Họa sĩ Trần Đại Thắng - kẻ 'ngao du' với sách
Một chiếc xe tải ứ hự những sách là sách, hai cộng sự, hàng trăm thùng carton, những cuộc gặp bất chợt và một niềm tin có vẻ hơi… lãng mạn rằng, sách hay thì phải được đi thật xa, đến thật nhiều người…
Gã là họa sĩ Trần Đại Thắng, Giám đốc Công ty sách Đông A, người khởi xướng và điều hành dự án “Sách đến mọi nhà”.
Sách đẹp là ở cách nhìn của người làm
Từ ngày 18 đến 20.8, chiếc xe chở sách của họa sĩ Trần Đại Thắng dừng ở Quy Nhơn, mang theo một “kho văn hóa” lưu động đến Thư viện tỉnh, gặp người đọc, tặng sách cho trẻ em và kết nối những người yêu sách với nhau.
Sáng 19.8, tôi và một người bạn rủ nhau đến nơi chiếc xe sách đang tập kết. Trên những chiếc bàn là hàng trăm tựa sách, đủ thứ từ văn học, lịch sử, nghệ thuật đến sách thiếu nhi. Chừng 3.000 bản, nhiều cuốn được giảm giá khá sâu.
Người đọc Quy Nhơn cứ thế kéo đến mỗi lúc một đông. Gã thì ngồi bên một chiếc bàn nhỏ. Nắng bắt đầu ấm dần. Gã họa sĩ tóc dài, bên cạnh là hộp bút và vài cuốn Tôi kể - tất cả đều từ sách. Cái tên sách nghe vừa ngông nghênh vừa đáng yêu. Và có lẽ cũng rất đúng với gã.
Một thời gian dài, nhắc đến “sách đẹp” ở Việt Nam, người ta thường nghĩ tới Đông A. Đông A Books đã nhiều năm đi sâu vào dòng sách đẹp, sách giới hạn, sách minh họa công phu, những ấn bản bìa cứng, in màu, đóng hộp…
Nhưng đứng trước gã lúc này, tôi lại thấy sách đẹp còn nằm trong cách một người làm sách nhìn vào từng cuốn sách của mình. Gã bảo, mỗi điểm dừng của hành trình, chỉ bán đúng năm cuốn Tôi kể - tất cả đều từ sách. Không hơn. Mỗi cuốn lại được vẽ một bìa khác nhau, theo kiểu độc bản.
Một người bạn mang đến cuốn sách đã mua trước đó ở nhà sách Vạn Trí. Gã cảm ơn vì người đọc đã quan tâm, rồi mở hộp bút. Gã vẽ trực tiếp. Có người đề nghị lấy hình có sẵn để gã vẽ theo. Gã lắc đầu: “Phải vẽ trực tiếp mới có hồn”.
Hơn chục phút. Một chiếc bìa mới hiện ra dưới ngòi bút. Người bạn tôi cầm cuốn sách lên, ngắm nghía rồi cười, tấm tắc. Còn gã lại cúi xuống, như chuyện vừa làm chỉ là một việc rất bình thường…
Trần Đại Thắng và chuyến xe không chỉ mang đi bán
Tôi ngồi với gã khá lâu. Người mua sách đến, gã trò chuyện. Người hỏi sách, người hỏi chuyện xuất bản, có người chỉ đứng xem gã vẽ. Nhìn cách gã chăm chút cho từng bìa sách, tôi chợt hiểu vì sao độc giả yêu những cuốn sách Đông A.
Dĩ nhiên, trước hết vẫn phải là nội dung. Nhưng với gã, dường như một cuốn sách hay còn cần được đối xử như một phẩm vật quý giá, một món quà tử tế mà người làm sách gửi tới người đọc.
Tôi nhìn chiếc xe tải lớn chở sách, nhìn cảnh gã cùng hai cộng sự khệ nệ bưng từng thùng sách xuống, bày ra, xếp vào, rồi lại đóng gói.
Bỗng thấy hành trình này vừa kỳ cục vừa thú vị. Kỳ cục, bởi lẽ, giữa thời người ta có thể đọc cả thư viện trên một chiếc điện thoại, vẫn có một gã lái xe tải chất đầy sách, rong ruổi từ nơi này sang nơi khác. Thú vị ở chỗ, gã không phải chỉ mang sách đi bán. Gã mang sách đi gặp người đọc.
Sau khi chính thức khởi hành từ TP. Hồ Chí Minh vào ngày 15.7.2026, Quy Nhơn là điểm dừng thứ sáu của dự án “Sách đến mọi nhà”. Trước đó, xe đã có những điểm dừng ở Vũng Tàu, Bình Thuận, Ninh Thuận, Nha Trang và Vạn Thắng (Khánh Hòa), Phú Yên.
Ở mỗi địa phương, Đông A tổ chức hội sách, kết nối người đọc. Tại Quy Nhơn, hơn 150 cuốn sách được gã tặng cho trẻ em. Chiều 20.8, gã cùng Thư viện tỉnh tặng sách cho "Tủ sách Hy vọng" của Cơ sở Cai nghiện Ma túy số 2 tỉnh Gia Lai.
Cứ vậy, những cuốn sách rời khỏi chiếc xe. Đi về những nơi mà có thể trước đó chúng chưa từng nghĩ sẽ đến.
Một người bạn của tôi, nhà văn Mộc An - người từng đạt Giải B Giải thưởng Sách quốc gia năm 2024 - cũng lặng lẽ đến chọn cho mình những cuốn sách yêu thích. Chị bảo, đây là một hoạt động đẹp, ý nghĩa, tạo nên một không khí văn hóa, lan tỏa việc đọc trong cộng đồng.
Một lần áy náy
Có vẻ gã thích Quy Nhơn. Sau những giờ với sách, gã đạp xe loanh quanh khám phá phố biển trên chiếc xe đạp mà gã gọi vui là con Lamborghini xịn.
Gã mê con đường Xuân Diệu, mê những hàng cây và những tổ chim bình yên, không bị ai chọc phá. Gã thích những con đường đẹp, thoáng và trong lành.
Nói chuyện về Bình Định, gã nhắc Đồ Bàn, tháp Chăm, nhà Tây Sơn, rượu Bàu Đá và những con người hiền hòa xứ này. Giọng gã khi ấy vui như một người vừa phát hiện ra một nơi mình có thể quay lại.
Rồi trong mạch chuyện, giọng gã bỗng chùng xuống. Gã nói mình có một kỷ niệm với độc giả Quy Nhơn mà cứ áy náy mãi. Chuyện xảy ra vào chiều cuối cùng trước khi đoàn rời Quy Nhơn.
Một người mẹ dẫn con đến mua sách. Hai mẹ con chọn hai cuốn sách Lịch sử Việt Nam bằng hình và Hồ Chí Minh - tiểu sử bằng hình. Qua trò chuyện, gã biết người mẹ đã nghỉ việc khoảng nửa năm, gia đình không mấy dư dả.
Nhưng thấy con thích sách, chị vẫn lấy từ khoản tiền dành dụm của mình để mua cho con. Gã nghe rồi nhớ mẹ mình. Nhớ ngày khó khăn thời bao cấp, mẹ gã từng nhín nhịn để mua sách cho con. Gã giảm giá cho hai mẹ con, rồi tặng thêm một quyển sách cho em bé.
Tôi hỏi: “Thế sao anh lại áy náy?”. Gã cười, cái cười thật thà đến mức nghe mà thương: “Lúc hai mẹ con đi rồi, mình mới nghĩ, sao lúc đó mình không tặng luôn hai cuốn sách ấy cho họ”. Rồi gã nói một câu nghe vừa buồn cười vừa… rất Thắng: “Có lẽ “bản năng” bán hàng cứ khiến mình chuồi đi. Giờ nghĩ lại cứ thấy áy náy mãi”...
Tôi bật cười. Nhưng cười xong lại thấy lòng chùng xuống. Bởi có những người làm sách cả đời, đi khắp nơi để bán sách, nhưng đến cuối cùng lại bị chính một câu chuyện nhỏ của người đọc làm cho day dứt.
Có lẽ vì gã hiểu giá trị của một cuốn sách hơn ai hết. Và hiểu rằng, với một đứa trẻ, một cuốn sách được mẹ mua bằng những đồng tiền chắt chiu có khi quý hơn rất nhiều những món quà đắt tiền.
Chiếc xe rồi sẽ lại lên đường, hội sách mới sẽ mở ra ở một vùng đất khác. Có lẽ gã vẫn sẽ ngồi bên một chiếc bàn nhỏ, với hộp bút và những cuốn sách. Vẫn sẽ kể những câu chuyện từ sách.
Và vẫn sẽ “ngao du” như thế, bằng một chiếc xe đầy sách và một niềm tin có vẻ cũ kỹ mà đẹp đẽ, rằng: Sách hay, nếu được trao đúng lúc, có thể mở ra một cánh cửa rất dài trong đời một người…
