Làm giáo viên, chính là làm gương!
Tôi ra Huế đi đám tang thầy giáo cũ. Hồi đó ông nghiêm nghị, bởi là chuyên gia Hán - Nôm, lại làm trưởng khoa, lúc nào cũng như ông đồ Nho cầm cây thước, bên dưới đám con nít bò ra như tranh dân gian, khiến sinh viên ớn ông.

Ít khi thấy ông lên lớp mà cười. Chẳng biết giấu đằng sau gương mặt lạnh lùng kia là gì. Chỉ biết mấy chục khóa, đều nể và kính ông bởi gương nỗ lực học dù đã đi dạy, và vượt khó, làm đủ thứ nghề phụ để trụ ở giảng đường.
Ra trường đi làm, phải 15 năm tôi mới ghé thăm ông. Ông mở tủ lạnh lấy bia: “Mi uống đi, mấy cũng có. Hồi nớ tụi bay quá cực vì đói, thầy cũng nghèo, chừ đỡ hơn rồi, thì thầy trò hiếm khi gặp”. Khi tiễn tôi về, ông nhắn: “Tau gửi lời thăm bà con trong nớ. Mi giữ sức khỏe và làm việc đàng hoàng. Thầy rất nhớ tụi em. Nghèo cực thì nhớ nhiều. Chừ đi dạy, có tiền mà không vui”. Bà con là đám học trò. Tôi nghe mà ứa nước mắt.
Hôm qua, Bộ GD-ĐT chủ trì tổ chức lễ trao tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú lần thứ 16 và tuyên dương nhà giáo tiêu biểu năm 2024. Tôi đọc bản tin mà nghĩ đến chuyện làm gương. Thời nào, thầy cô cũng là tấm gương cho học trò. Tất nhiên không phải ai cũng là gương tốt. Thầy cô không phải là thánh nhân. Nhưng tôi thấy họ, giữa ba đào lộn xộn văn hóa như bây giờ, chữ Thầy còn nguyên đó, gieo vào học trò nỗi nhớ nhất là khi không còn học nữa, chứ lúc học chỉ thấy sợ và nể.
Năm tháng trôi đi, ký ức thầy cô giáo nhiều khi không phải kiến thức, mà là gương mặt, là hành xử. Đạo làm thầy, bất kỳ thầy gì chứ không riêng nhà giáo, luôn đi liền chữ đức.
Tôi đi vùng cao, quen nhiều thầy cô giáo. Lâu lâu mới gặp lại, nên họ mời tôi uống rượu, đi kèm điều kiện: “về nhà tôi uống”. Lí do: Ngồi quán sợ học trò và người khác thấy. Nỗi sợ đó, với tôi, là ánh xạ từ chuyện làm gương, chẳng phải sợ mình mất tư cách, mà chỉ không muốn người khác hiểu nhầm, và muốn giữ thanh danh. Những người như thế, tôi tin họ đủ tư cách đứng vững giảng đường truyền dạy kiến thức.
Một lần, hiệu trưởng một trường THCS vùng cao nói với tôi: Chủ tịch huyện đang điên tôi đó! Huyện tổ chức lễ hội khá lớn, yêu cầu các cô giáo giúp. Mấy cô giáo viên điện về cho tôi: “Tủi thân quá thầy ơi, họ bắt tụi em rót nước, pha trà rồi quét dọn”. Tôi lập tức xuống, yêu cầu các cô về hết, huyện kỷ luật thì tôi chịu. Giáo viên của tôi là đi dạy. Làm những việc đó, huyện không thiếu người. Đừng để học trò đứng dưới chỉ trỏ cô này cô kia bữa nay đi pha nước mời ông nọ bà kia!
Tất nhiên ông chủ tịch sôi gan, nhưng chẳng làm gì được anh. Tôi bắt tay anh thật chặt. Nạn vùng xa, vùng cao, lãnh đạo ăn nhậu, tiếp khách, ép giáo viên nữ ngồi cùng, không phải là ít. Họ không dám phản đối, bởi sợ trù dập. Có được bao nhiêu hiệu trưởng bản lĩnh như người kia?
Đòi họ làm gương, thì đừng bắt họ vì áo cơm mà hoen ố. Tôn vinh nghề giáo, chuyện lương bổng tốt hơn, đã đành, nhưng thực sự trọng họ, trao quyền tối thượng cho họ trên bục giảng để mãi là gương sáng mới đáng nói hơn. Chính điều đó, học trò chứ không phải ai khác, sẽ là người thụ hưởng và mãi nhớ ơn họ.
