Mật dừa nước: Đường đi Mỹ từ... kinh rạch Nam Bộ
Từng bị xem như cây hoang vô giá trị, dừa nước Nam Bộ nay đã vươn mình trở thành sản vật xuất khẩu sang Mỹ và đoạt giải thưởng thương hiệu tầm cỡ.
Cuộc đổi đời của cây, của người
Đoạn đời sau này của dừa nước, chẳng ai ngờ. Từ bao đời nay, dừa nước cứ thế mọc rậm rạp bên những con rạch bùn lầy. Lá dừa lợp được mái nhà, nên hễ ai cần lợp mái thì ra lấy lá.
Buồng dừa chứa nhiều trái, lõi dừa ăn được, nhưng cũng chẳng bõ công chặt từng trái nhỏ (cứng ngang dừa cạn) để lấy một chút lõi dừa nước.
Thành ra, cả những triền dừa nước um tùm khắp Nam Bộ coi như… vô giá trị. Khi cần dọn dẹp kinh rạch, hay cần mặt bằng, người ta sẵn sàng chặt bỏ.
Từ “thân phận” đó, đến cái thực tại được xem là một nông sản giàu giá trị, lên kệ siêu thị, vượt đại dương qua tận nước Mỹ… là một điều không tưởng.
Xã Bình Khánh, TP.HCM từ xưa đã là một xứ sở của dừa nước. Chỉ khác là bây giờ, dừa nước đã là trung tâm của một chuỗi liên kết khai thác, sản xuất.
Đầu mối từ Công ty Vietnipa - đơn vị thu mua, tổ chức, hướng dẫn cho bà con thu hoạch mật dừa. Vùng dừa nước trở thành vùng nguyên liệu. Có 20 hộ gia đình cứ mỗi ngày 2 lần lội xuống sông rạch, thu hoạch mật. Về đến nhà máy của Vietnipa, mật sẽ được cấp đông hoặc đem cô đặc nhanh nhất có thể để tạo thành bán thành phẩm, có thể bảo quản lâu hơn.
Sản phẩm từ mật dừa nước
Từ nguồn mật nguyên liệu ấy, Vietnipa phát triển thành các dòng sản phẩm chính: mật dừa nước tươi và mật dừa nước cô đặc, đường mật dừa và nước tương mật dừa. Mật dừa nước tươi có vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng, có thể sử dụng trực tiếp như một loại chất tạo ngọt tự nhiên trong đồ uống, chế biến món ăn hoặc làm nguyên liệu cho các sản phẩm thực phẩm.
Trong khi đó, mật dừa cô đặc có hàm lượng chất khô cao hơn, thuận tiện cho bảo quản, vận chuyển và sử dụng trong chế biến thực phẩm.
Sản phẩm đi vào thị trường, được phát hiện như một nguồn chất ngọt vừa thanh mát, tự nhiên, lại có chỉ số đường huyết rất thấp (GI chỉ 16 - 77 với mật dừa nước tươi và đường dừa nước, khoảng 16,69 với mật dừa nước cô đặc).
Mật dừa nước chinh phục những người có chế độ ăn kiêng khắt khe, người tiểu đường hoặc có nhu cầu kiểm soát đường huyết.
Sản phẩm bán tốt, từng diện tích dừa nước trên địa bàn trở thành nguồn sinh kế, được chắt chiu, chăm sóc.
Hiện nay 1ha dừa nước có thể thu được lên đến 200 lít mật tươi/ngày. Giá trị kinh tế có thể lên đến 30 - 50 triệu/tháng. Mật dừa có thể thu được quanh năm, nên thu nhập mỗi ha dừa nước là khoảng 360 - 600 triệu/năm.
“Phất” lên từ đầm lầy, mật dừa đã đi một quãng đường xa ngoài kỳ vọng của những người từng gắn bó với nó. Hiểu được giá trị của mật dừa, và hiểu cả hành vi tiêu dùng của khách hàng đối với sản phẩm này, Vietnipa đã có những bước đi nghiêm túc trong việc nghiên cứu, kiểm nghiệm và chứng nhận sản phẩm.
Từ đầu năm 2026, sản phẩm của đơn vị này đã đạt các tiêu chuẩn chất lượng hữu cơ quốc, gồm: USDA Organic (chứng nhận hữu cơ của Mỹ), EU Organic (chứng nhận của Châu Âu), JAS (chứng nhận hữu cơ tiêu chuẩn Nhật Bản).
Và như đáp lại nỗ lực của cây, của người, tháng 2/2026 Vietnipa đã có 1 lô hàng xuất khẩu các sản phẩm Mật dừa nước cô đặc, Đường dừa nước, Nước tương mật dừa nước sang Mỹ. Tháng 8/2026 Vietnipa tiếp tục có đơn hàng và đã xuất khẩu thêm sản phẩm Mật dừa cô đặc hữu cơ. Các sản phẩm trên được nhà phân phối đưa vào các siêu thị ở Mỹ.
Mát-xa cho cây
Nhưng, đâu là bước ngoặt của cuộc đổi đời đó?
Nhắc đến việc lấy mật cây dừa nước, anh Phan Minh Tiến, CEO Công ty Vietnipa (xã Bình Khánh, TPHCM) chuyên sản xuất mật dừa nước bât mí: “để khai thác được mật, phải mát-xa buồng dừa. Nếu không được "mát-xa", cây dừa sẽ "giận", không cho mật nữa”.
Mỗi buồng quả dừa nước cần thời gian 6 - 7 tháng để sinh trưởng. Thông thường, khi đến độ thu hoạch, người ta chặt ngay cuống và thu lấy những giọt mật rỉ ra từ vết cắt được duy nhất một lần, cuống sẽ dần khô lại.
Nhưng với kỹ thuật “mát-xa” cho cây, trước thời gian khai thác khoảng 1 tháng, người nông dân sẽ dùng dùi, gậy, gõ vào phần cuống của buồng quả. Việc gõ nhẹ sẽ thực hiện đều đặn hàng ngày, mỗi ngày 15 phút, để kích thích dòng mật bên trong.
Sau một tháng được “mát-xa”, buồng quả được thu hoạch như cách cũ, nhưng ngay tại vết cắt sẽ tiết mật ròng rã suốt 30 ngày, mỗi ngày cho 1 lít.
Cứ thế, người nông dân rượt theo con nước mỗi ngày 2 bận, lội bùn đến từng buồng dừa để thu lấy mật trước khi mật dừa lên men, tạo vị chua. Một buồng dừa sẽ cho khoảng 30 lít mật. Cứ 8 lít mật thì làm được 1kg đường mật dừa. Mỗi ha dừa nước cho khoảng 200 lít mật tươi/ngày.
Còn về phía người chế biến sâu, công việc hàng ngày phải đối diện với sự nhạy cảm của mật dừa. Vì là đường tự nhiên, lại có hàm lượng đường rất thấp nên mật dừa nước nguyên chất cực kỳ khó bảo quản.
Ngoài việc tổ chức cho nông dân thu hoạch từng mẻ nhỏ, ngay tại nhà máy, hoạt động sơ chế, cấp đông nguyên liệu được tổ chức nghiêm ngặt. Vietnipa từ đầu đã huy động công nghệ tiệt trùng đóng lon để vừa giữa hương vị tươi mới tự nhiên của mật dừa, vừa chống chọi với nguy cơ lên men, biến đổi. Dây chuyền, máy móc được đầu tư thực chất để theo đuổi chất lượng sản phẩm, và có thể kiểm chứng được bằng các chứng nhận quốc tế.
Người dân có thu nhập ổn định. Từng “rừng” dừa được bảo vệ, chăm sóc, trồng mới. Bờ sông cũng được lợi “lây” khi có dừa nước ôm ấp, chống sạt lở. Hành trình đó của Vietnipa được ghi nhận như một cuộc khai phá và nâng tầm giá trị nông sản Việt, giúp đơn vị này đoạt Giải Nhì - The Future Brand 2026 vừa qua.
***
Ở Bình Khánh, con nước vẫn lên xuống mỗi ngày. Những người dân lội sình đi lấy mật, hai lần mỗi ngày. Chỉ có điều, những bước chân lấm bùn ấy có cái vững chãi của những người đã chứng kiến sự “lên hương” của cây trái, sự trở mình của những sản vật từng bị xem là thứ bỏ đi, vô giá trị; và sự khởi sắc của những cộng đồng biết đánh thức tài nguyên từ trong thẳm sâu làng quê mình.
