Một ngày nắng ở rừng
Có một kiểu nắng nóng không nằm trong những con số dự báo khí tượng, mà nằm trong hơi thở đứt quãng của rừng già. Đó là cái của vùng cao khi vào mùa gay gắt.
Chưa sáng đã nắng
Tôi lên núi, xã A Vương (Đà Nẵng), đúng y lúc nắng dữ. Ngó bản đồ thời tiết, chỉ có màu cam và đỏ. Đỏ cả mắt người nhìn. Bạn ở biển gọi, thì mình nói đang trên núi mà nắng quá, vì im gió. Ủa, cây xanh mà? Xanh thì xanh, nhưng… đỏ. Hơi nóng như bản án không tình tiết giảm nhẹ. Phăng phắt im gió. Dựng đứng. Nổ đom đóm. Bạn nói quá dại, mùa này phải đi biển. Thưa, ở biển càng kinh. Nắng trộn hơi gió sệt muối, quyện với mồ sâu, rít rát, sột sạt. Cá lặn mất tăm. Dân biển nói, mùa nắng là cá dở, vì quá nóng, nó lặn sâu, như lẩn trốn. Hải lưu nhận bức xạ nhiệt, cá như người, nóng quá, cơ thể như bốc mùi, lại đổ quạu. Phải mùa mưa lạnh, mọi thứ co lại mà mở ra, hiền hòa, thấy là muốn thân ái, kết giao. Lúc đó, cá sống nhiều ở tầng nước trên. Thịt ngon hơn.
Tầm 4 giờ sáng, hơi sương còn đó, nhưng đã nhen nhóm bị pha loãng. Không lạnh. Mát nhẹ. Khoảng 5 giờ trở đi, chân trời bắt đầu hửng sáng. Người đi rừng, ở rừng đều bảo: Mặt trời đã súc miệng xong, bắt đầu... ăn đấy. Nó ăn sớm. Ở đâu? Sau đỉnh núi kìa. Ly trà vừa cạn một nửa. Điếu thuốc trên tay cũng mới cháy một phần, thì phía xa, mặt trời đã lên. Không còn không còn vẻ e ấp, nó nhô lên khỏi đỉnh núi như một khối cầu đỏ rực vừa rút ra khỏi lò rèn đầu nóc. Lập tức dội xuống một luồng khí hầm hập. Sương mù chưa kịp tan, đã bị sức nóng nén chặt xuống thung lũng. Không khí từ đó, tiết này mà như mùa sương muối khô khốc, bốc lên, chạy dọc sườn núi. Len qua hàng chuối, ngõ đá. Nhảy cóc qua mấy bậc đá suối mà bình thường muốn đi thì phải dò dẫm. Thứ sương nóng, mặn đắng trên đầu lưỡi theo làn khói thuốc. Bèn ném vội điếu thuốc đi, kèm tiếng thở dài.
Ngồi nhìn, và bị nắng quấn phủ, mà nghĩ, rằng nắng ở đồng bằng hay biển khơi là sự giao thoa, nhưng nắng ở núi rừng là sự độc tài. Nó xối thẳng xuống từ đỉnh trời loãng, sắc lẹm và khô khốc. Vạn vật thức dậy trong một tâm thế phòng thủ. Mấy con chim bắt đầu hành trình trốn chạy, khiến cây mít ngoài sân rung rinh lá, chíu chít con gọi mẹ. Thấy chúng bay, nghĩ chắc cơn xao xác sớm này là đi tìm những giọt sương cuối cùng còn sót lại trong hốc đá. Chỉ hốc đá, may còn sót chút nước, trước khi chúng tan biến vào hư không.
Con người hay… sinh sự ở mình, lại “giở quẻ” lý sự: Năng lượng của sự sống đôi khi lại chính là tác nhân của sự hủy diệt. Những dáng núi nghìn năm vốn uy nghi là thế, nay như còng lưng xuống dưới sức nặng của quầng nhiệt. Thỉnh thoảng, không gian tĩnh lặng bị xé toạc bởi tiếng tách, tách khô khốc. Đó là tiếng vỏ cây bị nung đến độ tự nứt toác. Âm thanh như tiếng xương cốt của đại ngàn đang chuyển mình trong đau đớn trở mùa.
Trưa
Có việc cần kíp, nên giữa trưa một mình đi bộ trên đường Hồ Chí Minh. Không một bóng cây, ngôi nhà, bóng người, chiếc xe xuôi ngược. Không dám ngước nhìn mặt trời đứng bóng. Nắng như chảy nhựa đường dưới chân. Áo quần ướt đẫm, ướt chân cả mấy gói thuốc nam bỏ trong bao ni lông. Mồ hôi từ mặt, tay tuôn xuống, nghĩ nhựa cũng chảy nước. Chỉ nhìn về phía trước, mong có bóng cây nào đó trú thân. Khủng khiếp. Lúc này, sự độc tài của nắng đạt đến đỉnh điểm. Không khí lúc này không còn là khí nữa. Nó đặc quánh, rung rinh và mờ ảo như một lớp thủy tinh lỏng chảy tràn khắp các triền dốc. Nhìn từ xa, những đỉnh núi nhòe đi trong làn sóng nhiệt. Nhìn kỹ, núi như những gã khổng lồ đang gánh trên vai cả một bầu trời lửa, kiên nhẫn và cam chịu đến lạ lùng. Gió dừng hẳn, nhường chỗ cho sự ngột ngạt bao trùm.
Chợt cười, đâu chỉ mình ta cô đơn độc cước bộ hành lúc này. Bởi, đất dưới chân mình, có hơn gì đâu. Đất không còn là người mẹ hiền từ che chở. Những mảng màu nâu, đen, lưa thưa cỏ vàng khô cháy, đã nứt toác thành những vết rạch ngang dọc. Nhìn, như những cái miệng hình chữ nhật, lúc hình chữ chi, ngoằn ngoèo nhưng lại không có răng. Lưỡi đất thụt vào sâu hoắm. Nó như cái miệng khát nước chỉ biết câm lặng hướng lên trời xanh. Ráng lắng tai nghe. Hình như trong vệt dài nứt nẻ, sâu hoắm đó, có tiếng thở dài khô khốc của địa tầng thăm thăm. Từ đó, hay là lời cầu khẩn vọng ra từ sâu thẳm lòng nhân gian. Ngó quanh quất, sông suối, những mạch máu của rừng già, nay chỉ còn là những vết sẹo. Như dấu chém dài trơ khấc đá cuội trắng bợt, nóng ran như vừa được lấy ra từ lò nung.
Con suối trước khi bước qua cổng làng, thường khá xanh trong, có chỗ sâu hoắm, phủ đầy rêu. Vài lần lên đây, bạn kéo ra ngồi uống rượu, thả chân xuống nước, mát từ huyệt dũng tuyền lên đến bách hội. Nay, nước như sợi dây thun, co cụm lại, đục ngầu, lợn cợn, xấu xí và khá bẩn. Nó cố rỉ dòng chảy li ti, như sự chắt chiu cuối cùng của một cơ thể đang kiệt quệ. Nhưng ở đằng kia, tôi dừng lại không dám bước mạnh nữa. Ngay bờ đá đang như muốn chiếm hết dòng nước bé xíu, đọng vài vũng hiếm hoi. Ở đó, là vài cánh chim rừng mệt mỏi sà xuống. Bộ lông đen, ức trắng pha xám, xơ xác vì nắng gió. Chúng im lặng uống từng giọt bùn loãng như uống lấy hy vọng cuối cùng của một mùa hạ cháy. Mọi âm thanh của muông thú đều bặt vô âm tín, chỉ còn lại sự im lặng rợn người của một chảo lửa khổng lồ đang nung nấu vạn vật.
Hình như, cây giữa nắng gắt không chỉ đứng để sống, mà đứng để làm chứng cho sự nghiệt ngã. Rừng lá khô đã đành. Lá xanh cũng héo hon đi, như muốn trút hết lá, muốn làm thành một biển lá khô giòn tan. Những cây cổ thụ nứt vỏ, nhựa ứa ra rồi khô cứng lại như những giọt lệ hổ phách. Đó là tiếng khóc không lời của cây cỏ. Nhìn cây, như người bị thiếu máu, như trúng tà khí, âm khí, xanh lét và đen đầy bụi bẩn. Như người đau ốm nặng lâu ngày không được tắm.
Cây, nếu mà có chân, chắc chúng cũng chạy. Nhưng chạy đi đâu? Chúng đứng im. Bất động. Đánh thì không. Chỉ thủ thế, giử mình. Như thể, vì không thể chạy trốn như thú hoang, nên chúng chọn cách đối diện. Một cách đối diện mang màu triết học: Muốn hồi sinh, đôi khi phải tự thiêu rụi những hào nhoáng xanh tươi bên ngoài.
Xa xa bên sườn núi, giữa không gian đặc quánh mùi nhựa khô, thi thoảng lại vút lên những cột khói đốt nương. Khói trắng đục, lờ lững quyện vào cái nắng vàng quạch, tạo nên một khung cảnh liêu trai. Khói ấy không mang vị ấm áp của bếp lửa gia đình, của mùa khởi tạo cho sinh sôi. Đó là mang vị đắng chát của những nương rẫy đang bị nung nấu đến kiệt cùng sinh kế. Vài dáng người thấp thoáng ở đó. Đi rừng mùa nắng, những cái gùi đè nặng trên mẫu thịt da như cái nấm lớn chênh vênh sườn đồi, mỗi lần nhìn, là nhói tim. Rằng, người ở núi bao giờ mới hết khổ. Những khuôn mặt sạm đen, những đôi mắt nheo lại vì quầng sáng chói chang hắt ra từ đá núi. Họ đang tạc mình vào nắng, để mùa nắng đi qua có được bước chân vui ngõ nhịp nhà sàn. Bởi, họ sẽ không lo cái ăn khi mùa mưa tới. Sự nhẫn nại vĩ đại. Lắm khi, nhìn họ mà mình xấu hổ. Bao lần ngồi với họ, khi họ vừa cõng nắng về nhà. Mồ hôi vừa ứa ra đã bị không khí khô khốc nuốt chửng, để lại những vệt muối trắng trên manh áo thô cũ, bạc màu. Họ không than vãn, vì họ biết mình là một phần của núi. Tiếng thở của họ hòa vào tiếng xào xạc của lá khô, đều đặn và chậm rãi. Nghe tiếng thở, mà như ta được dạy, rằng, sức mạnh lớn nhất của con người không phải là chế ngự ngoại cảnh. Nó đến từ sự hòa hợp và chịu đựng trong những điều kiện ngặt nghèo nhất.
Tối
Khi mặt trời lặn, bầu trời chuyển sang màu đỏ ối như máu, nhưng đây chưa phải là lúc hạ màn. Mặt trời biến mất sau dãy núi không mang theo sự dịu mát, mà để lại một di sản nhiệt hầm hập. Hơi nóng không mất đi, nó râm ran tỏa ra từ vách đá, từ lòng đất. Không gian nhập nhẹm tối, nhưng không khí vẫn nồng nặc mùi nhựa khô và đá nóng.
Và lúc này đây, sau một ngày câm nín, rừng bắt đầu lên tiếng. Đâu đó trong hốc đá, tiếng côn trùng bắt đầu rỉ rả. Bản nhạc không tên của sự sống đang hồi sức sau một ngày bị hành hình. Cái nóng lúc này không còn lộ diện dưới ánh sáng nữa. Nó len lỏi vào từng lỗ chân lông, thử thách sức bền của những sinh linh đang thèm khát một ngọn gió mát mồ côi.
Cố gắng đẩy nóng theo nhịp võng dưới cây mít bên ngoài nhà sàn, nhìn nắng đêm đang hóa màu đen phủ lên mình, chợt nghĩ như một giáo trình mỹ học đầy những chương đau đớn. Sự sống là vậy đó. Muốn đi tiếp, phải chịu khó mà bám víu vào hy vọng, dẫu mơ hồ, một thứ hy vọng từ mình, chẳng từ người. Bởi ngoài kia, đại ngàn đang nín thở, lắng tai nghe tiếng sấm xa xăm từ phía chân trời. Nín thở trong khắc khoải, chờ đợi một cơn mưa vàng để gột rửa những vết thương nung đỏ. Để từ đó, những dáng núi lại được đứng thẳng giữa mây ngàn xanh ngắt.
Bởi lẽ, sự sống, sau khi đi qua lửa đỏ, sẽ sự sống tinh ròng và bất diệt nhất.
