Làng gốm Bình Dương tìm hướng giữ nghề từ du lịch trải nghiệm

Nỗi lo thiếu người kế nghiệp ở các làng gốm

Ở tuổi 60, bà Trần Thị Yến, nghệ nhân vẽ gốm tại Lái Thiêu (TP.HCM), vẫn nhớ những năm tháng nghề gốm phát triển nhộn nhịp, tàu ghe thường xuyên đến lấy hàng.

Gắn bó với nghề nhiều năm, điều khiến bà trăn trở hiện nay là lớp trẻ ít theo nghề, ngay trong gia đình cũng chưa có người tiếp nối công việc vẽ, trang trí gốm.

Nỗi lo của bà Yến cũng là vấn đề đặt ra đối với việc gìn giữ nghề gốm truyền thống tại khu vực Bình Dương trước đây. Những địa danh như Lái Thiêu, Tân Phước Khánh, Chánh Nghĩa từng nổi tiếng với các sản phẩm lu, khạp, chậu cây, chén bát, heo đất.

Trải qua nhiều thế hệ, nghề gốm đã trở thành một phần đời sống và sinh kế của người dân nơi đây. Thế nhưng, hiện nhiều cơ sở sản xuất phải tìm cách thích ứng bởi lớp thợ lành nghề ngày càng lớn tuổi, còn người trẻ ít mặn mà với nghề. Việc duy trì sản xuất và tìm người kế nghiệp vì thế trở thành bài toán không dễ giải đối với các làng gốm truyền thống.

Trong nỗ lực duy trì và phát triển nghề gốm, một số cơ sở sản xuất bắt đầu tìm kiếm cơ hội từ du lịch trải nghiệm. Hai xưởng gốm Nam Long và Việt Long trên đường Lò Lu, phường Chánh Hiệp là những cơ sở đang phát triển hoạt động này. Thay vì chỉ sản xuất và bán sản phẩm, các xưởng mở cửa đón khách tham quan, tìm hiểu quy trình chế tác, qua đó đưa nghề gốm đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ông Bùi Văn Hải, Giám đốc Công ty TNHH Gốm sứ Nam Long, cho biết cơ sở gần như giữ nguyên phương thức sản xuất thủ công, trong đó có kỹ thuật nung truyền thống. “Chúng tôi tập trung phục dựng lò rồng, sản xuất gạch, ngói mang hoa văn hoa sen, hoa cúc thời Lý, Trần và gạch xây không trát phục vụ kiến trúc cổ”, ông Hải chia sẻ.

Theo ông Hải, sản phẩm của cơ sở đã được sử dụng tại một số công trình phục dựng như lăng mộ Thái hậu Từ Dũ ở Huế, đường làng Cổ Loa tại Đông Anh, Hà Nội. Qua những công trình này, kỹ thuật làm gốm truyền thống tiếp tục góp phần gìn giữ dấu ấn kiến trúc, văn hóa.

Trong khi đó, xưởng Việt Long phát triển các dòng chén bát Bình Dương và sản phẩm gốm sứ ứng dụng công nghệ hiện đại, sử dụng hệ thống lò gas. Ngoài khu vực sản xuất, cơ sở còn bố trí không gian trưng bày và tổ chức hoạt động thực hành làm gốm cho khách tham quan.

Du lịch mở thêm cơ hội sống bằng nghề

Là một trong những du khách vừa tham quan tour trải nghiệm tại xưởng gốm Việt Long, chị Nguyễn Kiều Giang, 24 tuổi, ngụ phường Bình Lợi Trung, TP.HCM, cho biết chuyến tham quan xưởng gốm giúp chị có thêm góc nhìn về công việc thiết kế.

“Qua việc tìm hiểu quy trình sản xuất, tôi nhận ra hình dáng, màu sắc và công năng của sản phẩm không chỉ đến từ ý tưởng sáng tạo mà còn chịu tác động của nguyên liệu và kỹ thuật chế tác”, chị Giang nói.

Chính những trải nghiệm thực tế như vậy đang mở thêm cơ hội để các làng gốm truyền thống trở thành điểm đến trong các chương trình du lịch văn hóa, thay vì chỉ là nơi sản xuất và kinh doanh sản phẩm gốm.

Ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó Tổng Giám đốc VinaGroup Travel, cho biết sau khi TP.HCM mở rộng địa giới hành chính, doanh nghiệp nhận thấy các làng gốm có tiềm năng phát triển thành điểm đến trong những chương trình khám phá văn hóa, lịch sử và đời sống địa phương.

Theo ông Mẫn, trải nghiệm tự tay làm gốm có thể phù hợp với nhiều nhóm khách, từ học sinh, gia đình đến khách quốc tế. Tuy nhiên, sức hấp dẫn của làng nghề không chỉ nằm ở hoạt động thực hành mà còn ở những câu chuyện về lịch sử hình thành, kỹ thuật chế tác và cuộc sống của cộng đồng làm nghề.

Một món đồ do du khách tự tay thực hiện sẽ có ý nghĩa hơn khi họ hiểu được nguồn gốc, cách sản xuất và công sức của người thợ. Đây cũng là lợi thế để các làng nghề phát triển những sản phẩm du lịch mang đặc trưng riêng, thay vì chỉ tổ chức hoạt động tham quan thông thường.

Để khai thác tiềm năng này, ông Mẫn cho rằng cần kết nối nhà xưởng, khu trưng bày, không gian thực hành với doanh nghiệp lữ hành và các dịch vụ phục vụ khách. Các sản phẩm lưu niệm cũng cần được phát triển phù hợp với từng nhóm khách hàng.

Đối với cơ sở sản xuất, việc đón khách còn mở thêm kênh giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm ngay tại làng nghề. Khách tham quan có thể tìm hiểu, lựa chọn những sản phẩm phù hợp sau khi trực tiếp chứng kiến quá trình sản xuất.

Tuy nhiên để hướng đi này mang lại hiệu quả lâu dài, các cơ sở vẫn cần duy trì thị trường tiêu thụ sản phẩm, bảo đảm chất lượng dịch vụ và tạo điều kiện để người thợ tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch.

“

Phát triển du lịch làng nghề cần đặt cộng đồng địa phương vào vị trí chủ thể. Người thợ phải được tham gia xây dựng chương trình trải nghiệm, hướng dẫn du khách và hưởng lợi tương xứng từ kỹ năng, tri thức nghề mà họ đang nắm giữ.

TS. Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch