Người Việt chi 5.100 tỉ đồng mua thực phẩm mỗi ngày, sao hàng Việt vẫn khó vào siêu thị?

Dư địa lớn cho thực phẩm từ thị trường nội địa

Tại chương trình “Kết nối tiêu thụ hàng thực phẩm sản xuất trong nước”, tổ chức trong khuôn khổ Triển lãm Vietnam Foodexpo 2026 ngày 12/11, ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết trong năm 2025, người tiêu dùng Việt Nam chi bình quân hơn 5.100 tỉ đồng mỗi ngày để mua lương thực, thực phẩm qua các kênh bán lẻ, tương đương khoảng 1,88 triệu tỉ đồng cả năm, chiếm hơn một phần ba doanh thu bán lẻ hàng hóa cả nước.

Theo ông Chinh, quy mô tiêu dùng lớn đặt ra câu hỏi về khả năng khai thác thị trường nội địa của người nông dân, ngư dân và doanh nghiệp sản xuất thực phẩm trong nước. Trong số tiền người Việt chi cho thực phẩm mỗi ngày, bao nhiêu thực sự thuộc về các nhà sản xuất Việt Nam và bao nhiêu cơ hội vẫn đang bị bỏ ngỏ ngay trên thị trường nội địa?

Đáng chú ý, không ít sản phẩm thực phẩm Việt Nam đã đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu nhưng vẫn chưa tìm được đường lên kệ hàng ngay tại quê nhà. Trong khi đó, nhiều nhà bán lẻ vẫn đang tìm kiếm nguồn hàng trong nước đạt chuẩn, ổn định về sản lượng và rõ ràng về nguồn gốc xuất xứ.

“Khoảng cách này không nằm ở năng lực sản xuất hay sức mua mà tập trung ở ba điểm nghẽn gồm thông tin, chuẩn mực và niềm tin”, ông Chinh nhấn mạnh.

Cụ thể, về thông tin, nhà bán lẻ chưa biết hết những nguồn hàng tốt đang có, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã chưa nắm rõ hệ thống phân phối cần gì, áp dụng tiêu chí nào và phải bắt đầu từ đâu.

Về chuẩn mực, để có mặt ổn định trên kệ hàng hiện đại, sản phẩm không chỉ cần ngon, sạch mà còn phải đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bao bì, nhãn hàng hóa, bảo quản, giao nhận và tính liên tục của nguồn cung.

Điểm nghẽn thứ ba là niềm tin giữa nhà sản xuất và nhà phân phối trong việc xây dựng quan hệ hợp tác công bằng, lâu dài; đồng thời là niềm tin của người tiêu dùng đối với chất lượng và nguồn gốc thực sự của thực phẩm Việt Nam.

Từ thực tế này, ông Chinh đề nghị các nhà phân phối, bán lẻ chia sẻ cởi mở, cụ thể tiêu chí và nhu cầu nguồn hàng, dành cho sản phẩm Việt đạt chuẩn một cơ hội công bằng, lộ trình rõ ràng và vị trí xứng đáng trên kệ hàng.

“Trong khi Chính phủ đang quyết liệt cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, các nhà phân phối, bán lẻ cũng cần xem xét những yêu cầu của mình có đang vượt quá mức cần thiết hay không”, ông Chinh nói và cho biết các tiêu chuẩn về chất lượng, sự ổn định của nguồn cung, mẫu mã và điều kiện giao hàng là cần thiết. Tuy nhiên, nếu áp dụng quá mức, những yêu cầu này có thể trở thành rào cản đối với doanh nghiệp muốn đưa hàng vào hệ thống phân phối.

Siêu thị cần hàng Việt, nhưng không phải sản phẩm nào cũng được chọn

Ở góc độ doanh nghiệp phân phối, ông Dương Minh Quang, Phó Tổng giám đốc Saigon Co.op, cho biết hệ thống hiện có hơn 800 điểm bán trên cả nước, phục vụ trên một triệu lượt khách mỗi ngày. Doanh số ngành hàng thực phẩm đạt gần 9.900 tỉ đồng/năm, trong đó thực phẩm công nghệ chiếm khoảng 68%, thực phẩm tươi sống chiếm khoảng 32%.

Một số nhóm hàng có doanh số lớn như sữa đạt khoảng 900 tỉ đồng/năm, bia khoảng 800 tỉ đồng/năm và thực phẩm tươi sơ chế khoảng 630 tỉ đồng/năm. Quy mô tiêu thụ này cho thấy nhu cầu thu mua thực phẩm của hệ thống bán lẻ rất lớn, đồng thời đòi hỏi nhà cung ứng phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, sản lượng và khả năng giao hàng.

Theo Saigon Co.op, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ, điều kiện sản xuất, chế biến, thành phần dinh dưỡng và độ an toàn của thực phẩm. Dù vậy, sức mua có sự phân hóa khiến khách hàng cân nhắc kỹ hơn giữa chất lượng và giá cả. Sự phát triển của thương mại điện tử, giao hàng nhanh và bán lẻ đa kênh cũng đặt thêm yêu cầu về đóng gói, bảo quản, vận chuyển và giao nhận.

Từ thực tế này, Saigon Co.op cho rằng để đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối hiện đại, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng các quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc mà còn phải duy trì sản lượng ổn định, chất lượng đồng đều và giao hàng đúng tiến độ.

Đối với những mặt hàng chịu ảnh hưởng của mùa vụ, thời tiết và điều kiện bảo quản, khả năng duy trì nguồn cung liên tục càng quan trọng. Giá bán cũng phải có tính cạnh tranh, tương xứng với chất lượng sản phẩm và phù hợp với khả năng chi tiêu của từng nhóm khách hàng.

Tuy nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn để đưa hàng vào siêu thị mới chỉ là bước đầu. Theo Saigon Co.op, nhà cung ứng cần chủ động nghiên cứu nhu cầu thị trường, xác định đúng phân khúc khách hàng, chủng loại, sản lượng và mức giá trước khi phát triển sản phẩm. Sau khi đưa hàng vào hệ thống, doanh nghiệp cần tiếp tục phối hợp với nhà bán lẻ để theo dõi kết quả kinh doanh, tiếp nhận phản hồi của người tiêu dùng và cải tiến sản phẩm.

Cùng với đó, các doanh nghiệp, hợp tác xã cần đầu tư công nghệ sau thu hoạch, kho lạnh, vận chuyển chuyên dụng và tăng cường liên kết chuỗi nhằm ổn định nguồn cung. Việc phát triển sản phẩm sơ chế, chế biến, thực phẩm tiện lợi và đặc sản vùng miền cũng được khuyến nghị để nâng cao giá trị hàng hóa, thay vì chỉ tập trung tiêu thụ nguyên liệu thô.

Không chỉ đặt yêu cầu đối với nhà sản xuất, Saigon Co.op còn kiến nghị cơ quan quản lý xây dựng cơ sở dữ liệu cung cầu thực phẩm thống nhất, cập nhật thông tin về vùng nguyên liệu, sản lượng, mùa vụ và nhu cầu tiêu thụ. Đây được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp nắm bắt nhu cầu của thị trường, đồng thời hỗ trợ hệ thống bán lẻ tìm kiếm nguồn hàng phù hợp.

“Hiện hơn 90% hàng hóa trên kệ của Saigon Co.op là sản phẩm Việt Nam. Chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng cơ hội đưa sản phẩm của các doanh nghiệp, hợp tác xã, đồng thời hoàn thiện sản phẩm và phát triển danh mục hàng hóa phù hợp với từng mô hình bán lẻ, nhóm khách hàng và khu vực”, ông Dương Minh Quang chia sẻ.

“

Bộ Công Thương sẽ lắng nghe, tiếp nhận đầy đủ các ý kiến, kiến nghị của doanh nghiệp tại chương trình “Kết nối tiêu thụ hàng thực phẩm sản xuất trong nước” để tháo gỡ những vướng mắc thuộc thẩm quyền, đồng thời hoàn thiện
cơ chế, chính sách và đưa vào kế hoạch triển khai Chương trình “Hàng Việt vì người Việt” giai đoạn 2026 - 2030. Đặc biệt, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục theo dõi kết quả sau kết nối, nhằm bảo đảm những cam kết hợp tác giữa doanh nghiệp sản xuất và hệ thống phân phối không chỉ dừng lại trong khuôn khổ một sự kiện.

Ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước