Nông sản Việt sang Trung Quốc: Cần bỏ tư duy 'có gì bán nấy'
Thị trường 1,4 tỷ dân không còn là nơi "có gì bán nấy". Để giữ vững vị thế, nông sản Việt Nam buộc phải rũ bỏ tư duy bán hàng truyền thống, tiến tới xây dựng chuỗi giá trị chuẩn chỉnh và mở những "luồng xanh" số hóa xuyên biên giới.
Sáng 24/6, tại TP.HCM, Diễn đàn Kết nối thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc lần thứ I chính thức diễn ra với chủ đề: “Sơn hải giao tình - Dân sinh phồn vinh”.
Tại diễn đàn, những "nút thắt" thực tiễn nhất của ngành nông sản được mổ xẻ.
Sự kiện do Hiệp hội Rau quả Việt Nam phối hợp với Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam và Báo Nông nghiệp & Môi trường tổ chức với sự tham dự của lãnh đạo bộ ngành, địa phương cùng hàng trăm doanh nghiệp đầu ngành của Việt Nam và Trung Quốc.
Từ câu chuyện quả chuối đến mệnh lệnh ‘đổi cách bán hàng’
Năm 2025, ngành rau quả Việt Nam nhắm tới mốc xuất khẩu 8,56 tỷ USD, trong đó riêng thị trường Trung Quốc ước đạt 5,5 tỷ USD. Đằng sau những con số vĩ mô này là câu chuyện sinh tồn và phát triển của từng loại trái cây cụ thể.
Chia sẻ tại diễn đàn, nhìn vào ngành chuối, ông Phạm Quốc Liêm - Chủ tịch HĐQT Unifarm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, Việt Nam có lợi thế tuyệt đối về địa lý và khí hậu. Đồng thời nằm trong top 10 quốc gia xuất khẩu chuối lớn nhất thế giới với kim ngạch hơn 400 triệu USD.
Ông cũng cho biết, Trung Quốc mỗi năm chi khoảng 1 tỷ USD để nhập khẩu chuối, và Việt Nam cũng đang nhắm tới cột mốc tỷ USD này.
"Tuy nhiên, cơ hội không tự tạo ra giá trị”, ông Liêm thẳng thắn.
Theo ông Liêm, để nhảy vọt từ 400 triệu lên 1 tỷ USD, ngành rau quả không thể chỉ chăm chăm tăng diện tích hay sản lượng.
“Giá trị phải được vắt ra từ nền tảng khoa học công nghệ, từ khâu làm giống, thu hoạch, bảo quản đến chế biến. Phải nâng giá trị trên từng quả chuối thay vì bán theo số lượng", ông Liêm nói.
Ở góc độ khác, ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, trong khi Philippines gần như thống lĩnh mảng dứa, các mặt hàng khác của Việt Nam bị Thái Lan, Lào bám đuổi quyết liệt.
Không chỉ vậy, ông Phú cũng nêu lên một thực tế, thương mại điện tử và bán lẻ hiện đại tại Trung Quốc đang dần bóp nghẹt các chợ đầu mối truyền thống.
"Thành công của sầu riêng không mặc nhiên lặp lại với các trái cây khác nếu chúng ta vẫn phụ thuộc vào xuất khẩu thô và cạnh tranh bằng giá. Đã đến lúc phải chuyển từ tư duy bán hàng sang xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu bền vững”, ông Phú nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN-MT) cho rằng, ngành rau quả phải chuyển từ xuất khẩu những gì chúng ta có sang sản xuất những gì thị trường cần.
Phải chuẩn hóa vùng nguyên liệu và đẩy mạnh chế biến sâu. Chỉ có minh bạch và chất lượng mới giúp nông sản Việt trụ vững.
Khơi thông ‘điểm nghẽn’ của nông sản Việt: Cần AI và những ‘luồng xanh’ thông quan
Tại diễn đàn lần đầu tiên được tổ chức này, nhiều doanh nghiệp cũng cùng chung nhận định, mở cửa thị trường là một chuyện, nhưng đưa được hàng qua cửa khẩu lại là bài toán làm đau đầu vô số doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group đi thẳng vào vấn đề cốt lõi về mã số vùng trồng.
Ông cho biết tốc độ thẩm định và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói hiện nay đang quá chậm so với tốc độ mở rộng sản xuất.
"Sự chậm trễ này không chỉ làm lỡ nhịp giao thương mà còn đội chi phí cơ hội lên vai cả nông dân Việt lẫn nhà nhập khẩu Trung Quốc", ông Tùng bộc bạch.
Để “phá băng” vấn đề này, CEO Vina T&T kiến nghị Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) tăng tần suất kiểm tra trực tuyến hoặc ủy quyền cho các tổ chức giám định uy tín tại Việt Nam đánh giá sơ bộ.
Đặc biệt, ông Tùng đề xuất thiết lập "luồng xanh" tại cửa khẩu cho các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt. Qua đó giúp hàng hóa không bị nằm chờ mòn mỏi, giữ trọn độ tươi ngon khi đến tay người tiêu dùng.
Nhìn từ góc độ kỹ thuật kiểm định, ông Lương Đức Vinh - Tập đoàn Kiểm định và Chứng nhận Trung Quốc (CCIC) khu vực Tây Nam cho biết, nhiều ách tắc không xuất phát từ việc thiếu nhu cầu. Mà do sự "vênh" nhau về tiêu chuẩn và phương pháp đánh giá chất lượng giữa phòng thí nghiệm hai nước.
Để giải quyết, CCIC đang đẩy mạnh việc đối chiếu, công nhận kết quả lẫn nhau. Đột phá lớn nhất hiện nay là việc áp dụng mô hình truy xuất nguồn gốc bằng trí tuệ nhân tạo (AI) cho sầu riêng Việt Nam. Dữ liệu từ vùng trồng đến thông quan được số hóa và đồng bộ thẳng với hải quan Trung Quốc.
"Kết quả thử nghiệm cho thấy, một lô sầu riêng trước đây mất vài ngày chờ kiểm tra thông quan, nay nhiều lô đã được xử lý xong trong 24 giờ, thậm chí có trường hợp chỉ mất 3 giờ," ông Vinh dẫn chứng.
Đồng thời ông Vinh nhấn mạnh "niềm tin chất lượng" chính là giấy thông hành quyền lực nhất giúp giảm chi phí giao dịch.
Kiến tạo hệ sinh thái hợp tác đường dài
Không chỉ là nỗ lực từ phía Việt Nam, các nhà quản lý và doanh nghiệp Trung Quốc chia sẻ tại diễn đàn cũng đang phát đi những tín hiệu chào đón mạnh mẽ.
Ông Lý Ái Hoa - Bí thư Thành ủy TP. Đông Phương (tỉnh Hải Nam, Trung Quốc) mang đến diễn đàn lời mời gọi đầu tư đầy thiết thực.
Theo ông, Đông Phương đang tích cực thúc đẩy các tuyến vận tải, logistics và thương mại mới giữa Hải Nam và Việt Nam nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho giao thương hàng hóa, đặc biệt là nông sản.
“Đông Phương cam kết xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi và hiệu quả, tạo điều kiện để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất và phát triển lâu dài", ông Lý Ái Hoa khẳng định.
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Chương Lâm - Chủ tịch Hội Doanh nhân Trung Quốc tại Việt Nam (Chi hội TP.HCM) đánh giá cao sự đóng góp của các cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp hai nước trong việc thúc đẩy quan hệ hợp tác nông nghiệp ngày càng hiệu quả và bền vững.
“Đại sứ quán và Lãnh sự quán Trung Quốc tại Việt Nam sẵn sàng hợp tác để mang lại nhiều thành quả tốt đẹp hơn nữa cho hợp tác thương mại nông nghiệp Trung Quốc - Việt Nam trong thời gian tới”, ông chia sẻ.
Đồng thời trong bài phát biểu của mình, ông Lâm đề xuất nông sản Việt cần bám sát 3 định hướng. Cụ thể như, tăng cường công nghệ số; Đầu tư chế biến sâu; Gia cố sức bền chuỗi cung ứng logistics.
Nông sản đạt chuẩn chắc chắn sẽ không xảy ra tình trạng ùn tắc
Chia sẻ tại buổi họp báo bên lề sự kiện, đánh giá về bức tranh giao thương song phương, ông Hà Vĩ - Đại sứ Trung Quốc tại Việt Nam nhận định hợp tác nông nghiệp đang bước vào thời kỳ "vàng".
Sự bứt tốc này hội tụ đủ các yếu tố từ sự đồng thuận mở cửa ở cấp lãnh đạo cao nhất, lợi thế vị trí địa lý giúp rút ngắn thời gian vận chuyển chỉ còn vài chục tiếng, cho đến nhu cầu thụ hưởng trái cây nhiệt đới an toàn của người tiêu dùng.
Lý giải về tình trạng nông sản thỉnh thoảng bị ách tắc tại cửa khẩu, Đại sứ Hà Vĩ chỉ ra nguyên nhân cốt lõi nằm ở độ "vênh" trong quy chuẩn kiểm định.
Theo ông Hà Vĩ, thực tế, rất nhiều lô hàng sở hữu báo cáo đạt chuẩn khi xét nghiệm tại Việt Nam, nhưng khi đối chiếu và kiểm tra ngẫu nhiên tại cửa khẩu lại cho kết quả không khớp. Do đó, điểm mấu chốt để khai thông dòng chảy thương mại là tiêu chuẩn phòng thí nghiệm hai bên buộc phải được đồng bộ hóa, tiệm cận với thông lệ quốc tế và người trồng phải triệt để từ bỏ thói quen canh tác cũ.
Gửi thông điệp đến cộng đồng doanh nghiệp, vị đại sứ nhấn mạnh thị trường Trung Quốc hiện nay chỉ đặt ra hai yêu cầu đơn giản nhưng mang tính sống còn: an toàn và chất lượng cao.
"Trung Quốc nhập khẩu nông sản từ thế giới chỉ với hai yêu cầu đơn giản nhưng cốt lõi: An toàn và Chất lượng cao. Tôi cam kết hải quan Trung Quốc luôn làm việc đúng quy định, phát hiện vi phạm sẽ xử lý quyết liệt. Chỉ cần hàng hóa an toàn và đạt chuẩn, chắc chắn sẽ không xảy ra tình trạng ùn tắc”, Đại sứ Hà Vĩ nhấn mạnh.
