‘Long mạch’ cho thủy sản Việt Nam trước vận hội 2026

Bản đồ xuất khẩu 2025: Chiến lược xoay trục quyết định vận mệnh

Năm 2025, bản đồ xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã được vẽ lại hoàn toàn. Khi thị trường Hoa Kỳ trở nên "chật chội" bởi các rào cản thuế đối ứng và chính sách bảo hộ, dòng chảy hàng hóa đã chủ động xoay trục.

CPTPP: Với kim ngạch vượt 3,07 tỷ USD (tăng 22%), khối này không chỉ mang lại ưu đãi thuế mà còn là "bàn đạp" để doanh nghiệp thích ứng với các tiêu chuẩn bền vững cao cấp.

Thị trường Trung Quốc: Đạt khoảng 2,45 tỷ USD, Trung Quốc chính thức vượt Mỹ trở thành thị trường số 1 trong nhiều giai đoạn. Đây không còn là nơi "giải cứu" mà là điểm đến của các mặt hàng tinh chế (tôm hùm tăng gấp 9 lần, cua ghẹ tăng 18 lần).

Đọc thêm: Vì sao Mỹ chọn Việt Nam rót 15,2 triệu USD đầu tư cá rô phi ?

Giải mã chiến lược của những đầu tàu

Sự phân hóa trong Top 10 doanh nghiệp năm 2025 cho thấy công thức thành công mới: Chuyên môn hóa và Chế biến sâu.

Minh Phú & STAPIMEX: Dù đối mặt với một số khó khăn, các đơn vị này vẫn duy trì kim ngạch cao nhờ dồn lực vào tôm công nghệ cao và các sản phẩm sẵn sàng chế biến, giúp giảm thiểu tác động của thuế đánh vào hàng thô.

Vĩnh Hoàn (Cá tra): Giữ vững vị thế với 249 triệu USD nhờ chiến lược kinh tế tuần hoàn. Vĩnh Hoàn không chỉ bán phi-lê mà còn khai thác biên lợi nhuận từ phụ phẩm như Collagen và Gelatin, giúp ổn định lợi nhuận ròng khi giá cá nguyên liệu biến động.

Danh sách TOP 10 thủy sản 2025

Stapimex: Đứng đầu danh sách với kim ngạch 309,8 triệu USD, đóng góp 2,75% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản cả nước.

Tập đoàn Minh Phú (MPC): Xếp thứ hai với doanh thu xuất khẩu đạt 282,7 triệu USD.

Minh Phú – Hậu Giang: Giữ vị trí thứ ba với 259,4 triệu USD.

Vĩnh Hoàn: Xếp vị trí thứ tư với 249 triệu USD. Doanh nghiệp này tiếp tục khẳng định vị thế "ngôi vương" không đối thủ trong phân khúc xuất khẩu cá tra tại Việt Nam.

Các doanh nghiệp khác lần lượt là Phát Lợi: 215,6 triệu USD;  CASES: 198,5 triệu USD; Sao Ta (FMC): 194,1 triệu USD; Navico: 153,7 triệu USD; An Hải: 136,2 triệu USD; Tài Kim Anh: 128,9 triệu USD.

Những "điểm mù" và rủi ro tài chính cận kề

Dù doanh thu tăng trưởng 12,4%, biên lợi nhuận ròng thực tế vẫn đang bị đe dọa bởi những yếu tố tiềm ẩn:

Bẫy tỷ giá và chi phí vốn: Doanh nghiệp thường vay USD để nhập nguyên liệu nhưng thu tiền về muộn, sự lệch pha tỷ giá VND/USD năm 2025 đã "ăn mòn" đáng kể lợi nhuận.

Nghịch lý nguyên liệu: Sản lượng khai thác dự kiến giảm 2,1% trong năm 2026 buộc các nhà máy phải nhập khẩu thô để gia công, khiến giá trị gia tăng thực tế giữ lại trong nước bị thu hẹp.

Đọc thêm: Thủy sản Việt Nam 2026: Vượt rào cản từ đòn bẩy 100.000 tỷ đồng

Hai gọng kìm mới: Thuế CVD và Rào cản Carbon (CBAM)

Bước sang 2026, ngoài thuế chống bán phá giá (AD), doanh nghiệp phải đối mặt với "gọng kìm" kép:

Thuế chống trợ cấp (CVD) tại Mỹ: Bộ Thương mại Mỹ đã công bố mức thuế CVD cuối cùng (khoảng 2,84% với tôm Việt Nam). Điều này buộc doanh nghiệp phải minh bạch hóa hoàn toàn các khoản ưu đãi về điện, lãi suất và mặt bằng để tránh bị áp thuế bổ sung trong các kỳ rà soát tới.

Cơ chế CBAM và "Dấu chân Carbon": EU bắt đầu chính thức vận hành CBAM từ 2026. Dù hiện tại tập trung vào công nghiệp nặng, nhưng các yêu cầu về "phát thải ròng bằng 0" (Net Zero) đã bắt đầu len lỏi vào thực phẩm. Doanh nghiệp không chứng minh được quy trình nuôi ít phát thải sẽ bị mất lợi thế cạnh tranh về giá.

Hạn mặn ĐBSCL 2026: Mục tiêu nuôi trồng 6,25 triệu tấn trong năm 2026 đang đứng trước thách thức lớn từ xâm nhập mặn. Dự báo mùa khô 2026 tại ĐBSCL sẽ khắc nghiệt hơn, độ mặn xâm nhập sâu vào các vùng nuôi tôm - lúa và tôm - rừng. Long mạch 2026 còn nằm ở khả năng thích ứng: chuyển đổi sang các mô hình nuôi tuần hoàn (RAS) và sử dụng giống tôm chịu mặn cao.

Tại Hoa Kỳ: Quy định MMPA áp dụng từ 1/1/2026 sẽ đóng cửa thị trường với hải sản khai thác nếu không chứng minh được tính tương đương trong bảo vệ động vật biển.

Tại Trung Quốc: Chuyển sang quản trị chặt thông qua Lệnh 280. Mọi sai lệch thông tin mã số xuất khẩu sẽ dẫn đến đình chỉ giao thương ngay lập tức.

Dự báo 2026: Từ lượng sang chất

Mục tiêu 11,5 tỷ USD của năm 2026 dựa trên lộ trình: Giảm khai thác, tăng nuôi trồng. Long mạch của tương lai không nằm ở sản lượng, mà nằm ở sự Minh bạch số hóa (truy xuất bằng Blockchain), Chế biến xanh và khả năng Thích ứng biến đổi khí hậu.

Thủy sản 2025 đã thành công trong việc "vượt cạn", nhưng để bền vững, doanh nghiệp phải thoát ly tư duy bán thô. Chỉ khi làm chủ được chuỗi giá trị và đáp ứng các "tiêu chuẩn xanh", thủy sản Việt Nam mới thực sự nắm giữ được ‘long mạch’ của thị trường toàn cầu.