Một nhiệm kỳ Quốc hội vận hành ra sao?
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 đã hoàn tất sau ngày 15/3, với hàng chục triệu cử tri trên cả nước tham gia bỏ phiếu. Nhưng phía sau ngày bỏ phiếu là cả một cơ chế vận hành kéo dài suốt nhiệm kỳ, nơi Quốc hội vừa kiện toàn bộ máy nhà nước, vừa thực hiện chức năng lập pháp và giám sát hoạt động của các cơ quan trong hệ thống nhà nước.
Kỳ họp đầu tiên – kiện toàn bộ máy nhà nước
Sau bầu cử, Quốc hội khóa mới sẽ bước vào kỳ họp thứ nhất, thường được xem là kỳ họp có ý nghĩa đặc biệt trong nhiệm kỳ.
Tại kỳ họp này, Quốc hội tiến hành bầu và phê chuẩn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước. Các đại biểu sẽ bầu Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, đồng thời phê chuẩn Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng và thành viên Chính phủ. Quốc hội cũng bầu Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Bên cạnh đó, Quốc hội thành lập Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các ủy ban chuyên môn như Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Tài chính - Ngân sách, Ủy ban Pháp luật, Ủy ban Quốc phòng và An ninh… Đây là những cơ quan có nhiệm vụ thẩm tra các dự án luật, chuẩn bị chương trình nghị sự và xử lý nhiều công việc chuyên môn của Quốc hội trong suốt nhiệm kỳ.
Có thể nói, kỳ họp đầu tiên là thời điểm kiện toàn tổ chức và định hình bộ máy nhà nước cho cả nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Làm luật – chức năng trung tâm của Quốc hội
Sau khi bộ máy được kiện toàn, hoạt động quan trọng nhất của Quốc hội là xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Trong mỗi nhiệm kỳ 5 năm, Quốc hội thường xem xét và thông qua hàng chục đạo luật, từ các lĩnh vực kinh tế, đầu tư, ngân sách đến đất đai, môi trường, giáo dục hay y tế. Nhiều đạo luật có tác động trực tiếp đến đời sống xã hội và tạo khung pháp lý cho hoạt động của nền kinh tế.
Một dự án luật thường trải qua nhiều bước: được cơ quan có thẩm quyền trình, sau đó được các ủy ban của Quốc hội thẩm tra, chỉnh lý trước khi đưa ra thảo luận và biểu quyết tại nghị trường.
Vì vậy, Quốc hội không chỉ là nơi ban hành luật mà còn là diễn đàn thảo luận chính sách, nơi các vấn đề lớn của đất nước được phân tích và tranh luận trước khi trở thành quy định pháp lý.
Giám sát hoạt động của Chính phủ
Bên cạnh chức năng lập pháp, Quốc hội còn thực hiện nhiệm vụ giám sát hoạt động của Chính phủ và các cơ quan nhà nước.
Một hình thức quen thuộc là các phiên chất vấn bộ trưởng, nơi đại biểu Quốc hội trực tiếp đặt câu hỏi về những vấn đề đang được xã hội quan tâm. Ngoài ra, Quốc hội còn tiến hành giám sát chuyên đề, xem xét các báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội và thực hiện lấy phiếu tín nhiệm đối với một số chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn.
Thông qua các hoạt động này, Quốc hội góp phần bảo đảm việc thực thi chính sách và pháp luật được thực hiện đúng mục tiêu và hiệu quả.
Quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước
Quốc hội cũng là cơ quan quyết định nhiều vấn đề lớn của quốc gia. Trong đó có kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, dự toán và phân bổ ngân sách nhà nước, chủ trương đầu tư các dự án hạ tầng quan trọng, cũng như việc phê chuẩn các hiệp định quốc tế.
Những quyết định này thường định hình định hướng phát triển của đất nước trong từng giai đoạn.
Nhịp hoạt động của Quốc hội trong mỗi năm
Theo thông lệ, Quốc hội họp hai kỳ chính mỗi năm.
Kỳ họp giữa năm, diễn ra vào khoảng tháng 5 - 6, thường tập trung thảo luận tình hình kinh tế - xã hội và xem xét nhiều dự án luật. Kỳ họp cuối năm, vào khoảng tháng 10 - 11, thường dành nhiều thời gian cho việc thông qua ngân sách nhà nước và hoàn thiện các dự án luật.
Giữa hai kỳ họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đảm nhiệm việc điều hành các hoạt động thường xuyên, chuẩn bị chương trình nghị sự và xử lý những vấn đề phát sinh.
Từ ngày bầu cử đến một chu kỳ chính sách mới
Nhìn từ góc độ vận hành, ngày bầu cử chỉ là điểm khởi đầu của một nhiệm kỳ lập pháp kéo dài 5 năm. Những lá phiếu được bỏ vào hòm ngày 15/3 không chỉ lựa chọn các đại biểu, mà còn mở ra một chu kỳ mới của hoạt động xây dựng pháp luật, giám sát và quyết định các chính sách lớn của đất nước.
Trong suốt nhiệm kỳ ấy, những quyết sách được đưa ra tại nghị trường sẽ dần tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, từ phát triển đô thị đến nông thôn, từ hoạt động của doanh nghiệp đến đời sống của từng người dân.
