Moldova, chờ một chuyến tàu đi về tương lai

Tôi may mắn được thăm Moldova ngay dịp cuối năm. Bạn tôi là tình nguyện viên chính phủ Mỹ, đã đến làm việc ở Moldova được hai năm. Anh và gia đình chủ nhà giúp đỡ tôi lấy được thị thực điện tử. Tôi cứ nghĩ một đất nước nhỏ bé như thế sẽ không có vấn đề gì với tôi khi đi qua hải quan, nhưng bất ngờ thay, họ giữ tôi lại và kiểm tra hồ sơ trong phòng thẩm vấn. Họ nghi ngờ giấy tờ của tôi không thật thà, cho đến khi họ tìm thấy rằng văn phòng nhập cư không lưu tên tôi trong danh sách thị thực hợp pháp. Nhờ bạn tôi làm tình nguyện viên ngoại giao, tôi được cho qua. Tôi bật khóc nức nở khi gặp được bạn sau quá trình xét hỏi căng thẳng. Anh bảo tôi “chào mừng đến Moldova, nơi mà các thủ tục luôn gây bất ngờ”.  

Xem thêm:Từ 17 dặm đến Napa: từ bờ biển bạc đầu đến thung lũng nho với hơn 500 xưởng rượu vang

Ngày đầu của tôi ở Moldova đã không hề trơn tru, để lại cho tôi một ấn tượng không mấy tốt đẹp. Tuy vậy, tôi vẫn tự nhủ rằng mọi thứ sẽ ổn, bởi vì tôi có hai tuần để khám phá đất nước này.

Càng ở lâu hơn, tôi càng nhận ra trải nghiệm ở cửa khẩu hôm ấy không chỉ là một sự cố cá nhân. Nó giống như một vết nứt nhỏ để tôi nhìn vào sự đớn đau bên trong của Moldova - một đất nước vẫn đang xoay sở giữa hai lực kéo đối nghịch giữa sự cố gắng giữ gìn nền dân chủ và những trì trệ cản ngăn phát triển. Moldova chính là chuyến tàu mang gánh nặng của quá khứ vàng son một thời Xô Viết, đau đáu u hoài về một thời đã qua, lần lữa nơi sân ga không biết tiến nên lùi khi lớp trẻ hô vang khát vọng được bước vào tương lai, còn người già thì ôm chặt với những gì thế hệ trước để lại. 

Sự lỡ cỡ đó, phải chăng thể hiện rõ nhất trong từng tấc đất, bởi vì trên đó vẫn còn rất nhiều toà nhà chung cư Xô Viết vẫn còn hoạt động mỗi ngày. Từng căn chung cư có cấu trúc như nhau nằm rải rác trên khắp mọi nơi trên từng con đường tôi đi. Kiến trúc Xô Viết hiu quạnh, lạnh lẽo, phủ một màu xám xịt trên mỗi căn chung cư mà người dân Moldova đã coi là nhà trong biết bao nhiêu thập kỉ. Nó đứng đó, kiên trì nhưng buồn bã trong màu thời gian khi Moldova miệt mài và kiệt sức khi vừa cố gắng gia nhập liên minh châu Âu, vừa gìn giữ từng kỉ niệm đã qua của khối liên bang oai hùng trong Thế Chiến II mà giờ đây chỉ còn là dĩ vãng. Những dãy ban công cũ kỹ được che bằng tấm nhựa màu, những ô cửa nhỏ xíu hằn dấu thời gian, những bức tường đã bong sơn đứng đó, bất chấp thời đại đã đổi khác. 

Xem thêm: Từ 17 dặm đến Napa: từ bờ biển bạc đầu đến thung lũng nho với hơn 500 xưởng rượu vang

Trong từng khối bê tông lạnh lùng nhìn xuống con phố náo nhiệt, người dân Moldova vẫn sống. Họ hút thuốc nhiều hơn nói chuyện, từ học sinh tới người trẻ lẫn người già. Thuốc lá làm cho đời sống bớt khổ, hay ít nhiều để quên đi thực tại đang bào mòn họ? Người già thì ngồi trầm ngâm dưới tầng trệt chung cư, trẻ con chơi đùa trong sân chơi mà cỏ đã mọc um tùm, thanh niên trẻ đứng tựa trên bệ đá, nhả khói thuốc nhìn vào hư không.

Từng thế hệ như thế tiếp nối nhau sống trong căn chung cư từ năm mươi năm trước, với những hành lang dài hun hút dưới ánh đèn le lói. Nhiều căn còn không có thang máy, mà nếu có thì cũng sẽ rất hẹp và chật chội. Chúng phát ra tiếng kêu rất to, và tôi cần phải ấn nhiều lần chỉ để gọi thang máy lên xuống. Bởi chung cư Xô Viết hầu như không hề được cải tạo nhiều mà cốt yếu giữ nguyên cấu trúc xưa cũ. 

Tất cả đều chậm rãi, đơn sơ, lạnh lùng và sắc lạnh, dù là chung cư hay người dân ở đó thì họ cũng chỉ đang tồn tại. Bởi, dám mơ ước là một điều xa xỉ khi đất nước họ vẫn còn mắc kẹt trong giấc mơ thuở vàng son đã xa. Đó là một phần cơ thể mà đất nước này chưa thể, hay nói thẳng ra, không can đảm để cắt bỏ. Bước đi giữa thủ đô Chisinau, giữa những tòa nhà chung cư cao vút nhưng không khác nào một khối bê tông, người ta như sống lại năm tháng khắc khổ, khi chỉ sống không thôi cũng đã là một cuộc vật lộn và bền bỉ chiến đấu. 

Thế nhưng giữa lớp bụi thời gian ấy, Moldova vẫn có những chuyển động rất nhỏ, rất khẽ, chậm rãi chuyển mình để bắt kịp tương lai. Nhiều quán cà phê hiện đại, ấm áp, nhỏ nhoi nép mình dưới những tòa nhà xưa cũ mọc lên như nấm, trở thành chỗ nương náu cho bao người trẻ hối hả tụ tập, cắm tai nghe làm việc trên chiếc laptop cũ, nuôi một ước mơ nào đó mà họ chưa dám đặt tên. 

Từng ánh đèn vàng của bao tiệm cà phê ấy như đang hong khô cả một thời quá vãng, và nói với những người trẻ rằng chúng ta đang thay đổi, rằng chúng ta dám bước đi.

Xem thêm: Đi chợ Hồng Kông, tìm… hồn quê Việt!

Lớp trẻ nào đâu chịu đứng yên mà rũ mình cựa quậy. Nhiều người rời đi để trở về, ôm ấp niềm tự hào dân tộc bằng sự đấu tranh cho một nền dân chủ cần chỉnh đốn và sửa chữa. Để Moldova thôi ngủ quên trong hơi tàn Xô Viết mà thức dậy, đứng lên dựng xây đất nước của chính mình. Và dù quá khứ vẫn quấn chặt lấy họ như một chiếc áo khoác không thể tháo, những mầm tương lai ấy vẫn cứ tiếp tục mọc lên.

 Có thể chậm, có thể va vấp, có thể bị che khuất bởi những khối bê tông khổng lồ, nhưng chúng vẫn tồn tại. Tựa như cách Moldova, dù bị lãng quên suốt nhiều thập kỷ, vẫn âm thầm tìm cho mình một con đường thoát khỏi bóng râm của thời đại cũ. Có những nhóm tình nguyện viên của Liên Hợp Quốc, chính phủ Hoa Kỳ đến đây, họ làm mọi thứ trong khả năng có thể, để giúp người dân cải thiện bớt khó khăn của đời sống, nhất là ở vùng nông thôn.

Giữa Đông Âu hối hả gia nhập liên minh châu Âu, Moldova vẫn lặng lẽ, trầm ngâm đứng đó, chờ đợi con tàu Đổi Thay mang mình đi ra khỏi đêm tối quá khứ. Tàu vẫn chưa tới, người vẫn còn thưa, nhưng đất nước ấy đã từng bước sẵn sàng để rời đi cho một tương lai tốt đẹp hơn. Tất cả bắt đầu bằng sự can đảm mà các thế hệ người dân Moldova đã hi sinh để đổi lấy. 
Xem thêm: Du lịch xuyên quốc gia dưới 100 euro