Lợi nhuận quý 2 ngành ngân hàng: Nợ xấu cản bước

Hoạt động kinh doanh sáu tháng đầu năm của các đơn vị tài chính như OCB, TPBank, MSB, VIB... đang phản ánh rất rõ những tác động tiêu cực từ việc nợ quá hạn gia tăng.

Dữ liệu phân tích chi tiết cho thấy các khoản nợ quá hạn đang tạo ra áp lực lớn lên sổ sách của các ngân hàng. Các khoản nợ khó đòi ngày một tăng dần đang là tình trạng chung của nhiều hệ thống trong thời gian qua. Tốc độ tăng trưởng tín dụng hiện tại không đủ để bù đắp lại những rủi ro từ các khoản vay chậm trả.

Nợ xấu bào mòn lợi nhuận

Tại Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB), nợ xấu tính đến hết quý 1 năm 2026 đã tăng 12% so với đầu năm, vượt qua mức 7.500 tỷ đồng, đẩy tỷ lệ nợ xấu lên 3,69%.

Theo báo cáo dự phóng lợi nhuận ngân hàng từ Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), áp lực này chưa dừng lại khi OCB có thể ghi nhận thêm khoảng 700 tỷ đồng nợ xấu mới phát sinh trong quý 2 năm 2026.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nợ nhóm 2 (những khoản nợ bắt đầu có dấu hiệu trễ hạn trả lãi) đã tăng 13%, đạt hơn 3.900 tỷ đồng từ các tháng trước đó.

Khoản nợ 700 tỷ đồng mới phát sinh tạo ra gánh nặng trực tiếp lên dòng tiền của OCB. Để đảm bảo an toàn sổ sách, ngân hàng bắt buộc phải dùng một phần lợi nhuận để trích lập quỹ dự phòng rủi ro với tỷ lệ từ 20% đến 100% tùy mức độ rủi ro. Ngay cả khi khoản vay có tài sản thế chấp là nhà đất, lợi nhuận của ngân hàng vẫn bị trừ đi một khoản lớn. Thêm vào đó, tỷ lệ dự trữ sẵn có để bù đắp nợ xấu của OCB hiện đang ở mức thấp, càng làm tăng sức ép lên kết quả kinh doanh.

Ngân hàng TMCP Hàng hải Việt Nam (MSB) cũng phản ánh rõ quy mô nợ quá hạn đang lớn dần. Theo báo cáo tài chính, tổng nợ xấu của MSB tính đến cuối quý 1 năm 2026 đạt 5.712 tỷ đồng, tăng 3% so với thời điểm đầu năm.

Mặc dù tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ của MSB ghi nhận giảm nhẹ xuống 2,66% do tổng lượng tiền cho vay chung tăng lên, nhưng số tiền nợ khó đòi thực tế vẫn cao hơn trước.

Khối lượng nợ xấu phình to buộc MSB phải trích lại một phần tiền lãi để xử lý rủi ro thay vì ghi nhận thành lợi nhuận. Nếu không thu hồi được các khoản nợ này nhanh chóng, sức ép lên dòng tiền hoạt động sẽ càng thêm lớn.

Tương tự OCB và MSB, nợ chậm trả cũng là yếu tố đè nặng lên kết quả kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB). Dù tỷ lệ nợ xấu của VIB vào cuối quý 1 năm 2026 đã giảm nhẹ còn 2,94%, nhưng số tiền nợ thuộc nhóm có khả năng mất vốn vẫn neo ở mức rất cao, ghi nhận hơn 6.100 tỷ đồng.

Hoạt động chính của VIB tập trung nhiều vào mảng cho vay mua ô tô trả góp và các khoản vay tiêu dùng cá nhân.

Đây là nhóm nợ rất dễ bị tác động khi thu nhập của người lao động sụt giảm hoặc bị gián đoạn. Khách hàng chậm trả nợ khiến ngân hàng phải chuẩn bị nguồn tiền mặt lớn để bù đắp các rủi ro mất vốn hoàn toàn.

Thêm vào đó, việc thanh lý xe cũ để thu hồi vốn thường gặp nhiều khó khăn. Giá trị xe ô tô giảm nhanh theo thời gian, số tiền thu về khi bán đấu giá thường không đủ bù đắp số tiền gốc đã giải ngân, chưa tính đến các chi phí lưu kho bãi. Những thất thoát này đều phải được ghi nhận vào chi phí hoạt động, khiến lợi nhuận quý 2 khó có thể bứt phá mạnh.

Áp lực từ trích lập dự phòng

Trái ngược với việc phải chờ các dữ liệu ước tính, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) là đơn vị sớm nhất trong nhóm ngân hàng tầm trung công bố kết quả hoạt động sáu tháng đầu năm.

Báo cáo tài chính tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2026 cho biết TPBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế đạt 4.668 tỷ đồng. Tính riêng trong quý 2 năm 2026, mức lợi nhuận của ngân hàng này ước đạt hơn 2.500 tỷ đồng, tăng trên 25% so với cùng thời điểm năm trước.

Dư nợ tín dụng của ngân hàng tăng 9,62% so với đầu năm, trong đó dòng vốn được định hướng chảy vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh.

Điểm khác biệt quan trọng nhất giúp bảo vệ lợi nhuận của TPBank là họ kiểm soát rất chặt tỷ lệ nợ xấu dưới mức 1,5%. Thay vì mở rộng số lượng hợp đồng cho vay bằng mọi cách để lấy thành tích, ngân hàng này chọn lọc khách hàng có khả năng trả nợ tốt ngay từ khâu thẩm định.

Dù vậy, để duy trì được mức an toàn này, họ vẫn phải phân bổ các nguồn lực và chi phí lớn để giám sát nợ quá hạn từ sớm.

Sự phân hóa về lợi nhuận giữa các ngân hàng bắt nguồn trực tiếp từ quy định lập dự phòng rủi ro. Đây là nguyên tắc tài chính nghiêm ngặt bắt buộc mọi tổ chức tín dụng phải tuân thủ để bảo vệ hệ thống. Khi quy mô nợ xấu tăng lên, các ngân hàng phải trích một tỷ lệ phần trăm tiền mặt tương ứng từ nguồn thu nhập kiếm được để đưa vào quỹ dự phòng. Tỷ lệ này thay đổi từ mức 20% cho nhóm nợ dưới tiêu chuẩn, 50% cho nhóm nợ nghi ngờ, và lên đến mức tối đa 100% đối với nhóm nợ có khả năng mất vốn.

Khoản tiền trích lập này bị trừ trực tiếp vào lợi nhuận thuần trong kỳ kế toán. Do đó, dù hoạt động cấp tín dụng vẫn sinh ra lãi đều đặn hàng tháng từ những khách hàng tốt, lợi nhuận trước thuế báo cáo cho cổ đông vẫn bị giảm trừ nặng nề bởi các khoản chi phí dự phòng rủi ro này. Số tiền này đáng lý có thể dùng để tái đầu tư sinh lời mới hoặc chia cổ tức cho nhà đầu tư, nhưng nay lại phải đóng băng trong quỹ để bảo đảm an toàn vốn. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín khi ngân hàng phải dùng tiền lãi hiện tại để vá lại những khoản tiền bị mất do nợ khó đòi từ trước để lại.

Ngoài áp lực phải trích lập tiền mặt trực tiếp từ lợi nhuận, quá trình bán tài sản thế chấp cũng là một rào cản rất lớn trong giai đoạn này. Hầu hết các khoản vay có giá trị cao đều được bảo đảm bằng bất động sản. Tuy nhiên, thị trường giao dịch bất động sản thực tế vẫn diễn ra khá chậm chạp. Số lượng người tìm mua tài sản phát mãi không nhiều.

Khi khách hàng không thể xoay xở dòng tiền để trả nợ, ngân hàng phải thu giữ tài sản để thanh lý nhằm thu hồi vốn gốc. Tuy nhiên, quá trình này thường kéo dài rất lâu do chờ người mua, vướng thủ tục pháp lý… Tác động kép xảy ra khi dòng tiền hoàn toàn bị kẹt lại: ngân hàng vừa mất nguồn thu từ khoản vay cũ, vừa không có vốn để sinh lời từ khách hàng mới.

Vì vậy, việc phải chấp nhận hy sinh lợi nhuận để tập trung thu hồi dứt điểm các khoản nợ tồn đọng là nhiệm vụ bắt buộc của các ngân hàng trong thời gian tới.