Nông nghiệp quốc tế tuần qua: Khủng hoảng phân bón lan rộng, chuỗi cung ứng toàn cầu chịu sức ép

Nông dân bắt đầu bỏ vụ

Khủng hoảng phân bón toàn cầu đã bước sang giai đoạn mới khi bắt đầu tác động trực tiếp đến quyết định sản xuất của nông dân. Theo Reuters, lưu lượng tàu chở phân bón qua eo biển Hormuz đã giảm hơn 90%, gần như làm tê liệt tuyến vận chuyển then chốt của nguồn cung nitrogen toàn cầu. Đây là tuyến trung chuyển quan trọng của thương mại phân bón thế giới, khiến nhiều quốc gia đối mặt nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng.

Tác động đã xuất hiện rõ rệt: nông dân tại Mỹ Latinh bắt đầu bỏ vụ ngô thứ hai (second corn crop) do thiếu phân bón, trong khi một số khu vực châu Phi đối mặt nguy cơ giảm năng suất. Nguồn cung còn bị siết chặt hơn khi các cuộc tấn công bằng drone tại Nga làm gián đoạn sản xuất phân bón nitrogen, khiến một phần công suất bị ảnh hưởng.

Song song đó, giá phân bón tăng mạnh gây áp lực trực tiếp lên sản xuất. Giá ure được ghi nhận tăng gần gấp đôi, từ khoảng 500 USD lên 1.000 USD/tấn, trong khi giá phân bón nitrogen tại châu Âu tăng 58% so với năm 2024, buộc nhiều nông dân phải cân nhắc giảm sử dụng đầu vào hoặc điều chỉnh cơ cấu cây trồng.

Những diễn biến này cho thấy khủng hoảng không còn là nguy cơ, mà đã trực tiếp làm thay đổi hành vi sản xuất nông nghiệp trên quy mô toàn cầu.

FAO cảnh báo “thảm họa nông lương”

FAO cho biết thế giới đang bước vào một “input crisis” (khủng hoảng đầu vào), khi áp lực từ chi phí và nguồn cung phân bón bắt đầu ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định sản xuất của nông dân.

Tổ chức này nhấn mạnh giai đoạn tháng 4 - 5/2026 là thời điểm then chốt, khi nhiều khu vực bước vào mùa gieo trồng và nông dân buộc phải cân nhắc. giảm lượng phân bón hoặc thay đổi cơ cấu cây trồng.

Theo FAO, đây là bước chuyển quan trọng từ rủi ro thị trường sang tác động thực tế, bởi quyết định đầu vào ở thời điểm hiện tại sẽ chi phối trực tiếp năng suất trong niên vụ 2026 - 2027. Nếu tình trạng này kéo dài, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể suy giảm, kéo theo áp lực tăng giá lương thực trong các quý tiếp theo, đặc biệt tại các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu đầu vào nông nghiệp.

Mỹ thúc đẩy sáng kiến G20 ứng phó khủng hoảng phân bón toàn cầu

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng phân bón bị gián đoạn ngay đầu vụ gieo trồng, Mỹ - với vai trò Chủ tịch G20 - đang thúc đẩy một sáng kiến nhằm đảm bảo khả năng tiếp cận phân bón toàn cầu, với sự tham gia của IMF và World Bank. Theo Reuters, sáng kiến kêu gọi hành động phối hợp giữa các nền kinh tế lớn và các định chế tài chính quốc tế để duy trì dòng chảy phân bón và hỗ trợ các quốc gia dễ tổn thương.

IMF cảnh báo các gián đoạn nguồn cung, đặc biệt trong giai đoạn gieo trồng quan trọng, có thể khiến thêm tới 45 triệu người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực. Đồng thời, ít nhất một chục quốc gia châu Phi cận Sahara đang tìm kiếm các chương trình vay mới từ IMF để ứng phó với cú sốc này.

Tại các cuộc họp mùa xuân IMF - World Bank, hai tổ chức này cũng cam kết tối đa 150 tỷ USD hỗ trợ tài chính cho các nước chịu tác động nặng nề từ cú sốc năng lượng và đầu vào nông nghiệp.

Dù chi tiết sáng kiến chưa được công bố đầy đủ, Washington nhấn mạnh đây là lĩnh vực mà G20 có thể hành động ngay lập tức, cho thấy khủng hoảng phân bón đã được nâng lên cấp độ điều phối toàn cầu.

Trung Quốc kêu gọi giảm đàn heo

Bộ Nông nghiệp Trung Quốc kêu gọi các doanh nghiệp chăn nuôi cắt giảm công suất nuôi heo, trong bối cảnh giá heo hơi giảm sâu do dư cung kéo dài. Theo Reuters, giá heo hơi tại Trung Quốc đã rơi xuống khoảng 9.000 nhân dân tệ/tấn (≈ 31,5 triệu đồng/tấn) vào giữa tháng 4, trước khi phục hồi nhẹ lên khoảng 11.295 nhân dân tệ/tấn (≈ 39,5 triệu đồng/tấn) vào ngày 17/4.

Nguyên nhân chính là đàn heo tăng nhanh trong khi nhu cầu tiêu thụ phục hồi chậm, khiến thị trường mất cân đối cung - cầu. Giới chức cảnh báo nếu không giảm quy mô chăn nuôi, giá có thể tiếp tục biến động mạnh và gây thua lỗ cho người nuôi.

Diễn biến này cho thấy ngành chăn nuôi heo Trung Quốc đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chu kỳ, khi sản lượng buộc phải thu hẹp để tái cân bằng thị trường.

Bangladesh triển khai “thẻ nông dân”

Chính phủ Bangladesh đã ra mắt chương trình Farmers’ Card nhằm cung cấp hỗ trợ trực tiếp cho nông dân, trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng và rủi ro sản xuất gia tăng. Chương trình dự kiến bao phủ khoảng 27,5 triệu nông dân, giúp họ tiếp cận các dịch vụ thiết yếu như phân bón trợ giá, vốn vay lãi suất thấp, bảo hiểm cây trồng, cùng thông tin về thời tiết và giá thị trường.

Farmers’ Card được thiết kế như một công cụ số hóa, cho phép chính phủ phân phối hỗ trợ minh bạch và đúng đối tượng, đồng thời cải thiện khả năng tiếp cận tài chính của nông dân quy mô nhỏ. Động thái này phản ánh xu hướng ngày càng rõ tại các nước đang phát triển, khi chính phủ chuyển từ hỗ trợ gián tiếp sang các mô hình hỗ trợ trực tiếp và tích hợp dữ liệu để tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

World Bank khởi động sáng kiến “Water Forward”

World Bank cùng các đối tác phát triển đã khởi động sáng kiến Water Forward nhằm cải thiện an ninh nguồn nước cho khoảng 1 tỷ người trong 4 năm, tập trung vào 14 quốc gia chịu căng thẳng nước tại châu Phi, Trung Đông và Nam Á. Chương trình ưu tiên hiện đại hóa hệ thống tưới tiêu, giảm thất thoát nước đô thị, tái sử dụng nước thải và tăng cường quản lý dựa trên dữ liệu.

World Bank cảnh báo đến năm 2030, thế giới có thể thiếu tới 40% nguồn nước ngọt so với nhu cầu, trong khi hệ thống nước hiện nay gắn với 1,7 tỷ việc làm toàn cầu, đặc biệt trong nông nghiệp. Riêng tổ chức này đặt mục tiêu đảm bảo an ninh nước cho 400 triệu người vào năm 2030.

Sáng kiến cho thấy nỗ lực chuyển từ cảnh báo khí hậu sang hành động cụ thể, với trọng tâm là bảo vệ hệ thống tưới tiêu và duy trì năng suất nông nghiệp tại các khu vực thiếu nước nghiêm trọng.

Nông nghiệp quốc tế tuần qua: Từ chiến lược đất đai của Mỹ đến sức ép giá, thuế và an ninh nguồn nước

Từ 1/6, xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: Những quy định ngặt nghèo