lắm nơi không coi ra gì, bởi mạnh ai nấy làm, trong khi chính khuyến nông là nơi nối nhà nông và với kỹ thuật nông nghiệp mới.

Bên cạnh điểm trống này, thì không khó để thấy rằng, người thật - việc thật là nhà khoa học đứng cùng người dân trên cánh đồng để bắt đất, bắt cây tạo giá trị cho mình còn quá ít. Chính vì thiếu những mô hình thật sự nổi trội mà ở đó những đối thoại sống động khiến nông dân… vỡ ra “à lẽ ra là thế này, đúng ra phải thế kia” để mùa màng ấm no hơn, đã khiến họ cứ độc hành trong bộn bề khốn khó.

Bão số 1 vừa rồi là minh chứng cho việc nông dân một lần nữa quay lưng với mảnh ruộng, khi họ không tìm thấy ở đó bất kỳ một tín hiệu nào giúp họ xây thành trì bất chấp mưa bão, bởi có ai đứng bên cạnh chỉ ra lối thoát sáng hơn, bền vững hơn ngoài cái việc hỗ trợ giống, cho vay, giãn nợ?

Hình hài nông thôn bây giờ, na ná nhau khi nhìn trên bản đồ. Ở đây là nói chuyện quy hoạch. Phải sống trong không gian thật sự cuốn hút, thì người ta mới yêu nó. Nhìn ra, đâu cũng như nhau, “ngang ngay, sổ thẳng”, điểm nhấn không có, y như sản phẩm đâu cũng như nhau thì hấp dẫn cái gì? Chiến lược quy hoạch thật sự ấn tượng để biến làng quê thành một bức tranh mộc mạc mà lộng lẫy, mê mẩn, đến giờ vẫn bỏ ngõ.

Làng quê hạnh phúc là ước mơ không của riêng ai. Câu hỏi: Sống ở quê có hạnh phúc không?, thật khó trả lời, bởi định nghĩa hạnh phúc là gì thì đừng vin vào sách giáo khoa. Với nông thôn, khi người sống ở đó vui vẻ, tự tin, bình yên, văn minh và tự hào, thì có lẽ đó là hạnh phúc. Đường xa vạn dặm…