Nam Sudan: Thiếu lương thực tới mức thảm họa, hàng triệu người đối mặt với tử vong

73.000 đang ngấp nghé cái chết

Khủng hoảng đói nghèo tại Nam Sudan đang bước vào giai đoạn nghiêm trọng khi có tới 7,8 triệu người, tương đương 56% dân số đối mặt với mức độ mất an ninh lương thực cấp tính cao (giai đoạn 3 trở lên theo phân loại IPC) trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 7/2026. Đây là một trong những tỷ lệ cao nhất trên thế giới hiện nay, theo cảnh báo chung từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) và Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF).

Đáng lo ngại, khoảng 73.300 người đang rơi vào tình trạng “thảm họa” (IPC giai đoạn 5), mức độ nghiêm trọng nhất của thiếu lương thực cấp tính, tăng tới 160% so với ước tính trước đó. Bên cạnh đó, 2,5 triệu người đang ở mức “khẩn cấp” (giai đoạn 4) và 5,3 triệu người ở mức “khủng hoảng” (giai đoạn 3).

Nguyên nhân chính của tình trạng này là do xung đột leo thang, làn sóng di dời quy mô lớn, suy thoái kinh tế, các cú sốc khí hậu và lũ lụt, cùng với năng lực sản xuất nông nghiệp suy giảm. Riêng tại bang Jonglei, gần 300.000 người đã phải rời bỏ nhà cửa, khiến nhiều cộng đồng bị cô lập và không thể tiếp cận cứu trợ nhân đạo. Giá lương thực tăng cao, thị trường gián đoạn và sức mua của người dân suy yếu càng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu đói.

Cùng với đó, tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính gia tăng do hệ thống y tế và dinh dưỡng bị tàn phá bởi xung đột. Nhiều cơ sở y tế bị phá hủy hoặc đóng cửa, trong khi thiếu hụt nguồn cung và tài chính khiến việc tiếp cận các dịch vụ cứu sống bị hạn chế. Các đợt bùng phát dịch bệnh như tả, sốt rét và sởi càng làm tình hình trở nên nghiêm trọng, đặc biệt đối với trẻ em vốn đã suy dinh dưỡng.

Phụ nữ và trẻ em đối mặt nguy cơ tử vong cực cao

Các tổ chức quốc tế cảnh báo nguy cơ xảy ra nạn đói tại 4 quận thuộc bang Upper Nile và Jonglei. Trong kịch bản xấu nhất khi xung đột tiếp tục leo thang, người dân tiếp tục di dời và hoạt động cứu trợ bị hạn chế, nhiều cộng đồng có thể bị cắt đứt hoàn toàn khỏi nguồn lương thực, thị trường và các dịch vụ thiết yếu. Dự báo có tới 11 quận tại các bang Upper Nile, Unity và Jonglei sẽ rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính ở mức “cực kỳ nghiêm trọng” (IPC giai đoạn 5).

Đặc biệt, trẻ em đang là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Hiện có khoảng 2,2 triệu trẻ em từ 6 tháng đến 5 tuổi bị suy dinh dưỡng cấp tính, tăng thêm 100.000 trường hợp so với 6 tháng trước. Dự kiến đến tháng 7 năm nay, khoảng 700.000 trẻ sẽ rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính nghiêm trọng, một dạng nguy hiểm nhất có thể dẫn đến tử vong. Ngoài ra, 1,2 triệu phụ nữ mang thai và cho con bú cũng đang bị suy dinh dưỡng, đẩy cả mẹ và trẻ sơ sinh vào nguy cơ cao.

Khẩn cấp cứu trợ

FAO, WFP và UNICEF kêu gọi cộng đồng quốc tế và các chính phủ khẩn trương hành động, tăng cường tài trợ cho các chương trình hỗ trợ lương thực, dinh dưỡng, nước sạch, vệ sinh và dịch vụ y tế. Đồng thời, các bên xung đột cần đảm bảo quyền tiếp cận nhân đạo an toàn, nhanh chóng và không bị cản trở tới mọi khu vực bị ảnh hưởng.

Các tổ chức cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải bảo vệ dân thường và tạo điều kiện cho việc cung cấp viện trợ cứu sinh. Nếu không có những can thiệp quy mô lớn và kịp thời, Nam Sudan có nguy cơ đối mặt với một thảm họa nhân đạo không thể đảo ngược.

Ông Rein Paulsen, Giám đốc Văn phòng Khẩn cấp và Phục hồi của FAO cảnh báo: những thành quả đạt được trong những năm gần đây, đặc biệt trong việc phát triển hệ thống nông nghiệp, thực phẩm đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi xung đột, bất ổn và biến đổi khí hậu.

Trong khi đó, ông Ross Smith, Giám đốc phụ trách khẩn cấp của WFP cho biết, tình trạng xung đột tại Jonglei và Upper Nile gia tăng mạnh từ đầu năm, khiến việc tiếp cận người dân gặp nhiều trở ngại. “Chúng tôi đang chạy đua với thời gian để đưa hàng cứu trợ đến các khu vực xa xôi trước mùa mưa đến sớm. Tuy nhiên, nhiều người vẫn có nguy cơ không thể tiếp cận được hỗ trợ cần thiết”, ông nói.

Bà Lucia Elmi, Giám đốc phụ trách khẩn cấp của UNICEF nhấn mạnh: “Chúng ta đang chứng kiến một vòng xoáy suy thoái nguy hiểm, với hàng triệu trẻ em suy dinh dưỡng và hàng trăm nghìn em đối mặt nguy cơ tử vong. Mỗi ngày chậm trễ trong việc tiếp cận và cung cấp viện trợ là thêm một ngày sinh mạng và tương lai của trẻ em bị đe dọa”.

Các tổ chức quốc tế cảnh báo, nếu không hành động ngay lập tức, hàng triệu người dân Nam Sudan sẽ tiếp tục chìm sâu hơn vào khủng hoảng đói nghèo, với những hệ lụy nghiêm trọng và lâu dài.