Người quê tôi

Lớp học đặc biệt: Truyền say mê trống tế cho trẻ em

VĂN NGỌC • 22/11/2026 07:27

Không bảng đen, giáo trình hay bục giảng, lớp học của thầy Dinh được mở ra bằng những chiếc trống và tình yêu với văn hóa truyền thống. Từng nhịp trống vang lên cũng là từng bài học về cội nguồn, giúp thế hệ trẻ tiếp nối và gìn giữ di sản đặc sắc của quê hương.

a5.jpg
Hội thi đánh trống tế giữa các dòng họ, làng và xã trở thành món ăn tinh thần hấp dẫn mỗi dịp xuân về ở các làng quê xứ Nghệ

4 tuổi làm... nhạc trưởng

Những ngày cuối tuần, căn nhà nhỏ của nghệ nhân Lê Khắc Dinh (52 tuổi, xã Quan Thành, Nghệ An) lại rộn ràng tiếng trống. Không bảng đen, phấn trắng, chẳng có giáo án hay bục giảng, lớp học của thầy Dinh chỉ có những chiếc trống, dùi gỗ và những cô cậu học trò đủ mọi lứa tuổi. Giữa không gian bình dị của làng quê, tiếng trống khi trầm hùng, lúc rộn rã, hòa cùng tiếng cười nói, tạo nên một lớp học đặc biệt - nơi những giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền bằng âm thanh và niềm say mê.

a3.jpg
Thầy Dinh tỉ mỉ hướng dẫn các em nhỏ từ những nhịp trống cơ bản.

Mỗi buổi học, anh Dinh thường bắt đầu bằng việc hướng dẫn học trò cách cầm dùi, xác định vị trí đánh trên mặt trống, vành tang, sau đó mới tập những tiết tấu cơ bản. Đôi tay người thầy thoăn thoắt đưa dùi, khi nhẹ nhàng, lúc dứt khoát để học trò quan sát. Những ánh mắt chăm chú dõi theo, những bàn tay nhỏ vụng về bắt đầu làm quen với nhịp điệu. Có em phải tập đi tập lại một động tác, có em đã nhanh chóng bắt được nhịp, tạo nên những thanh âm quen thuộc của quê hương.

Là giáo viên dạy Mỹ thuật tại một trường học trên địa bàn, anh Dinh hiểu rằng, để trẻ nhỏ hôm nay dành tình yêu cho một loại hình nghệ thuật truyền thống không phải là điều dễ dàng. Vì thế, anh không chỉ dạy cách đánh trống mà còn giúp các em hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa của trống tế, từ đó thêm trân trọng cội nguồn, gia đình, dòng họ và quê hương. Với anh, mỗi nhịp trống cũng là một cách gieo mầm tình yêu di sản, khơi dậy ý thức gìn giữ những giá trị truyền thống trong thế hệ trẻ.

a2.jpg
Thầy Dinh tỉ mỉ hướng dẫn các em nhỏ từ những nhịp trống cơ bản.

Trong số những học trò của anh Dinh, em Nguyễn Cảnh Đạt (8 tuổi, xóm Tân Xuân, xã Quan Thành) là một trong những gương mặt nhỏ tuổi nhưng khá thành thạo. Đôi tay em thoăn thoắt đưa dùi, luân phiên đánh vào mặt trống tạo âm thanh trầm, vang rồi chuyển ra vành tang để tạo tiếng thanh, gọn. Dù còn nhỏ, Đạt luôn tập trung quan sát từng động tác của thầy, chăm chú lắng nghe để điều chỉnh nhịp đánh cho đúng.

Niềm yêu thích ấy đã nhen nhóm trong Đạt từ khi mới lên 3 tuổi. Mỗi lần theo cha đến nhà thờ họ, cậu bé lại thích thú cầm dùi tập đánh trống. Đến năm 4 tuổi, Đạt từng gây chú ý trên mạng xã hội khi thể hiện vai trò như một “nhạc trưởng”, điều khiển cả dàn trống tế tại Lễ hội đền, chùa Gám. “Em rất thích đánh trống tế nên ngoài học ở thầy Dinh, mỗi lần lên nhà thờ họ em đều học thêm các bác, các ông trong đội trống của dòng họ để điều chỉnh cách đánh”, Đạt hào hứng chia sẻ.

a1.jpg
Lớp học đặc biệt được mở ngay tại nhà thầy Dinh

Giử nhịp trống vì sợ mai một

Lớp học đặc biệt này thường có từ 10 - 20 học viên ở những độ tuổi khác nhau. Có em tìm đến vì say mê tiếng trống, có người muốn học thêm kỹ thuật để tham gia đội trống của dòng họ, cũng có người mong muốn hiểu sâu hơn về nét văn hóa đã gắn bó với quê hương từ bao đời. Dẫu khác nhau về tuổi tác, khả năng và mục đích học tập, tất cả đều gặp nhau ở tình yêu dành cho những hồi trống truyền thống.

Đằng sau lớp học đặc biệt ấy là nỗi trăn trở của người nghệ nhân trước nguy cơ mai một của nghệ thuật trống tế. Theo thời gian, nhiều đội trống trong các dòng họ ngày càng thiếu người kế cận, chủ yếu dựa vào một số nghệ nhân cao tuổi. Trăn trở trước thực trạng đó, năm 2024, anh Dinh cùng những người chung niềm đam mê thành lập CLB trống tế làng Kẻ Gám, tạo không gian để những người yêu trống tế gặp gỡ, học hỏi và trao truyền kinh nghiệm. Anh cũng mở lớp dạy miễn phí tại nhà để truyền dạy cho lớp trẻ.

a4.jpg
Không ít phụ huynh thích thú quay lại sự tiến bộ của con sau thời gian học đánh trống tế.

Không chỉ duy trì hoạt động câu lạc bộ và truyền dạy cho học sinh, anh Dinh còn tranh thủ thời gian đến hướng dẫn đánh trống tế cho các dòng họ trong và ngoài tỉnh. Cùng với đó, anh và các thành viên câu lạc bộ dự còn quay các video giới thiệu nghệ thuật trống tế, lan tỏa giá trị di sản, đưa loại hình nghệ thuật này đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. “Trống tế là hồn cốt quê hương, bởi vậy tôi cũng chỉ muốn đóng góp chút công sức để tiếng trống không bị mai một giữa nhịp sống hiện đại ngày nay”, anh Dinh nói.

“Ai về quê lúa Yên Thành. Dập dình trống tế lưu danh muôn đời…”. Câu thơ mộc mạc ấy từ lâu đã trở thành lời nhắc nhớ về một nét văn hóa đặc trưng của vùng quê lúa Nghệ An. Mỗi dịp lễ hội, rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy hay ngày giỗ tổ, những hồi trống trầm hùng lại ngân lên từ đình, đền, nhà thờ họ, lan tỏa khắp các làng quê.

Với người dân nơi đây, tiếng trống tế không đơn thuần là âm thanh phục vụ nghi lễ. Đó còn là một phần ký ức làng quê, là sợi dây kết nối tình làng nghĩa xóm, nhắc nhở các thế hệ hướng về tổ tiên, nguồn cội. Tháng 6/2025, trống tế Yên Thành được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị văn hóa đặc sắc được cộng đồng gìn giữ qua nhiều thế hệ, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy di sản trong đời sống đương đại.

a6.jpeg
Màn trình diễn của các em nhỏ luôn thu hút người xem ở các hội thi đánh trống tế tại Lễ hội đền, chùa Gám.

Thế giới của nghệ thuật và tâm cảm

Một đội trống tế thường có từ 4 - 7 người, với các nhạc cụ chính gồm trống cái, trống con, chiêng và nao bạt. Mỗi nhạc cụ đảm nhận một vai trò riêng, nhưng để tạo nên những hồi trống vừa hùng tráng, vừa nhịp nhàng, đòi hỏi người chơi phải có kỹ thuật, sức lực và sự cảm nhận tinh tế. Người đánh trống cái giữ vai trò dẫn nhịp, điều tiết tiết tấu, đồng thời phải biết lắng nghe để dẫn dắt các nhạc cụ khác hòa quyện với nhau. Mỗi người một vị trí, một nhịp điệu, nhưng tất cả phải phối hợp ăn ý, tạo nên bản hòa âm nhịp nhàng.

Sinh ra trong gia đình trưởng tộc ở làng cổ Kẻ Gám, nghệ nhân Lê Khắc Dinh đã sớm lớn lên cùng những hồi trống tế. Cha anh vốn là một nghệ nhân đánh trống nên từ thuở nhỏ, anh thường theo cha đến nhà thờ họ, say mê quan sát và lắng nghe từng nhịp điệu. Cũng như nhiều thế hệ trước, anh học đánh trống bằng cách truyền dạy trực tiếp từ các bậc cao niên, không qua trường lớp hay giáo trình bài bản. “Cái khó nhất của dạy trống tế là không có giáo án cụ thể mà chủ yếu qua thực hành, cảm nhận”, anh Dinh nói.

Theo anh Dinh, đánh trống tế nhìn qua tưởng chừng đơn giản nhưng để tạo nên những thanh âm vừa hùng tráng, vừa mềm mại, cuốn hút cả về tiết tấu lẫn điệu bộ lại là cả một nghệ thuật. Mỗi phong cách đánh mang một sắc thái riêng. Khi mô phỏng thế trận chiến trường, tiếng trống dồn dập, mạnh mẽ, vang lên đầy khí thế. Có lúc, nhịp trống lại tươi vui, rộn ràng trong không khí lễ hội mùa xuân. Sự biến hóa ấy đòi hỏi người nghệ nhân không chỉ thuần thục kỹ thuật mà còn phải có cảm xúc, biết gửi vào từng nhịp dùi cái thần thái của nghệ thuật trống tế.

Cùng với sự đổi thay của đời sống, trống tế Yên Thành cũng đang dần bước ra khỏi không gian nghi lễ quen thuộc để đến gần hơn với cộng đồng. Nếu trước đây, những hồi trống chủ yếu vang lên trong đình, đền, nhà thờ họ vào các dịp tế lễ, thì nay loại hình nghệ thuật này còn trở thành điểm nhấn trong các lễ hội, hoạt động giao lưu văn hóa đầu xuân. Giữa không khí rộn ràng của những trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, chọi gà, đánh cờ người… màn trình diễn trống tế giữa các làng, dòng họ luôn thu hút đông đảo người dân đến thưởng thức, cổ vũ.

    Nổi bật
        Mới nhất
        Lớp học đặc biệt: Truyền say mê trống tế cho trẻ em
        • Mặc định

        POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO