Không nhận hoa khai giảng - Sở Giáo dục TP.HCM có đi ngược chủ trương tiêu dùng nội địa?

Không nhận hoa và bài toán tiêu dùng nội địa

Ngay sau đó, nhiều ý kiến phản ứng cho rằng chủ trương này gây tác động tiêu cực đến xã hội. Lập luận đưa ra khá mạnh mẽ: Chính phủ đang triển khai các chương trình kích cầu tiêu dùng nội địa, thậm chí nhiều địa phương coi hoa là ngành hàng chiến lược để nâng lên tầm công nghiệp chủ lực, hướng đến xuất khẩu. Và việc Sở GD&ĐT ra văn bản như trên tạo ra tiền lệ xấu, chưa hiểu về sự vận hành của nền kinh tế. 

Lập luận ấy rất có lý. Thị trường hoa gắn với sinh kế nông dân, doanh nghiệp, lao động thời vụ. Một thay đổi tập thể ở quy mô hàng nghìn trường học có thể làm lệch cung - cầu trong một mùa vụ cụ thể. Đó là phản ứng hợp lý khi đặt lợi ích của ngành hoa vào trung tâm của nền kinh tế, văn hóa và vận hành chung của xã hội.

Xem thêm: Làm giáo viên, chính là làm gương!

Nhưng xét trong tổng thể, lập luận ấy có phần vượt giới hạn và thiếu cái nhìn tương quan. Nó đặt lợi ích kinh tế của một ngành lên trên hết mà không cân nhắc đến lợi ích của những đối tượng khác: phụ huynh vốn bị áp lực tặng hoa, nhà trường vốn dễ sa vào hình thức, và học sinh vốn cần một lễ khai giảng giản dị, tập trung cho việc học. 

Chính sách kích cầu nội địa của chính phủ hướng đến giảm rào cản, kết nối cung - cầu, tăng sức mua thị trường. Đó không phải là lời kêu gọi các cơ quan công phải duy trì những “cầu hình thức” trong nghi thức để tiêu thụ hàng hóa. 

Việc hướng tới xác định hoa là ngành công nghiệp chủ lực, nếu có, cũng không đồng nghĩa với việc buộc mọi lĩnh vực phải chia sẻ gánh tiêu thụ. Lấy chuẩn phát triển ngành để buộc trường học phải nhận hoa là một phép gán ghép có phần quá đà.

Ngành hoa có thiệt hại không?

Quay lại với lợi ích của ngành hoa. Chắc chắn có rất nhiều tiệm hoa ở TP.HCM sốc nặng và chịu thiệt hại với văn bản này. Các nhà cung cấp hoa ở Lâm Đồng cũng một phen lao đao. Đúng ra, nếu văn bản của Sở GD&ĐT TP.HCM ra sớm hơn thì có thể giảm cú sốc và thiệt hại. Nhưng cũng khó đòi hỏi một lãnh đạo Sở cân nhắc đến lợi ích của ngành khác khi ra một văn bản nội bộ. 

Và đặc biệt, với ngành hoa, đây chưa hẳn là thiệt hại nếu đặt trong tầm nhìn dài hạn. Thị trường nào cũng trải qua những biến thiên, và đây chỉ là một trong những biến thiên thường tình. Những cú điều chỉnh như vậy, có thể trở thành liều “vắc-xin rủi ro” giúp ngành hoa đề kháng tốt hơn, phát triển theo hướng bền vững, gắn với nhu cầu thực sự của xã hội. 

Khi bớt lệ thuộc vào những sự kiện hay đối tượng khách hàng vốn mong manh, thị trường hoa sẽ trưởng thành hơn, giảm nhạy cảm trước những biến động ngắn hạn và đứng vững bằng chính giá trị nội tại của mình.

Mặt khác, nhu cầu hoa trong một buổi lễ khai giảng không quá lớn so với những mùa cao điểm khác: Tết, 8/3, 20/10, 20/11; hay các dịp cưới hỏi, tang lễ. Xem lễ khai giảng như một “trụ cột cầu” của thị trường hoa là cách nhìn cường điệu hóa vai trò của một nghi thức công cộng. Cầu thị trường mà chương trình kích cầu đang hướng tới vốn nằm ở nơi khác - trong các hoạt động thương mại và tiêu dùng tự nguyện của xã hội - chứ không phải trong không gian lễ nghi của trường học.

Xem thêm:Tư duy lãng phí khiến Tây Nam Bộ... mắc cạn đường sông

Nhìn việc không nhận hoa như một ‘chuẩn mực công vụ’

Văn bản của Sở GD&ĐT TP.HCM hoàn toàn nằm trong thẩm quyền chỉ đạo nội bộ. Nhà trường có quyền và có trách nhiệm quyết định hình thức tổ chức lễ của mình, và việc “không nhận hoa” đơn giản là một chuẩn mực công vụ: không để nghi thức giáo dục biến thành nơi phô trương, trình diễn quan hệ. Nếu đọc kỹ, văn bản còn chỉ rõ mục tiêu: hạn chế lãng phí, tạo mỹ quan giản dị và hướng thiện chí chúc mừng sang giá trị thiết thực hơn.

Ý nghĩa xã hội của điều chỉnh này không dừng ở chuyện có hay không một lẵng hoa trên sân khấu. Đây là động tác cắt đi một mắt xích trong “nền kinh tế hình thức”, nơi quà tặng và phô trương len vào những không gian vốn cần sự trong sạch nhất. Nó cũng gieo vào trẻ em một bài học đạo đức công cộng: niềm vui riêng có thể biến thành sự sẻ chia chung. Và sâu xa hơn, hành động này giúp hạ thấp chi phí giao dịch xã hội - khi bớt đi những món quà xã giao, phụ huynh không còn áp lực so bì, doanh nghiệp không còn “nghĩa vụ quà tặng”, nhà trường không bị lệ thuộc vào biểu tượng phô trương.

Tất nhiên, tất cả những lợi ích trên còn phụ thuộc vào cách người ta thực hiện việc “cắt giảm” - nhưng điều đó không phủ định được tính hợp lý của chủ trương này.

Có thể nói, bảo vệ ngành hoa là hợp lý ở tầng sinh kế trước mắt. Nhưng nếu sinh kế ấy được điều chỉnh để gắn bó hơn với nhu cầu thực sự của con người - nhu cầu làm đẹp, sẻ chia, gắn kết trong đời sống thường ngày - thì có lẽ người yêu ngành hoa cũng sẵn sàng chịu một lần đau để thị trường trưởng thành, bớt lệ thuộc vào những nghi thức hình thức và hướng tới sự bền vững.

Với giáo dục, nơi cần gieo xuống sự sáng rõ cho thế hệ trẻ, cần rèn khả năng nhận diện đâu là nhu cầu thiết thực, đâu là giao tiếp trong sáng và hiệu quả, thì văn bản “không nhận hoa chúc mừng” càng hợp lý. Bởi lẽ, điều giáo dục trao cho xã hội không chỉ là tri thức, mà còn là cách sống - ở đó sự giảm phụ thuộc hình thức, sự giản dị, trong lành và bền vững là những giá trị cần truyền đời.
Xem thêm: Miễn học phí: Chưa gỡ được gánh nặng thật