Nhớ cái thời cõng em đến lớp
Nhà khó khăn, cha mẹ mải miết trên rẫy xa từ lúc mặt trời chưa ráo sương. Đúng 30 năm trước ở thôn 58 (xã Đắc Pring, TP. Đà Nẵng), tuổi thơ của những đứa trẻ biên giới như tôi bắt đầu buộc chặt chiếc xà lùng sau lưng, địu theo đứa em nhỏ vừa khóc ê a vừa theo chân chị đến lớp.
Không cõng em thì cha mẹ không thể lên rẫy, không lên rẫy thì cả nhà đói. Thế nên, con chữ với tôi ngày đó không chỉ nằm trên trang vở, mà nặng trĩu trên vai theo từng nhịp thở nhẹ của em nhỏ ngủ gục trên lưng giữa lớp học.
Trên lưng là em
Người thành phố thường hay hỏi, một đứa trẻ bảy, tám tuổi mang gì trong chiếc cặp sách đến trường? Còn tôi ngày ấy, làm gì có cặp.
Hành trang đến lớp chỉ có cây bút bi, quyển vở trắng và cuốn sách Tiếng Việt giấy đã ngả màu ố vàng, có lúc kẹp thêm nắm cơm trắng mẹ giắt vội để bón cho em lót dạ giữa buổi.
Sáng nào cũng vậy, khi sương mù còn đặc quánh quấn chặt mái nhà tranh và cái lạnh ngấm vào từng thớ thịt, căn nhà nhỏ giữa đại ngàn chỉ còn lại hai chị em.
Tôi khi ấy chẳng cao hơn cái bàn học là bao, đã phải học cách thắt tấm xà lùng (vải thổ cẩm đơn) thật chắc để địu em cùng mình đi tìm con chữ. Mỗi bước chân đến trường nặng trĩu trên vai.
Em ngủ ngon lành, còn tôi mải miết với những con số, bài thơ trong âm thanh hỗn tạp của tiếng thầy giáo giảng bài hòa với tiếng ê a của những đứa trẻ “đi học nhầm lớp” giống như em tôi.
Hồi ấy, ngoài nương rẫy, mẹ còn gánh vác việc xã với vai trò Chủ tịch Phụ nữ, nên những bận rộn họp hành, công tác cứ cuốn lấy thời gian của mẹ. Những lúc đó, tôi nghiễm nhiên thành “người giữ trẻ” đặc biệt ngay tại lớp học. Vừa học vừa dỗ em chưa bao giờ là điều dễ dàng.
Những... sự cố hạnh phúc giữa lớp học
Có lúc đang say sưa, tiếng em khóc thét vang lên xé tan dòng suy nghĩ, tôi lại lúng túng đứng dậy, lủi thủi ra cuối lớp vỗ về. Thầy cô ở trường làng ngày ấy tuy nghiêm khắc, nhưng rồi cũng quen và thương tình hoàn cảnh của lũ học trò nghèo.
Thử thách lớn nhất đời học sinh tiểu học của tôi là năm tôi học lớp 2, trong một tiết dạy dự giờ của thầy Hếm. Khi đoàn thanh tra của Phòng Giáo dục đang ngồi phía sau quan sát từng chút một, thì em tôi thức giấc, tiếng khóc ngằn ngặt xé tan bầu không khí trang trọng của lớp học.
Lúc đó, tôi run lắm, sợ tiếng khóc của em làm hỏng tiết dạy tâm huyết của thầy. Nhưng thật lạ, thay vì những cái nhíu mày nghiêm khắc, tôi lại bắt gặp ánh mắt hiền từ đầy cảm thông của các thầy cô phía dưới.
Dù rất sợ không hoàn thành bài kiểm tra, nhưng nhìn em khóc đỏ gay cả mặt, tôi chẳng thể ngồi yên. Tôi cúi đầu xin phép thầy, rồi chạy nhanh về nhà tranh bên triền dốc.
Bát cháo trắng nguội ngắt vừa mớm vội vào miệng em, tiếng nấc vừa dịu xuống, tấm xà lùng đã vội siết chặt lưng, tôi lại ba chân bốn cẳng ba chân bốn cẳng băng dốc chạy ngược về trường.
Tim đập thình thịch, thở hổn hển qua từng nhịp bước, bài kiểm tra hôm đó không trọn vẹn, nhưng lòng tôi lại bình yên lạ lùng. Hạnh phúc của đứa trẻ vùng cao ngày đó rất mộc mạc, chỉ cần em được no bụng, được ngủ yên để chị được tiếp tục ngồi nghe thầy giảng bài.
Người ở phố khi nhìn thấy một đứa trẻ áo quần lấm lem, tóc rối bù, tay cầm sách, lưng địu em sẽ thấy rất thương. Bởi đằng sau sự nhọc nhằn ấy là khoảng trời tuổi thơ đượm mùi khói bếp, có vị cơm trắng chấm muối ớt đậm đà những trưa hè.
Gánh nặng hóa đôi cánh
Dù thiếu thốn vật chất, nhưng với tôi, đó là một phần ký ức đẹp đẽ. Tôi chưa từng thấy mình nghèo khó, vì tuổi thơ được nuôi dưỡng bằng ánh lửa ấm bên bếp nhà sàn, được cổ vũ bằng tiếng suối róc rách qua ghềnh đá mỗi sớm mai đến lớp, cùng tình yêu thương đong đầy của gia đình.
Khoảng trời đã qua dẫu cơ cực, nhưng tôi chưa bao giờ xem đó là bất hạnh. Để hôm nay, khi nhìn cuộc sống vùng cao đổi thay, những đứa trẻ bước đến trường trên con đường nhựa phẳng phiu, không còn trĩu nặng nhọc nhằn trên lưng nữa, lòng tôi chỉ thấy nhẹ nhõm và biết ơn. Chính những tháng ngày nghèo khó thuở ấy đã nhào nặn, dạy tôi biết yêu thương và trân trọng từng giá trị nhỏ bé của cuộc đời.
Thế hệ của chúng tôi đã đi qua những năm tháng cõng em tìm chữ, mang theo cả tiếng khóc ê a và mùi khói bếp ngập tràn trên từng trang vở. Nhìn những đứa trẻ vùng cao phía tây Đà Nẵng hôm nay rộn rã đón mùa khai giảng mới, lòng tôi hân hoan mỉm cười. Những gánh nặng ngày xưa giờ đã hóa thành đôi cánh, để con chữ bay xa trên những bản làng biên cương.
