Nông nghiệp đô thị TP.HCM: Định vị lại cuộc chơi
Nông nghiệp đô thị TP.HCM đang đứng trước một áp lực dịch chuyển mang tính sống còn: Từ tư duy sản xuất thuần túy sang kinh tế nông nghiệp giá trị cao.
Trong bối cảnh quỹ đất canh tác liên tục bị thu hẹp do tốc độ đô thị hóa và áp lực dân số, thành phố không chọn cách thu hẹp quy mô, mà chủ động tìm không gian phát triển mới thông qua công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và số hóa. Đây là lời giải cho bài toán tối ưu hóa giá trị trên mỗi mét vuông đất của một siêu đô thị.
Nông nghiệp và thực tế "lột xác" tại vùng ngoại thành
Sự thay đổi không còn nằm trên các bản đề án. Nó đã hiện hữu rõ nét tại các "thủ phủ" nông nghiệp của thành phố như Củ Chi, Bình Chánh, Hóc Môn và Cần Giờ.
Tại các vùng trên, số hóa đã đi từ nhà màng đến ao nuôi. Vùng nuôi tôm công nghệ cao ở Cần Giờ. Các trang trại bò sữa ở Củ Chi... Tất cả đều được vận hành bằng công nghệ số.
Đó là ứng dụng cảm biến IoT. Gắn chip theo dõi sức khỏe vật nuôi. Hệ thống châm, phân tự động hóa... Tất cả đã giúp người nông dân kiểm soát năng suất dựa trên dữ liệu, giảm thiểu rủi ro thời tiết.
Không dừng lại ở việc số hóa, các cơ sở đó đã thực hiện quy trình sản xuất tuần hoàn, khép kín và nhân rộng.
Các mô hình tận dụng phế phụ phẩm, từ chất thải chăn nuôi làm khí sinh học đến phân bón hữu cơ. Rồi tái sử dụng nước trong nuôi trồng thủy sản. Thay đổi đó đã góp phần giải quyết bài toán môi trường nghiêm trọng của đô thị.
Nhưng đâu chỉ “đá” sân nhà. Nhận diện rõ giới hạn về quỹ đất nội tại, nhiều HTX và doanh nghiệp TP.HCM đã chủ động liên kết, mở rộng vùng nguyên liệu.
Họ “bắc cầu” sang các tỉnh lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh. Đây là bước đi sống còn nhằm đảm bảo nguồn cung ổn định và chuẩn hóa chất lượng nông sản.
Gỡ bỏ 3 "nút thắt" cốt lõi để khơi thông nguồn lực
Tuy nhiên, đó mới chỉ là khởi động. Để đưa mô hình thành công đơn lẻ trở thành xu hướng chủ đạo, TP.HCM cần tháo các điểm nghẽn về công nghệ, vốn. Và vấn đề quan trọng nữa, là liên kết vùng.
Rào cản lớn nhất hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu quá lớn và năng lực vận hành của nông dân có hạn. Nhiều dự án đắp chiếu sau khi hết kinh phí hỗ trợ vì nông dân không tự bảo trì được máy móc.
Vì thế, thay vì bắt nông dân phải sở hữu hay làm chủ các hệ thống AI, phần mềm phức tạp, cần phải làm cách khác. Đó là thành phố cần khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ vào cuộc. Họ sẽ đầu tư máy bay phun thuốc, hệ thống cảm biến, thiết bị bay giám sát...
Từ đó, cung cấp dịch vụ trọn gói cho nhà nông với chi phí hợp lý. Nông dân chỉ trả tiền theo mùa vụ, rủi ro kỹ thuật sẽ do doanh nghiệp gánh vác. Ở đây, thành phố cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ hợp lý, để doanh nghiệp đồng hành bền vững cùng nông dân.
Cho vay dựa trên công nghệ, không dựa trên sổ đỏ
Lâu nay, các dự án khởi nghiệp nhà nông và HTX công nghệ cao thường rơi vào vòng xoáy thiếu vốn. Ngân hàng thương mại hiện nay chủ yếu phát vay. Họ dựa trên tài sản thế chấp là bất động sản giá trị lớn.
Trong khi đó, tài sản lớn nhất của doanh nghiệp nông nghiệp lại nằm ở nhà màng. Có nơi là hệ thống tưới thông minh. Hoặc là bằng sáng chế hoặc giá trị giống cây trồng.
Dựa vào tiềm năng lẫn nguồn lực của mình, TPHCM cần tiên phong thí điểm cơ chế thử nghiệm về tín dụng. Cho phép các tổ chức tài chính định giá và chấp nhận các tài sản vô hình. Ví dụ như quy trình công nghệ, giống độc quyền. Hoặc dòng tiền được xác thực qua hệ thống truy xuất nguồn gốc số làm tài sản đảm bảo. Có như vậy, dòng vốn mới thực sự chảy vào các ý tưởng sáng tạo.
Phải có “nhạc trưởng” dữ liệu trong liên kết vùng
Liên kết vùng giữa TP.HCM và các tỉnh Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long lâu nay vẫn mang tính hình thức. Ký kết biên bản ghi nhớ là chính, thiếu tính ràng buộc thực tế.
Với lợi thế là trung tâm tiêu thụ và kiểm định lớn nhất phía Nam, TP.HCM cần chủ trì xây dựng Sàn giao dịch nông sản số toàn vùng. Sàn giao dịch này không chỉ là nơi mua bán, mà là trung tâm dữ liệu lớn.
Theo đó, cập nhật theo thời gian thực về sản lượng, tiến độ xuống giống, tiêu chuẩn chất lượng của từng địa phương. Khi thông tin thông suốt, thì dòng chảy nông sản sẽ không biến động bất ngờ. Thành phố có thể điều tiết cung cầu, định hướng sản xuất cho các tỉnh vệ tinh, xóa bỏ căn bệnh kinh niên "được mùa mất giá".
Mục tiêu cuối cùng của TP.HCM không phải là cạnh tranh về sản lượng hay diện tích trồng trọt với các tỉnh nông nghiệp truyền thống. Với tiềm lực lớn từ hạ tầng công nghệ, nghiên cứu khoa học, và khả năng thu hút vốn quốc tế, thành phố cần định vị lại vai trò của mình.
TP.HCM phải trở thành đầu não Đổi mới Sáng tạo Nông nghiệp của cả khu vực phía Nam. Nơi đây sẽ tập trung nghiên cứu, sản xuất hạt giống, chuyển giao quy trình công nghệ hiện đại.
Đồng thời cung cấp các giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu cho toàn vùng ĐBSCL. Nông nghiệp đô thị TP.HCM, khi được vận hành bằng tư duy kinh tế và công nghệ, sẽ không chỉ đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ. Mà từ đó đặt nền móng động lực dẫn dắt chuỗi giá trị nông sản Việt Nam hội nhập quốc tế.
